1. Uyuşturucu Kullanma Suçunun Temel Cezası 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 191. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere, 6545 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle ceza alt sınırı iki yıl olarak belirlenmiştir. Suçun daha eski tarihlerde işlenmiş olması durumunda, lehe kanun değerlendirmesi kapsamında bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası öngören eski hükümlerin de tartışılabildiği görülmektedir.

2. İlk Kez Yakalananlar Hakkındaki Hukuki Prosedür Yargı kararlarına göre, uyuşturucu kullanma suçundan dolayı başlatılan soruşturmalarda, ilk kez yakalanan şüpheliler hakkında doğrudan hapis cezası uygulanmamakta, özel bir erteleme mekanizması işletilmektedir:

  • Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi: TCK’nın 191/2. maddesi uyarınca, bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında, CMK’nın 171. maddesindeki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.
  • Denetimli Serbestlik Tedbiri: Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre zarfında kişinin tedaviye tabi tutulmasına da karar verilebilir.
  • Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı: Şüpheli, beş yıllık erteleme süresi boyunca kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranır, tekrar uyuşturucu madde kullanmaz veya bulundurmazsa, erteleme süresi sonunda hakkında “kovuşturmaya yer olmadığına” karar verilir. Bu durumda kişi hapis cezası almaz ve adli siciline mahkumiyet olarak işlenmez.

3. Hapis Cezasına Hükmedilmesi ve İnfaz Koşulları İlk kez yakalanan bir kişinin hapse girmesi, ancak erteleme süresi içindeki yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda söz konusu olmaktadır. Kararlarda belirtilen ihlal durumları şunlardır:

  • Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymamakta ısrar etmek,
  • Tekrar uyuşturucu madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak veya kullanmak.

Bu ihlallerin gerçekleşmesi durumunda erteleme kararı kaldırılarak kamu davası açılır. Yargılama sonucunda mahkumiyet kararı verilirse hapis cezası infaz edilir. Bazı Yargıtay kararlarında (örneğin 10. Ceza Dairesi 2023/4869Kaynak), hapis cezasının adli para cezasına çevrildiği örnekler de mevcuttur.

4. İkincil Kaynaklardan Elde Edilen Bilgiler ve Ek Bağlam İkincil kaynak niteliğindeki kararlar, uyuşturucu kullanma suçuna ilişkin şu ek bağlamları sunmaktadır:

  • Seçenek Yaptırımlar: Bazı durumlarda mahkemelerin hapis cezasını TCK 50/1-d maddesi uyarınca “içki satışı yapılan yerlere girmekten yasaklanma” gibi seçenek yaptırımlara çevirebildiği görülmektedir.
  • Tekerrür ve HAGB: İlk kez yakalananlar için Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) mekanizmasının uygulanabildiği, ancak denetim süresi içinde yeni bir suç işlenmesi halinde bu hükmün açıklanarak hapis cezasının infazına geçildiği vurgulanmaktadır.
  • Ticaret ile Ayrım: Kişinin üzerinde yakalanan maddenin miktarı, paketlenme şekli ve yakalandığı yer gibi kriterlerin, eylemin “kullanma” mı yoksa “ticaret” mi olduğunu belirlediği; ticaret suçunun (TCK 188) çok daha ağır hapis cezaları (5-15 yıl) öngördüğü belirtilmektedir.
  • Usul Hataları: Erteleme kararlarının usulüne uygun tebliğ edilmemesi veya kesinleşmemesi durumunda, sonraki eylemler nedeniyle doğrudan dava açılmasının hukuka aykırı olduğu ve “durma” veya “düşme” kararı verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

Özetle: Uyuşturucu kullanmanın cezası 2 ila 5 yıl hapis olsa da, ilk kez yakalananlar hakkında yasal bir zorunluluk olarak 5 yıl süreyle davanın açılması ertelenir ve denetimli serbestlik uygulanır. Bu süreci ihlal etmeyen kişiler hapse girmezler.