1. Seferdeki Türk Bayraklı Gemilerde İhtiyati Haciz İnfaz Usulü

Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1367/1-a maddesi, seferdeki Türk bayraklı gemiler için özel bir ihtiyati haciz infaz prosedürü öngörmektedir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 04.05.2015 tarihli, 2015/8798 E. – 2015/12110  K. sayılı ilamında ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 30.03.2023 tarihli, 2021/7470 E. – 2023/1969  K. sayılı kararında belirtildiği üzere; ihtiyati haciz kararı uygulanacağı sırada gemi fiilen hareket etmiş veya seferde bulunuyorsa şu adımlar izlenir:

Tebliğ ve İhtar: İhtiyati haciz kararı malike, malik olmayan donatana ve borçtan şahsen sorumlu bulunan kişiye tebliğ edilir.

Teminat Süresi: İlgililere, deniz alacağı için on gün içinde teminat vermeleri ihtar olunur.

Teslim Yükümlülüğü: Teminat verilmemesi hâlinde, geminin izleyen ilk seferinde icra dairesine teslim edilmesi istenir.

Cezai Müeyyide: Geminin teslim edilmemesi hâlinde, sorumlu fail hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 289. maddesi uyarınca cezai işlem uygulanacağı ihtar edilir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin 08.07.2021 tarihli, 2018/1258 E. – 2021/1125  K. sayılı kararında, seferdeki Türk bayraklı bir geminin Türk limanlarında bulunmaması durumunda seferden men edilemeyeceği, ancak gemi Türkiye’ye döndüğünde TTK 1367/1-a uyarınca işlem yapılarak teminat verilmesi için süre tanınabileceği vurgulanmıştır.

2. Türk Bayraklı ve Yabancı Bayraklı Gemiler Arasındaki İnfaz Farklılıkları

Genel kural olarak TTK’nın 1366. maddesi uyarınca, ihtiyati haczine karar verilen bütün gemiler, bayrağına ve hangi sicile kayıtlı olduklarına bakılmaksızın icra müdürü tarafından seferden men edilerek muhafaza altına alınır (Yargıtay 12. HD, 21.12.2022, 2022/5590 E. – 2022/13683  K.). Ancak seferdeki gemiler bakımından Türk bayraklı gemilere özgü bir ayrım mevcuttur:

Türk Bayraklı Gemilere Özgü Kolaylık: TTK 1367/1-a maddesi, seferdeki Türk bayraklı gemiler için 10 günlük bir teminat süresi ve geminin “izleyen ilk seferde” teslimi imkanını tanımaktadır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 04.05.2015 tarihli, 2015/3161 E. – 2015/12109  K. sayılı kararında, bu prosedürün yalnızca Türk bayraklı gemilere özgü olduğu ifade edilmiştir.

Yabancı Bayraklı Gemiler: İncelenen kararlarda, seferdeki yabancı bayraklı gemiler için Türk bayraklı gemilerdeki gibi 10 günlük bir teminat/bekleme süresi öngören benzer bir özel düzenlemeye değinilmemiştir. TTK 1366 uyarınca yabancı bayraklı gemiler de bayrağına bakılmaksızın seferden men edilebilir.

3. İnfazın Genel Esasları ve İcra Müdürünün Yetkisi

Gemilerin ihtiyati haczinde infaz süreci şu temel ilkelere dayanmaktadır:

Seferden Men Zorunluluğu: Seferden men işlemi, ihtiyati haczin icrası kapsamında icra müdürlüğünün yapması gereken zorunlu görevlerden biridir. Mahkeme kararında ayrıca “seferden men” ibaresinin yer almasına gerek yoktur; icra müdürü TTK 1366 uyarınca bu işlemi re’sen gerçekleştirir (Yargıtay 12. HD, 18.01.2023, 2022/7245 E. – 2023/294  K.).

Fiili Haciz Şartı: Gemilerin haczinde sadece sicile veya Bağlama Kütüğü’ne şerh verilmesi yeterli olmayıp, geminin fiilen haczedilmesi ve seferden men edilmesi gerekmektedir (Yargıtay 12. HD, 07.06.2022, 2022/2986 E. – 2022/6825  K.).

Süre Sınırı: Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde kararın infazını (geminin bulunduğu yerdeki veya kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden) istemek zorundadır (Yargıtay 12. HD, 19.12.2016, 2016/6938 E. – 2016/25597  K.).

4. İkincil Kaynaklardan Edinilen Bilgiler

İkincil kaynak niteliğindeki kararlarda, infaz sürecine dair şu ek detaylar yer almaktadır:

Yabancı Bayraklı Gemilerde Bildirim: İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 21.02.2018 tarihli, 2016/385 E. – 2023/109  K. sayılı kararında, yabancı unsurlu bir gemi haczinde icra müdürlüğünün geminin bağlı bulunduğu Başkonsolosluğa durumu bildirdiği ve ilgili liman otoritelerine (Gümrük, Sahil Güvenlik, Liman Başkanlığı) müzekkere yazarak fiilen el koymayı sağladığı görülmektedir.

Karasuları Sınırlaması: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 18.10.2023 tarihli, 2022/183 E. – 2023/409  K. sayılı kararında, Türk bayraklı gemiler için geçmişte uygulanan bazı tedbirlerde geminin seyri seferinin Türk karasuları ile sınırlandırılması ve yediemine teslimi gibi yöntemlerin kullanıldığı, ancak geminin teknik olarak yurt dışına çıkma kabiliyeti yoksa bu tür ağır tedbirlerin haksız bulunabileceği tartışılmıştır.

Kesin Hacizle Benzerlik: TTK 1382 uyarınca, Türk ve yabancı bayraklı tüm gemilerin kesin haczinde de ihtiyati hacze ilişkin 1364 ila 1368. madde hükümleri uygulanmaktadır (Yargıtay 5. HD, 20.06.2022, 2022/6698 E. – 2022/11199  K.).

Sık Sorulan Sorular

Seferde olan bir Türk bayraklı gemiye ihtiyati haciz kararı nasıl infaz edilir? Gemi anında durdurulabilir mi?

Seferdeki Türk bayraklı gemiler için TTK’nın 1367/1-a maddesi özel bir prosedür öngörmektedir. Gemi fiilen hareket halindeyse ihtiyati haciz kararı malike, donatan ve borçtan şahsen sorumlu kişiye tebliğ edilir; ardından on gün içinde teminat vermeleri ihtar olunur. Teminat verilmezse geminin izleyen ilk seferinde icra dairesine teslim edilmesi istenir. Teslim yükümlülüğüne uyulmaması halinde ise TCK’nın 289. maddesi uyarınca cezai işlem uygulanacağı ihtarı yapılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi kararları da seferdeki Türk bayraklı geminin Türk limanlarında bulunmaması durumunda seferden men edilemeyeceğini, ancak Türkiye’ye döndüğünde bu prosedürün işletileceğini teyit etmektedir.

Yabancı bayraklı gemilere ihtiyati haciz uygulanması Türk bayraklı gemilerden farklı mı? Hangi ülkenin gemisi olduğu önem taşır mı?

Evet, önemli farklılıklar mevcuttur. TTK’nın 1366. maddesi uyarınca tüm gemiler bayrağına bakılmaksızın seferden men edilerek muhafaza altına alınabilir; ancak seferdeki gemiler söz konusu olduğunda Türk bayraklı gemilere tanınan 10 günlük teminat süresi ve “izleyen ilk seferde teslim” imkânı yabancı bayraklı gemiler için öngörülmemiştir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de bu prosedürün yalnızca Türk bayraklı gemilere özgü olduğunu açıkça vurgulamaktadır. Yabancı bayraklı gemilerin haczinde icra müdürlüğü ilgili başkonsolosluğa bildirimde bulunmakta, Gümrük, Sahil Güvenlik ve Liman Başkanlığı’na müzekkere yazarak fiili el koyma sağlanmaktadır.

İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra ne kadar sürede infaz edilmelidir? Sicile şerh vermek yeterli midir?

İhtiyati haciz kararının alınmasının ardından alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde infazı talep etmek zorundadır; bu süre hak düşürücü nitelikte olup kaçırılması telafi edilemez sonuçlar doğurabilir. Öte yandan geminin yalnızca gemi siciline veya Bağlama Kütüğü’ne şerh verilmesi infaz için yeterli değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, geminin fiilen haczedilmesi ve seferden men edilmesinin zorunlu olduğunu, seferden men işleminin mahkeme kararında ayrıca belirtilmesine gerek kalmaksızın icra müdürü tarafından re’sen gerçekleştirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?

Gemilere yönelik ihtiyati haciz işlemleri; TTK’nın özel deniz hukuku hükümleri, İcra ve İflas Kanunu prosedürleri, bayrak devleti ayrımı ve uluslararası deniz hukuku kurallarının birlikte yönetilmesini gerektiren son derece teknik bir alandır. Üç iş günlük infaz süresinin kaçırılması, sicile şerh ile yetinilerek fiili haczin gerçekleştirilmemesi veya Türk ile yabancı bayraklı gemiler arasındaki usul farklılıklarının göz ardı edilmesi, alacağın tamamen tehlikeye girmesine neden olabilir. İstanbul avukat ve Tuzla avukat olarak hizmet veren 2M Hukuk Avukatlık Ofisi’nin deniz hukuku uzmanı avukatları; ihtiyati haciz kararının alınması, infaz sürecinin yönetilmesi, seferden men işlemleri ve olası itirazlara karşı savunma hazırlanması konularında hem alacaklılara hem gemi sahiplerine etkin hukuki destek sunmaktadır. Deniz alacaklarında hak kaybı yaşamamak için sürecin en başında uzman bir avukattan destek almanız büyük önem taşımaktadır.