Tekne veya yat hasarında sigortacının ödediği tutar ile tersanenin çıkardığı onarım faturası arasında fark kalması, uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. Sigortalı çoğu zaman bu farkın tamamen kaybedildiğini düşünür ya da ödeme makbuzunu imzaladıktan sonra artık bir şey istenemeyeceğini varsayar. Oysa farkın kaynağına göre talep edilebileceği birden fazla muhatap bulunur: sigortacının kendisi, kazaya kusuruyla yol açan teknenin maliki veya donatanı, onun sorumluluk sigortacısı, marina, tersane veya çekek işletmesi.

Bu yazıda hasar farkının hangi kalemlerden oluştuğunu, hangisinin sigortacıdan, hangisinin üçüncü kişilerden istenebileceğini ve süreç boyunca nelere dikkat edilmesi gerektiğini; Enstitü Yat Klozları (CL.328), 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta ve çatma hükümleri ile Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararları üzerinden ele alıyoruz.

Yazıda ayrıca yat ve tekne sigortasına ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarını, bir Sigorta Tahkim Komisyonu kararını ve bakiye hasar ile değer kaybı davalarında ilk derece ticaret mahkemelerinin benimsediği ilkeleri, künyeleriyle birlikte aktarıyoruz.

1. Hasar farkı nedir ve neden oluşur?

Hasar farkı, sigortalının gerçekte katlandığı onarım ve ilgili masraflar ile sigortacının ödediği tutar arasında kalan kısımdır. Bu farkın her zaman haksız bir eksik ödemeden kaynaklandığı söylenemez; bir kısmı poliçenin kendisinden doğar. Bu nedenle ilk iş, farkı kalem kalem ayrıştırmaktır.

2. Kanun ne diyor? Temel hükümler

Hasar farkı uyuşmazlığında başvurulacak temel hükümler 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hukuku ve deniz ticareti kitapları ile genel hüküm niteliğindeki 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda yer alır. Aşağıdaki metinler kanunun ilgili fıkralarından aynen aktarılmıştır.

Sigortacının tazmin borcu ve sınırı

Muacceliyet, temerrüt ve zararı önleme giderleri

Kısmi tazminat ve halefiyet

Çatma ve haksız fiil

3. İlk soru: fark eksik ödemeden mi, teminat dışı zarardan mı kaynaklanıyor?

Hasar farkı uyuşmazlığında iki ayrı yol vardır ve bunlar birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirinin tamamlayıcısıdır:

• Sigortacıya karşı eksik ödeme talebi: Sigortacı teminattaki zararı tam ödememişse (onarım bedelinin düşük takdiri, klozun izin verdiğinden fazla indirim, tam ziyada muafiyet düşülmesi gibi), fark sözleşmeye dayanarak sigortacıdan istenir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1409/1 uyarınca sigortacı, rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sözleşmede belirlenen tazminatı ödemekle yükümlüdür.
• Üçüncü kişilere karşı kalan zarar talebi: Sigortacının sözleşme gereği ödemediği kısım (muafiyet, eksik sigorta farkı, teminat dışı kalemler) ve sigortanın hiç kapsamadığı zararlar, zarara yol açan kişiden istenir. TTK m.1472/2 bu konuda açıktır: Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse, sigortalı kalan kısımdan dolayı sorumlulara karşı sahip olduğu başvurma hakkını korur.

İki yolun birlikte yürütülmesinde dikkat edilecek nokta şudur: Sigortacı ödediği tutar kadar, kanunen sigortalının yerine geçer (TTK m.1472/1) ve aynı üçüncü kişiye rücu eder. Sigortalının üçüncü kişiyle yapacağı bir sulh veya ibra, sigortacıya geçen hakları ihlal ederse, TTK m.1472/2 uyarınca sigortalı sigortacıya karşı sorumlu olabilir. Bu nedenle karşı tarafla yapılacak her uzlaşma metninde yalnızca sigortalıya kalan kısmın kapsandığı açıkça yazılmalıdır.

4. Muafiyet: ne zaman düşülür, ne zaman düşülemez?

Enstitü Yat Klozları’nın 12.1 maddesine göre, aynı kaza veya olaydan doğan taleplerin toplamı poliçe cetvelindeki muafiyet tutarını aşarsa ödeme yapılır ve muafiyet tutarı düşülür. Aynı madde, bu kuralın tam ziya ve hükmî tam ziya taleplerine uygulanmayacağını açıkça düzenler.

Yayımlanmış bir Sigorta Tahkim Komisyonu kararında da hakem heyeti, tenzili muafiyetin kısmi ve sık görülen hasarlar için öngörüldüğünü, gerçek veya hükmî tam ziyada uygulanamayacağını kabul etmiştir. Karar, dosyayı yürüten Av. Melih Küçükcankurtaran tarafından Hukuki Haber’de 14.08.2026 tarihinde yayımlanan incelemede anonim olarak aktarılmış ve İtiraz Hakem Heyeti’nin Mart 2026’daki ret kararıyla kesinleştiği belirtilmiştir.

Muafiyet konusunda kontrol edilmesi gereken üç husus vardır:

• Tek bir olay için birden fazla muafiyet düşülüp düşülmediği. Klozun lafzı muafiyeti “her bir ayrı kaza veya olay” için öngörür; aynı fırtınada oluşan gövde, pervane ve elektronik hasarları için ayrı ayrı muafiyet uygulanamaz.
• Muafiyetin sabit tutar mı, yüzde mi olduğu ve yüzdenin neye (sigorta bedeline mi, hasar tutarına mı) uygulanacağı. Belirsiz ifadeler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.23 uyarınca düzenleyenin aleyhine yorumlanır.
• Muafiyet tutarının sigortacıdan değil, kusurlu üçüncü kişiden istenebileceği. Muafiyet, sigortalının sigortacıya karşı katlandığı bir kısımdır; kazaya yol açan kişiye karşı zarar olarak talep edilmesine engel değildir.

5. “Yeni için eski” indirimi, üçte bir sınırı ve amortisman yasağı

Eski parçaların yenisiyle değiştirilmesi, teknenin onarımdan sonra öncekinden daha değerli hâle gelmesi sonucunu doğurabilir. Klozların 12.2 maddesi bu durumda “yeni için eski” indirimini düzenler. Türkçe metne göre bu indirim sigortacıların seçimine bağlıdır ve üçte biri aşamaz.

Uygulamada “yeni için eski” indirimi, eksper raporlarında gerekçesi gösterilmeden yuvarlak oranlarla yapılabilmektedir. İtiraz edilirken şunlar sorulmalıdır:

• İndirim hangi parçalara ve hangi gerekçeyle uygulanmış? Yeni parçayla değiştirilmeyen, yalnızca onarılan aksamda bu indirimin uygulanması klozun amacıyla bağdaşmaz.
• Uygulanan oran klozdaki üçte bir sınırını aşıyor mu? Aşan kısım doğrudan sigortacıdan istenebilir.
• Değiştirilen parça sahiden teknenin değerini artırıyor mu? Örneğin aynı kalitedeki bir yedek parçanın takılması, teknenin piyasa değerinde bir artış yaratmıyorsa indirimin dayanağı zayıftır.
• Poliçedeki özel şartlar, klozdaki indirimi kaldıran veya sınırlayan bir hüküm içeriyor mu?

İndirimin sigortacı bakımından haklı olduğu durumda bile, indirilen kısım sigortalının uğradığı zararın bir parçası olarak kalabilir. Bu kısmın kusurlu üçüncü kişiden istenip istenemeyeceği, parçanın yenilenmesiyle sigortalının fiilen bir değer artışı elde edip etmediğine bağlıdır.

Kusurlu üçüncü kişiye karşı amortisman indirimi yapılamaz

“Yeni için eski” indirimi sigortacı ile sigortalı arasındaki sözleşmeden doğar. Kusurlu üçüncü kişiye karşı açılan tazminat davasında ise onarım bedelinden eskime payı düşülmesi, Yargıtay tarafından kabul görmemektedir. Bir motorun başka bir tekneye çarptığı olayda ilk derece mahkemesi, çarpan motorun çarpışmada yüzde 100 kusurlu olduğunu tespit etmiş ve amortisman indirimi talebini, “hasara maruz kalan teknenin onarımının yapılması sonrası teknenin değer kazanmayacağı, bu sebeple hasar bedelinden amortisman payının düşülmemesi gerektiği” gerekçesiyle reddetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu hükmü onamıştır (E.2012/7823, K.2013/8479, T.29.04.2013).

Bu içtihat iki yönden önemlidir: Birincisi, sigortacının uyguladığı “yeni için eski” indirimiyle eksik kalan kısım, kusurlu üçüncü kişiden tam olarak istenebilir. İkincisi, sigortacının indirim gerekçesi olarak ileri sürdüğü “onarımla teknenin değerinin arttığı” iddiası, aynı olgunun Yargıtay’ca kabul edilmeyen bir değerlendirmesine dayanır; bu nedenle indirime itirazda da kullanılabilir.

6. Eksik sigorta ve sigorta bedeli ile piyasa değeri arasındaki fark

Sigorta bedelinin sigorta değerinden az olması, yani teknenin poliçede gerçek değerinin altında gösterilmesi, eksik sigorta sonucunu doğurabilir. TTK m.1462, aksine sözleşme yoksa sigortacının zararı sigorta bedelinin sigorta değerine oranı ölçüsünde karşılayacağını öngörür. Örneğin gerçek değeri 200.000 USD olan tekne 100.000 USD üzerinden sigortalanmışsa ve 40.000 USD’lik bir kısmi hasar oluşmuşsa, oransal hesapla 20.000 USD ödenmesi gündeme gelir.

Yat poliçelerinde bu konuda dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Poliçede değerin taraflarca kararlaştırılmış (anlaşmalı) bir değer olarak mı yazıldığı, yoksa yalnızca prim hesabına esas bir bedel olarak mı gösterildiği. Taraflar değeri birlikte kararlaştırmışsa, sigortacının hasardan sonra “tekne aslında daha değerliydi” diyerek oransal indirim yapması tartışmaya açılır.
• Poliçede oransal tazmini kaldıran veya belirli bir tolerans tanıyan özel şart bulunup bulunmadığı.
• Değerin acente veya aracı tarafından sigortalının beyanından farklı yazılıp yazılmadığı. TTK m.1425 uyarınca poliçenin teklifnameden sigortalı aleyhine farklı hükümleri geçersizdir.
• Eksik sigorta nedeniyle ödenmeyen kısım, kazaya kusuruyla yol açan kişiden zarar olarak istenebilir; eksik sigorta yalnızca sigortacıyla sigortalı arasındaki ilişkiyi etkiler.

7. Eksper raporu, onarım yeri ve teklif farkları

Hasar farkının en sık görülen nedeni, eksperin onarım bedelini tersanenin teklifinden veya faturasından düşük takdir etmesidir. Bu konuda bilinmesi gerekenler:

• Eksper raporu bağlayıcı değildir. Raporun teknik tespitleri bir delildir; hangi tutarın ödeneceği ise sonuçta hakem heyetinin veya mahkemenin bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Sigortalı da kendi teknik danışmanından rapor alarak dosyaya sunabilir.
• Onarım yeri ve teklif usulü klozda düzenlenmiştir. Klozların 13. maddesine göre zıya veya hasar meydana geldiğinde ekspertiz yapılmadan önce sigortacıya bildirim yapılmalıdır; sigortacının onarım yeri veya onarımcı firmayı veto etme hakkı vardır ve sigortacılar geminin onarımı için teklif alabilir veya alınmasını isteyebilir.
• Veto ve teklif hakkının sonucu. Sigortacı bu haklarını kullanmamış, sigortalı da onarım öncesinde sigortacıya bildirimde bulunmuşsa, sigortacının onarım yapıldıktan sonra “daha ucuz bir tersanede yapılabilirdi” savunması zayıflar. Bu nedenle onarım tekliflerinin sigortacıya yazılı olarak iletilmesi ve cevabının beklenmesi, hasar farkı uyuşmazlığının en etkili önlemidir.
• Yedek parça ve döviz. Yat parçalarının önemli kısmı yurt dışından ve döviz bazlı fiyatlarla temin edilir. Eksper hesabının hangi tarihli kur ve fiyatlarla yapıldığı, faturadaki fiyatlarla karşılaştırılmalıdır.
• Faturalandırma ve vergi kalemleri. Onarım faturası ibraz edilmeden bazı kalemlerin ödenmemesi uygulamada sık görülür. Poliçenin bu konudaki şartı ve faturanın sonradan ibrazı hâlinde ödeme yapılıp yapılmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Tahkim örneği: bilirkişi gerçek zararı sigortacının teklifinin neredeyse iki katı buldu

Sigorta Tahkim Komisyonu’nun 01.07.2020 tarihli, 2020/47599 sayılı dosyasında, tekne kasko sigortacısı 30.333,60 TL ödeme teklif etmiştir. Hakem heyetince atanan bilirkişi ise gerçek zararı muafiyet düşüldükten sonra 59.469,87 TL olarak belirlemiştir. Başvuran ıslah yapmadığı için heyet taleple bağlı kalmış ve bakiye kısım yönünden sigorta şirketinden tahsile karar vermiştir.

Bu karar iki pratik sonuç doğurur: Sigortacının hesabı ile bağımsız bilirkişi hesabı arasında ciddi farklar çıkabilir; ve bilirkişi raporu talep edilenden yüksek bir zarar tespit ederse, bu fark ancak süresinde ıslah veya belirsiz alacak davası yoluyla istenebilir. Başvuruda talep tutarının belirlenmesi bu nedenle stratejik bir karardır.

8. Kurtarma, önleme ve çekek masrafları ayrıca istenebilir mi?

Hasar yalnızca onarım bedelinden ibaret değildir. Batan veya karaya oturan teknenin kurtarılması, çekilmesi, karaya alınması ve geçici koruma önlemleri ayrı masraflar doğurur. Klozlar bu masrafları ayrıca düzenler:

• Kurtarma masrafları (m.14): Sigortalı bir tehlikeden doğan zararı önlemek için yapılan kurtarma masrafları, klozun açık hükümlerine bağlı olarak teminat içindedir.
• Sigortalının görevi (m.15): Sigortalı, tazmin edilebilecek bir zararı önlemek veya azaltmak amacıyla makul önlemler almakla yükümlüdür. Bu amaçla yapılan makul masraflar, İngiliz sigorta uygulamasında “sue and labour” olarak bilinen yapı çerçevesinde değerlendirilir. TTK m.1448 de sigortalının zararı azaltma yükümlülüğünü düzenler.
• Çekek, kızak ve bekleme ücretleri: Onarım için teknenin karaya alınması ve tersanede bekletilmesi masrafları, onarımın zorunlu bir parçası olduğu ölçüde onarım bedeline dâhildir.

Eksper raporlarında bu kalemlerin unutulduğu veya onarım bedelinin içinde eritildiği görülebilir. Hesap dökümünde her birinin ayrı satır olarak yer alıp almadığı kontrol edilmelidir. Hukuki Haber’deki incelemede aktarılan bir kararda İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi, mekanik arıza sonrasında yapılan çekme masraflarını deniz tehlikesi kapsamında değerlendirmiştir (E.2019/154, K.2020/1284, T.12.11.2020).

Kanun bu konuda açık bir güvence getirir: TTK m.1448/3 uyarınca sigortacı, zararı önlemek ve azaltmak için yapılan makul giderleri, faydasız kalmış olsalar bile ve sigorta tazminatından ayrı olarak ödemekle yükümlüdür. Eksik sigorta hâlinde bu giderlere de oransal tazmin kuralı kıyasen uygulanır.

9. İbraname imzalamadan önce: makbuz mu, ibra mı?

Sigortacılar ödeme yapmadan önce çoğu zaman sigortalıdan “ibraname”, “tazminat makbuzu” veya “ibra ve makbuz” başlıklı bir belge imzalamasını ister. Hasar farkı talebinin akıbeti, bu belgenin niteliğine bağlıdır.

Trafik sigortasındaki özel kural tekne sigortasına uygulanmaz

Zorunlu trafik sigortasında Karayolları Trafik Kanunu m.111/2, yetersiz ödemeye dayanan ibranamenin iptali için özel bir rejim öngörür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, açık oransızlığın bulunduğu durumlarda belgenin ibraname değil makbuz niteliğinde olduğunu belirtmiştir (HGK, E.2023/(17)4-6, K.2024/292, T.29.05.2024). Ancak bu karar zorunlu trafik sigortasına ilişkindir. Hukuki Haber’deki bir incelemede aktarıldığına göre Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, KTK m.111/2’nin kasko sigortasına uygulanmayacağını belirterek kasko poliçesi kapsamında çekincesiz imzalanan makbuzu geçerli saymış ve bakiye talebini reddetmiştir (E.2023/1532, K.2025/6259, T.21.04.2025). Tekne sigortası da kasko gibi ihtiyari bir mal sigortası olduğundan, aynı yaklaşımın uygulanma ihtimali yüksektir.

Pratik sonuç

• Ödeme teklifi, hesap dökümü alınmadan ve kalem kalem incelenmeden kabul edilmemelidir.
• İmzalanacak belgede “fazlaya ilişkin talep ve dava haklarım saklıdır” şeklinde açık bir çekince (ihtirazi kayıt) bulunmalıdır. Sigortacının hazır metninde çekince bulunmuyorsa, çekince belgeye el yazısıyla eklenmeli veya ödeme öncesinde ayrı bir yazıyla bildirilmelidir.
• Belgenin “ibra” mı yoksa yalnızca “ödenen tutarın alındığına ilişkin makbuz” mu olduğu metinden anlaşılmalıdır. Belirsiz ifadeler TBK m.23 uyarınca düzenleyenin aleyhine yorumlanır.
• Ödeme sırasında sigortalının zor durumda olduğu ve edimler arasında açık oransızlık bulunduğu hâllerde aşırı yararlanma (gabin, TBK m.28) hükümleri ayrıca değerlendirilebilir; bu hükümlerin süreleri kısadır.
• İbraname yalnızca sigortacıyla ilişkiyi etkiler; kusurlu üçüncü kişiye karşı kalan zarar talebini ortadan kaldırmaz (TTK m.1472/2).

İbraname veya makbuza konulacak çekincede yalnızca “bakiye hasar” değil, munzam (aşkın) zarar ile üçüncü kişilere karşı başvurma hakları da açıkça saklı tutulmalıdır. Aksi hâlde sigortacının geç ödemesinden doğan zararlar ve TTK m.1472/2 kapsamındaki haklar tartışmaya açılabilir.

10. Geç ödeme, temerrüt ve döviz faizi

Sigortacı, rizikonun gerçekleştiğine ilişkin belgelerin tesliminden itibaren 45 gün içinde ödeme yapmazsa temerrüde düşer (TTK m.1427/2). Yukarıda anılan tahkim kararında da bu süre esas alınmış ve döviz cinsinden düzenlenen poliçede 3095 sayılı Kanun m.4/a uyarınca kamu bankalarının bir yıllık vadeli döviz mevduatına uyguladıkları en yüksek faiz oranı üzerinden temerrüt faizine hükmedilmiştir.

Hasar farkı talebinde faizin başlangıç tarihi büyük önem taşır. Sigortacıya teslim edilen belgelerin listesi, teslim tarihi ve sigortacının ek belge taleplerinin tarihleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır. Sigortacının makul olmayan ek belge talepleriyle süreyi uzatması, temerrüt tarihinin tartışılmasında dikkate alınır.

11. Sigortacı geç ödedi, tamir maliyeti arttı: munzam zarar

Yat parçaları büyük ölçüde döviz bazlı fiyatlarla ve yurt dışından temin edildiğinden, sigortacının ödemeyi geciktirmesi onarım maliyetini doğrudan artırabilir. Sigortacı ödemeyi geciktirdiği sürede kur ve malzeme fiyatları yükselmişse, geç ödenen tutar artık onarımı karşılamaz. Bu fark yalnızca temerrüt faiziyle kapanmayabilir.

TBK m.122/1 uyarınca alacaklı temerrüt faizini aşan bir zarara uğramışsa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe bu zararı da gidermekle yükümlüdür. Sigortacı, TTK m.1427/2 uyarınca muacceliyetle birlikte TTK m.1427/4 gereği ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer. Bu iki hüküm birlikte, geç ödeme nedeniyle artan tamir masrafını sigortacıdan istemenin dayanağını oluşturur.

Yat sigortasında munzam zarar: üç aşamalı bir dosya

Bu karar zincirinden çıkan yöntem şudur: Önce sigortacının ödeme yaptığı (veya yapması gerektiği) tarihteki piyasa rayicine göre tamir bedeli belirlenir, sonra bu tutar fiilen ödenen tazminatla karşılaştırılır; aradaki fark ve gecikme nedeniyle artan maliyet, temerrüt faizini aşan kısmıyla munzam zarar olarak istenir. Zararın tam miktarı belirlenemiyorsa hâkim TBK m.50/2 uyarınca takdiren karar verebilir.

Munzam zarar talebinde sigortacının kusursuzluğunu ispat etmesi gerektiği, sigortalı açısından önemli bir avantajdır. Buna karşılık sigortalı, gecikme dönemindeki fiyat artışını tersane teklifleri, döviz kurları ve parça faturalarıyla somut olarak ortaya koymalıdır.

12. Kusurlu tekne varsa: çatma hükümleri ve sorumluluk sigortacısı

Hasar başka bir teknenin çarpması sonucunda oluştuysa, sigortanın karşılamadığı kısım için en önemli muhatap kusurlu teknenin donatanı veya malikidir. TTK’nın çatmaya ilişkin hükümleri (m.1286 vd.) ticari gemilerle sınırlı değildir; yatlar da bu kapsamdadır. TTK m.1288/1 uyarınca çatma gemilerden birinin donatanının veya gemi adamlarının kusurundan ileri gelmişse, zararı o geminin donatanı tazmin etmek zorundadır.

Çatma dışındaki olaylarda (örneğin bir jet ski’nin veya sürat teknesinin bağlı tekneye çarpması, iskelede manevra hatası) haksız fiile ilişkin genel hükümler (TBK m.49 vd.) uygulanır. Her iki durumda da sigortalı, sigortacının ödemediği muafiyet, eksik sigorta farkı, teminat dışı kalemler ve sigortanın kapsamadığı dolaylı zararlar için kusurlu tarafa başvurabilir. Sigortacı ise ödediği kısım için aynı kişiye halefiyet yoluyla rücu edecektir; bu nedenle iki talebin koordineli yürütülmesi ve aynı bilirkişi incelemesinden yararlanılması, hem süre hem maliyet bakımından avantaj sağlar.

İki yıllık zamanaşımı süresi, sigortacıyla yürütülen hasar sürecinin uzaması nedeniyle sıklıkla gözden kaçar. Sigortacının ödemesini beklerken üçüncü kişiye karşı süre işlemeye devam eder.

Karşı tarafın sorumluluk sigortacısına doğrudan başvuru

Kusurlu teknenin bir sorumluluk sigortası (mali mesuliyet veya P&I sigortası) varsa (TTK m.1473), zarar gören bu sigortacıya doğrudan başvurabilir. TTK m.1478, zarar görenin uğradığı zararın tazminini sigorta bedelini aşmamak üzere doğrudan sigortacıdan isteyebileceğini düzenler. Bu imkân, karşı tarafın malvarlığı yetersiz olduğunda veya yurt dışında bulunduğunda özellikle önem kazanır.

• Yat poliçelerindeki üçüncü kişi sorumluluk teminatı: Enstitü Yat Klozları’nın 11. maddesi, yalnızca poliçe cetvelinde bu amaçla bir tutar belirlenmişse uygulanır. Kapsamında başka bir tekneye veya eşyaya verilen zararlar da yer alır. Karşı tarafın poliçesinde bu teminatın bulunup bulunmadığı ve limiti, ilk aşamada öğrenilmelidir.
• Ticari yolcu tekneleri: Ticari amaçla yolcu taşıyan deniz araçları için düzenlenen Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (yürürlük 13.08.2014), yolcu dışındaki üçüncü kişilerin maddi zararlarını da kapsar. Bir gezi teknesi veya tur teknesinin çarptığı yat sahibi, bu sigortacıya başvurabilir. Bu genel şartlar özel yatların kendi sorumluluğunu kapsamaz.
• Yabancı bayraklı tekneler: Yabancı bayraklı yatlarda sorumluluk sigortası çoğu zaman yurt dışında yerleşik sigortacılar tarafından sağlanır. Olay yerinde sigorta bilgilerinin ve bir temsilci adresinin alınması, ileride doğrudan talep yolunu kolaylaştırır.

13. Marina, tersane ve çekek işletmesinin sorumluluğu

Hasar farkının bir kısmı, kaza sonrasında hatalı yapılan bir müdahaleden veya bakım ve muhafaza eksikliğinden kaynaklanabilir. Bu durumda muhatap, sözleşme ilişkisi bulunan işletmedir:

• Marina: Bağlama sözleşmesinin içeriğine göre marina, iskele ve bağlama donanımının güvenliğinden, gözetim hizmetinden veya teknenin palamar düzeninden sorumlu tutulabilir. Marina sözleşmelerindeki sorumsuzluk kayıtları genel işlem koşulu niteliğinde olduğundan TBK m.20-25 çerçevesinde denetlenir. Bu konuda sitemizdeki yat ve gemi sahiplerinin iskele veya marina işletmesine karşı haklarına ilişkin yazımıza de bakılabilir.
• Tersane: Onarımın ayıplı yapılması, aynı hasarın yeniden onarılmasını gerektiriyorsa, ek masraf eser sözleşmesine ilişkin ayıp hükümleri çerçevesinde yükleniciden istenir. Teslim sırasında onarımın gözden geçirilmesi ve ayıpların gecikmeksizin bildirilmesi gerekir.
• Çekek ve vinç işletmesi: Karaya alma veya denize indirme sırasında oluşan hasarlar, işletmenin özen yükümlülüğü çerçevesinde değerlendirilir. Bu hasarlar ayrıca tekne sigortası kapsamında da olabilir; bu durumda sigortacı ödediği kısım için işletmeye rücu eder, kalan kısım sigortalıya ait olur.

14. Sigortanın hiç karşılamadığı kalemler: kullanım kaybı ve değer kaybı

Bazı zararlar tekne sigortasının kural olarak hiç kapsamadığı kalemlerdir. Bunlar ancak kusurlu üçüncü kişiden ve onun sorumluluk sigortacısından istenebilir:

• Kullanım kaybı (mahrumiyet): Onarım süresince teknenin kullanılamaması. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, araçlar bakımından mahrumiyet zararının makul onarım süresi ile aynı nitelikteki bir aracın kiralanması için gerekli bedel esas alınarak hesaplanacağını belirtmiştir (E.2025/8637, K.2025/14493, T.22.10.2025; kanun yararına bozma, RG 19.02.2026, 33173). Karar araçlara ilişkin olmakla birlikte, aynı mantığın teknelere kıyasen uygulanması savunulabilir.
• Kira (charter) kazanç kaybı: Ticari olarak kiralanan teknelerde onarım süresince kaybedilen kira geliri. Bu kalemde brüt gelir değil, tasarruf edilen masraflar düşüldükten sonra kalan net kazanç esas alınır.
• Değer kaybı: Onarıma rağmen teknenin ikinci el piyasa değerinde kalan düşüş. Tekne sigortası poliçelerinde kural olarak değer kaybı teminatı bulunmaz. Klozların 16. maddesi yalnızca onarılmamış hasar için piyasa değerindeki makul azalmayı düzenler ve onarım sonrası kalan değer kaybını kapsamaz.

Bu kalemler, hasar farkı talebiyle birlikte aynı davada kusurlu tarafa yöneltilebilir. Değer kaybı, araçlardaki özel rejimin teknelere uygulanmaması nedeniyle kendine özgü sorunlar taşıdığından ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Kanun da bu sonucu doğrular: TTK m.1453/2 uyarınca rizikonun gerçekleşmesi sonucu doğan kazanç kaybı, aksine sözleşme yoksa sigorta kapsamında değildir. Değer kaybı da tekne poliçelerinde açık bir kloz bulunmadıkça teminat dışı kabul edilmektedir. Sigorta Tahkim Komisyonu’nun 01.07.2020 tarihli 2020/47599 sayılı dosyasında başvuran, eksper raporuna dayanarak “aracımda oluşan değer kaybı 31000 TL olarak tespit edilmiştir” diyerek (başvurunun kendi ifadesiyle) teknesindeki değer kaybını ileri sürmüş; hakem heyeti yalnızca fiziki hasar onarımı üzerinden hüküm kurmuş ve değer kaybı için ayrıca tazminata hükmetmemiştir.

15. Bakiye hasar davalarında mahkemelerin benimsediği ilkeler

Tekne sigortasına özgü yayımlanmış karar sayısı sınırlıdır. Buna karşılık araç kazalarına ilişkin bakiye hasar davalarında ilk derece ticaret mahkemelerinin benimsediği ilkeler, genel zarar hukukunun uygulaması olduğundan tekne dosyalarında da kıyasen yol göstericidir. Taranan kararlardan çıkan başlıca ilkeler şunlardır:

Bu kararların ortak mesajı açıktır: Sigortacının ödemesi gerçek zararın altında kalmışsa bakiye istenebilir; ancak bakiyenin varlığını ve miktarını zarar gören ispat etmelidir. İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ret kararı ile İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin hasar farkını reddedip değer kaybını kabul eden kararı, onarım faturası ve bağımsız teknik rapor olmadan açılan bakiye davalarının sonucunu göstermektedir.

16. Delil tespiti, ispat yükü ve hesap dökümü

TBK m.50/1 uyarınca zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır; Konya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi de bu ilkeyi “zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat etmek zorundadır” diyerek vurgulamıştır (E.2023/612, K.2025/338, T.22.05.2025). Fatura, eksper raporu veya teknik deliller sunulamadığında bakiye talep ispatlanamamış sayılır (İstanbul 5. ATM, E.2021/505, K.2022/365). Hasar farkı uyuşmazlığı, sonuçta bir hesap uyuşmazlığıdır ve kazanan çoğu zaman hesabını belgeleriyle en iyi kuran taraftır.

Karşı tarafın kusuru veya hasarın kapsamı tartışmalıysa, onarımdan önce 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400 vd. uyarınca delil tespiti yaptırılması, onarımdan sonra kaybolacak maddi delillerin korunmasını sağlar. Çatma hâlinde TTK m.1292 de delillerin tespitine ilişkin özel bir düzenleme içerir.

17. Hangi yol, hangi süre? Tahkim, arabuluculuk, dava ve ıslah

Sigortacıya karşı hasar farkı talebinde izlenecek yol, sigortacının Sigorta Tahkim Komisyonu’na üye olup olmamasına ve teknenin kullanım amacına göre değişir. İhtiyari bir sigorta olan yat sigortasında, sigortacı Komisyon’a üye değilse Komisyon’a başvurulamaz. Bu durumda özel kullanımdaki teknelerde tüketici hakem heyetine veya arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesine; ticari kullanımda arabuluculuk sonrasında asliye ticaret mahkemesine gidilir. Para alacağına ilişkin ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak TTK m.5/A uyarınca dava şartıdır. Komisyon’a başvuru yapılacaksa, tutar sınırları ve itiraz yolu her yıl güncellendiğinden başvuru tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Kısmi dava ve ıslahta zamanaşımı tuzağı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, sigortacının eksik ödemesine karşı açılan ve ilk derece mahkemesince yatın “sigorta tekniği yönünden hükmi tam ziya” kabul edildiği bir davada, kısmi dava açılmasının dava edilmeyen kısım bakımından zamanaşımını kesmediğini belirtmiştir: “Açılan dava ile şimdilik istenmeyen sigorta bedeline ilişkin işleyen zamanaşımı süresi kesintiye uğramayıp devam etmektedir.” Daire, iki yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra ıslahla istenen bakiye hasar bedelinin zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini belirterek ve raporda mükerrer yer alan kurtarma masraflarının tazminata tekrar eklenmesini hatalı bularak hükmü davalı yararına bozmuştur (E.2012/14795, K.2013/18096, T.10.10.2013).

Pratik sonuç: Zararın tamamı dava açılırken belirlenebiliyorsa talep baştan tam olarak yapılmalı; belirlenemiyorsa HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası tercih edilmeli; kısmi dava açılmışsa ıslahın zamanaşımı süresi dolmadan yapılmasına dikkat edilmelidir.

18. İncelenen yargı kararları özet tablosu

Aşağıdaki tabloda yazıda anılan kararlar, uyuşmazlık türü ve temel değerlendirmeleriyle listelenmiştir. Tekne ve yat dosyalarına ilişkin kararlar ilk sırada, araç kazalarına ilişkin ve kıyasen başvurulan kararlar ise sonra yer almaktadır. Kararların dilekçede kullanılmadan önce UYAP üzerinden teyit edilmesi gerekir.

Değer kaybına ilişkin kararlar

Aşağıdaki kararlar, sigortanın karşılamadığı değer kaybının kusurlu taraftan ve onun sorumluluk sigortacısından istenmesine ilişkin ilkeleri göstermektedir. Tekne değer kaybı ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta ödemesi tamir faturasını karşılamadı; farkı kimden isteyebilirim?

Farkın kaynağına bağlıdır. Eksperin onarım bedelini düşük takdir etmesi veya klozun izin verdiğinden fazla indirim yapılması gibi eksik ödemeler sigortacıdan istenir. Muafiyet, eksik sigorta farkı, teminat dışı kalemler ve kullanım kaybı gibi zararlar ise kazaya kusuruyla yol açan kişiden ve onun sorumluluk sigortacısından istenebilir (TTK m.1472/2, m.1478).

Muafiyet tutarını kimden alabilirim?

Muafiyet sigortacıyla ilişkide sigortalıya kalan bir kısımdır; bu nedenle sigortacıdan istenemez. Ancak kazaya yol açan bir üçüncü kişi varsa, muafiyet tutarı da uğranılan zararın bir parçası olarak ondan istenebilir. Tam ziya ve hükmî tam ziyada ise muafiyet klozun lafzı gereği düşülemez.

Sigortacı yeni parçalar için “yeni için eski” indirimi yaptı; bu hukuka uygun mu?

Enstitü Yat Klozları m.12.2 bu indirimi sigortacının seçimine bırakır ve üçte birle sınırlar. İndirimin hangi parçalara ve hangi gerekçeyle yapıldığı, oranın sınırı aşıp aşmadığı ve parçanın gerçekten teknenin değerini artırıp artırmadığı incelenmelidir.

Teknem poliçede değerinden düşük gösterilmiş; sigortacı oransal ödeme yaptı. Ne yapabilirim?

TTK m.1462 aksine sözleşme yoksa oransal tazmini öngörür. Değerin taraflarca kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı, teklif formunda farklı bir değer yazılıp yazılmadığı (TTK m.1425) ve oransal tazmini kaldıran özel şart bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Ödenmeyen kısım kusurlu üçüncü kişiden de istenebilir.

İbraname imzaladım; artık fark isteyemez miyim?

Belgenin içeriğine bağlıdır. Zorunlu trafik sigortasındaki özel iptal rejimi, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin bir kararına göre kasko gibi ihtiyari sigortalara uygulanmamaktadır. Bu nedenle tekne sigortasında imza öncesinde açık bir çekince konulması önemlidir. İbraname, kusurlu üçüncü kişiye karşı kalan zarar talebini ise ortadan kaldırmaz.

Eksper raporuna itiraz edebilir miyim?

Evet. Eksper raporu bağlayıcı değildir. Sigortalı kendi teknik danışmanından rapor alarak sigortacıya, tahkime veya mahkemeye sunabilir; uyuşmazlıkta tutar bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Kazaya başka bir tekne neden oldu; ne kadar süre içinde dava açmalıyım?

Çatmadan doğan tazminat talepleri TTK m.1297 uyarınca çatma gününden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar. Sigortacının ödemesini beklerken bu süre işlemeye devam eder.

Karşı tarafın sigorta şirketine doğrudan başvurabilir miyim?

Karşı tarafın bir sorumluluk sigortası varsa, TTK m.1478 uyarınca zararınızı sigorta bedelini aşmamak üzere doğrudan sigortacıdan isteyebilirsiniz. Ticari yolcu teknelerinde zorunlu mali sorumluluk sigortası da yolcu dışındaki üçüncü kişilerin maddi zararlarını kapsar.

Onarım süresince tekneyi kullanamadım; bu zararı kimden isterim?

Kullanım kaybı ve kira kaybı tekne sigortasında kural olarak teminat dışıdır. Bu zararlar kazaya kusuruyla yol açan kişiden ve onun sorumluluk sigortacısından istenebilir; ticari teknelerde net kazanç kaybı esas alınır.

Sigorta şirketim tahkim sistemine üye değilse ne yapmalıyım?

İhtiyari bir sigorta olan yat sigortasında Komisyon’a başvurulamaz. Özel kullanımdaki teknelerde tüketici hakem heyetine veya arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesine, ticari kullanımda arabuluculuk sonrasında asliye ticaret mahkemesine gidilir.

Sigortacı geç ödedi ve bu sürede tamir masrafı arttı; farkı isteyebilir miyim?

Evet. TBK m.122 uyarınca temerrüt faizini aşan zarar munzam zarar olarak istenebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bir yat dosyasında, tamir bedelinin piyasa rayicine göre belirlenip ödenen tazminatla karşılaştırılmasını istemiş; bozmaya uyan mahkemenin takdiren hükmettiği munzam zarar Yargıtay’ca onanmıştır (E.2018/4031, K.2020/1198; E.2023/2066, K.2024/519).

Kısmi dava açtım; kalan kısmı sonra ıslahla isteyebilir miyim?

Dikkatli olunmalıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, kısmi davada şimdilik istenmeyen kısım için zamanaşımının işlemeye devam ettiğini ve süre geçtikten sonra yapılan ıslahla istenen bakiye bedelin reddi gerektiğini belirtmiştir (E.2012/14795, K.2013/18096).

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Hasar farkı dosyalarında sonuç, farkın kalem kalem doğru ayrıştırılmasına bağlıdır. Hangi kısmın sigortacıdan eksik ödeme olarak, hangi kısmın kusurlu tekneden, sorumluluk sigortacısından, marinadan veya tersaneden isteneceğinin belirlenmesi; ibraname imzalanmadan önce çekincenin konulması; sigortacının halefiyet hakkıyla çakışmayacak şekilde üçüncü kişilerle uzlaşılması ve iki yıllık çatma zamanaşımı gibi kısa sürelerin kaçırılmaması, dosyanın seyrini belirleyen adımlardır.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deniz ticaret hukuku ve yat-tekne sigortası uyuşmazlıklarını çalışma alanları arasında yürütmektedir. Tuzla merkezli büromuz; İstanbul Anadolu Yakası’nda Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Ataşehir ve Üsküdar ile Kocaeli’de Gebze, Darıca, Dilovası ve İzmit hattındaki tekne ve yat sahiplerine hizmet vermektedir. Ege ve Akdeniz kıyılarında meydana gelen hasarlar, İstanbul’da merkezi bulunan sigorta şirketlerine karşı yürütülen talepler, yabancı bayraklı teknelerle yaşanan çatmalar ve yurt dışında yerleşik sorumluluk sigortacılarına yöneltilen taleplerde Türkiye genelinde ve yurt dışı bağlantılı olarak çalışmaktadır.

Sigortacıyla uzlaşma, tahkim başvurusu veya kusurlu tarafa karşı dava süreçlerinde dosyanızı birlikte değerlendirmek için sitemizin iletişim sayfası üzerinden görüşme talebinde bulunabilirsiniz. Deniz ticaret hukukuna ilişkin diğer yazılarımıza Deniz Ticaret Hukuku kategorisinden ulaşabilirsiniz.