Türk denizcilik sektörünün kalbinin attığı Tuzla, Yalova (Altınova), Gebze (Dilovası) ve Karadeniz Ereğli gibi merkezlerde binlerce gemi adamı; tersanelerde, kuru yük gemilerinde, tankerlerde, yatlarda ve özel maksatlı deniz araçlarında belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalışmaktadır. Bu sözleşmenin işveren tarafından süresinden önce ve haksız olarak feshedilmesi durumunda gemi adamının başvuracağı ve kritik haklardan biri bakiye süre ücreti (kalan süreye ilişkin tazminat) talebidir. Bu 854 sayılı Deniz İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve güncel Yargıtay içtihatları çerçevesinde gemi adamlarının hakları detaylıca ele alınır.

1. Gemi Adamları ile yapılan esnek Süreli İş Sözleşmelerinin garantisi

Genel iş rejiminda belirli dayanıklılık iş sözleşmelerinin kurulabilmesi için merceklerin nedenlerinin varlığı aranırken, gemilerin beklentileri bu kurala önemli bir istisna haline getirildi. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 17.02.2015 tarihli, 2013/10445 E. ve 2015/6930 K. sayılı kararına göre, 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 7. maddesi olan gemi adamlarıyla kesin işlem sözleşmesi yapılabilmekte ve “Deniz İş Kanunu’nun dağılımında iş sözleşmesinin ilk kez yapılması veya esaslı neden aranmaz.”

Bu nedenle gemi adamları ile yapılan ilk kesin kesintiler sözleşmesi geçerli kabul edilmekte ve süresinden önce haksız feshedilmesi halinde gemi adamlarına bakiye süre ücretini talep etme hakkı doğmaktadır.

Önemli ayrımlar: kırılma geriliminin birden fazla kez yenilenmesi durumunda gerçek nedeninin varlığı aranır; Aksi halde sözleşmenin süresiz olarak süresine dönüşümü ve bu kez tazminat tazminatı, kıdem tazminatı gibi farklı haklar protestosu gelir. Sefere bağlı (sefer kaydı içeren) sözleşmelerde ise seferin açıkça yazılması zorunludur.

2. Haksız Fesih Halinde Bakiye Süre Ücretlerinin Hesaplanması

Esnek süreli iş sözleşmesinin işverence haksız olarak süresinden önce feshedilmesi durumunda, işçi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 438/1. maddesi (mülga 818 sayılı BK m. 325) saklanmasının kalan süresine ait ücretini tazminat olarak talep edebilir. Yargıtay’ın içtihadına göre Deniz İş Kanunu’nda kalan süre ücretine ilişkin özel düzenleme yapıldıktan, normatif dayanak doğrudan TBK’dır.

Yargı Kararlarından Somut Hesaplama Örnekleri

Örnek 1 — Kaptanın Bakiye Ücreti: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 29.09.2021 tarihli, 2019/1901 E. ve 2021/1286 K. sayılı kararında; aylık 11.000 USD ücretle 4 aylık sözleşme imzalanan ve 1 ay 23 gün çalıştıktan sonra sözleşmeye aykırı olarak feshedilen gemi kaptanının bakiyesi 2 ay 7 günlük süre için talep edilebilecek ücret net 24.567,00 ABD Doları olarak hesaplanmıştır.

Örnek 2 — Makine Lostromosu: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 15.04.2019 tarihli, 2016/104 E. ve 2019/191 K. sayılı kararında; Aylık 1.600 USD maaşla 6 aylık sözleşme ile çalışan makine lostromosunun haksız fesih sonrasında 117 günlük bakiye süresi için 6.320,99 USD tutarında hesaplanmıştır.

Bu örnekler, gemi adamlarının durumları ve sözleşme süresi ne olursa olsun haksız fesih halinde somut, hesaplanabilir bir alacağa sahip olduğunu göstermektedir.

3. Bakiye Süre Ücretlerinden İndirimler İndirimler: Tasarruf İndirimi ve Başka İşten Elde Edilen Gelir

TBK m. 438/2 kaldı, kalan süre ücretinden işçinin iş görmesini yerine getirmemesi nedeniyle:

Sağladığı tasarruf miktarları (yol, yemek, iaşe, ibate vb.)

Başka bir ayrılıktan elde edilenler veya elde edilmekten kaçındığı gelirler indirilmelidir. Bu, denizcilik sektöründe kritik bir mesele olup mahkemelerin uygulama biçimi son derece önemlidir.

a) Oransal/Takdiri İndirim Uygulaması

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 2019/1901 E., 2021/1286 K. sayılı kararında, gemi adamının çalışmadığı dönemdeki tasarrufları dikkate alınarak Yargıtay’ın içtihatlarına atıfla “takdiren %35 oranında indirime gidilebilir” kullanılmış; 24.220 USD talep üzerinden %35 indirim ile 15.743 USD tahsiline hükmedilmiştir.

b) Somut Araştırma Zorunluluğu

Yargıtay, indirimlerin keyfi veya yalnızca farkın olmaması, somut olarak dayanması gerektiğini vurgulamaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 23.02.2021 tarihli, 2021/892 E. ve 2021/4707 K. sayılı karar ile 07.12.2021 tarihli, 2021/8864 E. ve 2021/16270 K. sayılı kararlarında; İşçinin fesih sonrasında başka işte çalışmasının çalışmasının, elde edilen gelirlerin ve tasarruflu tutarların araştırılmasından kararın bozulmasına sebep sayılmıştır.

c) Mükerrer ve Hatalı İndirimlerin İptali

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 08.12.2022 tarihli, 2022/15900 E. ve 2022/16315 K. sayılı kararında , başka bir yerden elde edilen gelir mahsup bölgesinden sonra ayrıca %65 oranda indirim .

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 02.02.2015 tarihli, 2013/29324 E. ve 2015/2033 K. sayılı kararında , mahkemenin bakiye süre ücretinden doğrudan “%50 oranında tazminati indirim” uygulaması bozma sistemi uygulanmıştır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 21.03.2017 tarihli, 2017/277 E. ve 2017/4600 K. sayılı kararında ise yerel mahkemenin yaptığı 2/3 oranındaki indirim çok yüksek bulunarak daha makul bir indirim yapılması gerektiği belirtilir.

d) Varsayımsal İndirimlerin Sınırları

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 04.11.2025 tarihli kararlarında (2025/6832 E., 2025/8430 K. ve 2025/7450 E., 2025/8476 K.) ile 25.03.2021 tarihli (2020/9011 E., 2021/6982 K.) kararında ; mahkemelerce yapılan %30, %40 veya %50 gibi sunulansal indirimler yapılmıştır. Yargıtay, bilinmeyen gelecek dönemler için indirimin yapılabileceği kabulle birlikte, karar tarihi itibarıyla çalışılmayan sürenin bilinebilir hale gelmesi durumunda işçinin başka bir işten gelir elde edilip edilmediği ve tasarruf edilen miktarların somut delillerle birleştiği vurgulanmıştır.

4. Sözleşme Hükümleri, Faiz ve Diğer Alacak Kalemleri

Sözleşmedeki Kısıtlayıcı Hükümlerin Geçersizliği

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 22.11.2022 tarihli, 2022/12798 E. ve 2022/14978 K. sayılı kararına göre; iş sözleşmesinin ” iptali iptali “, ” armatörün vazgeçmesi ” veya ” charter sözleşmesinin sona ermesi ” gibi sistemin sözleşmesinin tazminatsız feshedilmesine ilişkin maddeler, TBK m. 438/1’in emredici düzenlemesine aykırı olup olmadığı geçerli kabul edilemez . Sözleşmede yer alsa dahi bu tür hükümler işverenin korunmasını sürdürmez.

Yabancı Para Alacaklarında Faiz

USD veya Euro cinsinden ücret alan gemi adamları için faiz konusu büyük önem taşır:

Yargıtay 9.HD. 2022/12798 E., 2022/14978 K. sayılı karara göre yabancı para birimlerine hüküm temelinde alınan bakiye süre ücretine “Devlet ayrıldıkça USD üzerinden bir yıl vadeli mevduata uygulanan en yüksek faizle” çalıştırılmalıdır.

Ancak Yargıtay 9. HD. 13.12.2016 tarihli, 2015/7361 E. ve 2016/22080 K. sayılı kararında , Deniz İş Kanunu’nda mevduat faizi düzenlenmesinden takip edilerek, yedeklenen faizin yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Bu içtihat farklılığı, somut durum şartlarına göre uzman avukatın doğru talep formülü talimatlarının zorunlu kuralları.

İhbar Tazminatı

Yargıtay 9.HD. 17.02.2015 tarihli, 2013/10445 E. ve 2015/6930 K. sayılı karara göre, tazminatı yalnızca süresiz sözleşmelerin feshi halinde söz konusu olduğu, belirli süreli sözleşmelerde tazminatına hükmedilemez. Ancak sözleşmede birden fazla kez yenilenip süresiz olarak değiştirilmeye devam ederse tazminat tazminatı talebinde bulunulabilir.

Sizinle iletişimi

Yargıtay 9.HD. 09.11.2020 tarihli, 2016/31624 E. ve 2020/15354 K. sayılı tarihe göre; Deniz İş Kanunu m. 40/1 yıllık izne hak kazanabilmek için fiili olarak 6 ay çalışılabilmektedir . Sözleşmenin haksız yere feshedilmesi, fiili olarak çalışılmayan bakiye günler için gemi adamına izin ücreti hakkı sağlamaz.

İşçinin İstifası Durumu

Yargıtay 9.HD. 08.01.2025 tarihli, 2024/14452 E. ve 2025/94 K. sayılı kararnameye göre, iş sözleşmesinin bireysel işçi (gemi adamı) tarafından feshedilmesi (istifa) halinde TBK m. 438 kapsamındaki bakiye süre ücreti ve haksız fesih tazminatı kesilmemelidir . Bu nedenle istifa ile haklı fesih arasındaki ince çizgi, dosyanın kaderini belirler.

5. İşverenin Dürüstlük Kuralına Aykırı Savunmaları

Uygulamada işverenler, davanın açtığı bakiye süre ücreti ödememek için “sözleşmede nesnenin neden bulunmadığı, sözleşmenin baştan beri belirsiz süreli olduğu” savunmasına başvurabilmektedir. Ancak

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.01.2022 tarihli (2021/778 E., 2022/65 K.) kararı,

Yargıtay 9.HD. 27.01.2021 tarihli (2019/907 E., 2021/2498 K.) kararı

bu savunmayı Türk Medeni Kanunu m. 2. kurallara uygun, kurala aykırı ve hakkın payını kullanarak değerlendirmiştir. Yani işveren, kendi kendine kesme kararlılığı sözleşmeyi “geçersiz” gibi gösterme tazminatından ödemekten kaçınmaz.

6. Deniz İş Kanunu’nda Asgari Süre Koruması

Yargıtay 9.HD. 08.04.2013 tarihli (2012/21256 E., 2013/11389 K.) kararında , Deniz İş Kanunu m. 16 kalıcı sürekli sözleşmelerde dahi gemi adamının işe alınmasından itibaren altı ay geçmedikçe sözleşmenin bozulmaması , bu asgari süre dolmadan yapılan haksız fesihlerde gemi adamının kalan bakiye süre ücretini talep edilebilir. Bu, gemi adamlarına özgü ek bir korumadır.

7. Uygulanacak Hukukun Tespiti — Yabancı Bayraklı Gemiler

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 24.05.2023 tarihli (2022/549 E., 2023/527 K.) kararında , açık denizlerde veya yurt dışında görevli çalışanlar/gemi kardeşleri açısından önemli bir ilke benimsenmiştir:

Tarafların sözleşmesinde geçerli bir hukuk seçimi yapılması (örneğin Rusya, Marshall Adaları, Liberya, Panama mevzuatı),

Mutad işletmelerin yabancı bir ülke olması,

bakiyesi, süre ücreti ve sözleşmenin içerdiği gibi tutarların MÖHUK m. 27 saklandığında seçilen yabancı hukuka göre çözümlenmesi gerekir. Yabancı bayraklı (Liberya, Panama, Marshall Adaları, Malta vb.) gemilerde çalışan Türk gemi adamlarının davalarında bu durum tespitidir ve genellikle 854 sayılı Deniz İş Kanunu yerine 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu veya işaretlenmiş yabancı hukuk uygulanır.

NEDEN UZMAN BİR GEMİ ADAMI AVUKATI DESTEĞİ ŞARTTIR?

İstanbul gemi adamı avukatı, Tuzla gemi adamı avukatı, Tuzla avukatı, Yalova gemi adamı avukatı, Gebze gemi adamı avukatı arayışınızda 2M Hukukluk Ofisi

Yukarıda ayrıntılıca açıkladığımız Yargıtay içtihatları ortaya çıkıyor çok net bir gerçeği gösteriyor: Deniz iş hukuku, sıradan iş hukuklarından tamamen farklı, kendine özgü ilkeler ve içtihatları olan teknik bir alandır. Gemi adamlarının haklarını koruyabilmek; tersane bölgelerini, gemi acentelerini, charter sözleşmelerini, MLC 2006 standartlarını ve uluslararası denizcilik hukukunu bilmeyi gerektirir.

1. Tersane Bölgelerinin Yoğunluğu ve Sektörel Bilgi Gerekliliği

Tuzla Tersaneler Bölgesi , Türkiye’nin gemi inşaat ve çözüm sanayisinin merkezidir. Postane Mahallesi, Evliya Çelebi Mahallesi ve Tersaneler Caddesi çevresinde yoğunlaşmış 30’u aşkın tersane (Sedef, Desan, RMK Marine, Anadolu, Dearsan, Gemak TGE, İstanbul Tersanesi vb.) ve binlerce gemi adamları bulunmaktadır. Hemen yanı başındaki Yalova-Altınova Tersaneler Bölgesi ise (Cemre, Sefine, Sanmar, Gemak, Beşiktaş, Tersan, Düzgit gibi büyük tersanelerle) son 20 yılda gemi inşa ve tamir-bakım yöntemleri cazibe merkezi haline geldi. Gebze-Dilovası hem yan sanayi hem de Marmara Limanları açısından kritik bir bölgedir.

Bu toplulukta çalışan gemi adamları için yerel ve sektörel deneyime sahip , kritik avukatlar bulunmaktadır. 2M Hukuk Avukatlık Ofisi — yani tam tersane kayıtlı — konumlanmış olup, İstanbul, Tuzla, Yalova, Gebze ve Kocaeli’nin denizcilik müvekkillerine hizmet vermektedir.

2. Sözleşme İncelemesi Tek Başına Bir Uzmanlık Alanıdır

Bir gemi adamının sözleşmesinde:

Sefer kaydı açıkça yazılmış mı?

belirli süre mi, belirsiz süre mi, yenilenmiş mi?

Hukuk seçim maddesi var mı, geçerli mi?

Tahkim/yargı klozu Türk Mahkemelerine bağlı yer mi?

Tasminatsız fesih hükmü TBK m. 438’e aykırı mı?

İkizler bayrağı Türk mü, yabancı mı? Hangi kanun çıkacak? gibi onlarca kritik soru mevcut. Bunlar yanlış cevaplandığında binlerce dosyanın hakkı kaybedilebilir.

3. Yargıtay İçtihatları Sürekli Değişmektedir

2025 ve 2026 yıllarındaki Yargıtay kararları (örneğin 2025/8430 K. ve 2025/8476 K. sayılı parçalar), saklanan indirim uygulamasını çok daha katı bir şekilde bağlamıştır. İşçinin başka işte çalışmasının somut delillerle sağlanması zorunludur. Bu yeni bilgi sahibi olmayan bir avukat, müvekkilinin elindeki miktarın %30-50’sini gereksiz indirim adı altında kaybedebilir .

4. Yabancı Bayraklı Gemilerde Hukuki Karmaşıklık

Marshall Adaları, Liberya, Panama, Malta, St. Vincent gibi yabancı bayraklı gemilerde çalışan Türk gemi adamlarının sayıları oldukça karşılanabilir. Bu durumda:

Türk hukukunu mu yapıyordunuz?

MÖHUK m. 27 kapsamındaki yabancı hukuk seçimi geçerlidir mi?

Yabancı hukukun emredici hükümleri Türk kamu düzenine aykırı mı?

ITF (Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu) anlaşmaları devreye giriyor mu?

Bu sorular ancak deniz iş hukuku konusunda bir avukat tarafından doğru biçimde alınır.

5. Delil Toplama ve İspat Yükü

Gemi adamının fazla mesaisi, hafta tatili, ulusal bayram-genel tatil ücretleri gibi diğer alacaklarının ispatı , günlük kayıtları, vardiya kayıtlıları, gemi adamı listesi gibi spesifik bilgiler gerektirir. Bu bilgilerin geminin ayrıntılarına nasıl, hangi mahkeme aracılığıyla, kimlerden istenmesinin içeriği konusunda bir avukatın bulunmadığı. Yanlış mahkemeye açılan dava (asliye ticaret yerine iş mahkemesi veya başka) zaman kaybı yoluna girer — 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5/a kalan 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi gemi adamlarının çatışmaları İş Mahkemelerinin görev alanındadır .

SONUÇ

Gemi adamı sözleşmesinin haksız fesih halinde bakiye süre ücreti, gemi adamının en güçlü hukuki silahıdır. Ancak bu hakkın eksiksiz ve doğru hesaplanmış şekilde tahsili için:Sözleşmenin belirli/belirsiz sürekliliğinin doğru olması, Geminin bayrağı ve işletim kuralları belirleme, Tasarruf ve başka iş geliri indiriminin kontrolü, Faiz türü ve maçların başlangıç ​​doğrulanması, Yargıtay’ın 2024-2026 süresi güncel içtihatlarının talep edilmesi, Görevli ve mahkemenin doğru kararı zorunludur. İstanbul, Tuzla, Yalova, Altınova, Gebze, Dilovası, Kocaeli ve Karadeniz Ereğli bölgelerinde çalışan gemi sahipleri için deniz iş hukuku konusunda uzman bir avukat desteği almakta , hak kaybını önlemenin tek güvenli şekilde kesilmesini sağlamaktadır.

2M Hukuk Avukatlık Ofisi — Tuzla Tersaneler Bölgesinin Hukuki Çözüm Ortağı

2M Hukuk , Tuzla Tersaneler Bölgesi’nin merkezi konumlanmış olarak; Gemi adam alacakları, bakiye süre ücret davaları, kıdem-ihbar tazminatı, fazla mesai tazminatları, yıllık izin ücreti, iş tazminatı tazminatları, yabancı bayraklı gemi tazminatları ve deniz ticareti alanında İstanbul, Tuzla, Yalova, Gebze ve tüm Marmara bölgesinden müvekkillere hizmet vermektedir.

📍 Adres: Postane Mahallesi, Seher Sokak, No: 18/2, Tuzla / İstanbul
📞 Telefon: 0505 390 25 48 — 0551 280 25 48
📧 E-posta: info@2mhukuk.com
🌐 Yabancı Müvekkiller (Uluslararası Müşteriler): +90 554 199 39 52 — İngilizce / Fransızca / العربية