Türkiye marinalarında el değiştiren ikinci el teknelerin önemli bir bölümü Türk bayrağı taşımaz. Ege ve Akdeniz kıyılarında, İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki marinalarda ve Kocaeli körfezinde, Polonya, ABD (Delaware), İngiltere veya başka bir ülke siciline kayıtlı çok sayıda tekne bulunuyor. Bu teknelerin satışı, Türk bayraklı bir teknenin liman başkanlığında yapılan devrine hiç benzemez.

Satılan şey bazen teknenin kendisidir; bazen de tekneyi sicilde malik olarak gösteren şirketin hisseleridir. Hangisinin satıldığı; uygulanacak hukuku, sicil işlemlerini, alıcının üstlendiği borçları ve teknenin Türkiye’de kullanılmaya devam edip edemeyeceğini değiştirir. Bu yazıda iki yolu, Polonya ve Delaware örnekleri üzerinden, Türk mevzuatı ve yabancı sicil kurallarıyla birlikte ele alıyoruz.

İçindekiler

  1. Yabancı bayraklı ikinci el teknede asıl soru nedir?
  2. Bu satışlarda hangi ülkenin hukuku uygulanır?
  3. Türkiye’deki yabancı bayraklı tekneyi kim alabilir, kim kullanabilir?
  4. Polonya bayraklı tekne nasıl devredilir?
  5. Delaware bayraklı tekne alırken nelere dikkat edilmeli?
  6. Birinci yol: Bill of Sale ile teknenin devri
  7. İkinci yol: Tekneyi tutan şirketin hisselerinin devri
  8. Bill of Sale mi, hisse devri mi? Karşılaştırma
  9. Sicilde görünmeyen riskler: Türkiye’deki haciz, marina ve şirket borçları
  10. Satış sözleşmesi, uygulanacak hukuk ve yetki şartı
  11. Ödeme güvenliği ve devrin eşzamanlı yapılması
  12. Bayrak değiştirmek: silme belgesi ve yeni sicil
  13. Türk alıcı açısından gümrük ve vergi notları
  14. En sık yapılan hatalar
  15. Sık sorulan sorular
  16. Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

1. Yabancı bayraklı ikinci el teknede asıl soru nedir?

Yabancı bayraklı bir tekneyi satın almak isteyen kişinin ilk sorusu fiyat değil, neyin satıldığı olmalıdır. Uygulamada iki model vardır:

ModelNe devredilir?Sicilde ne değişir?
Varlık devri (Bill of Sale)Teknenin mülkiyeti satıcıdan alıcıya geçerMalik değişikliği yabancı sicile işlenir ya da tekne o sicilden silinip alıcının seçtiği sicile kaydedilir
Hisse devri (share deal)Tekneyi malik olarak tutan şirketin (ör. Delaware LLC, Polonya sp. z o.o.) hisseleri veya üyelik payları devredilirSicilde malik aynı şirket olarak kalır; değişen yalnızca şirketin ortağıdır

Satıcı ve brokerler çoğu zaman hisse devrini “daha hızlı ve masrafsız” diye önerir. Bu doğru olabilir; ancak hisse devrinde alıcı, tekneyle birlikte şirketin geçmişini, borçlarını ve varsa sicil sorunlarını da devralır. Aşağıdaki bölümler bu tercihin sonuçlarını ayrıntılı olarak açıklıyor.

2. Bu satışlarda hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Satıcının, alıcının, teknenin ve sicilin farklı ülkelerde olduğu bu işlemlerde, Türk mahkemesi önüne gelecek bir uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a (MÖHUK) göre belirlenir. Tek bir satış işleminde üç farklı hukuk düzeni devreye girebilir:

MeseleUygulanacak hukukDayanak
Teknenin mülkiyeti ve tekne üzerindeki rehin, ipotek gibi ayni haklarMenşe ülke hukuku: ayni hakların tescil edildiği sicil yeri; sicil yoksa bağlama limanı. Tekne fiilen Türkiye’de olsa bile, Polonya sicilindeki teknede Polonya hukuku belirleyicidirMÖHUK m.22
Taraflar arasındaki satış sözleşmesi (bedel, teslim, ayıp)Tarafların seçtiği hukuk; seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili ülke hukukuMÖHUK m.24
Hisse devrinin geçerliliği ve şirketin iç ilişkileriŞirketin statü hukuku (Delaware LLC için Delaware hukuku, Polonya şirketi için Polonya hukuku)MÖHUK m.9 (tüzel kişilerin statüsü) ve öğretideki baskın görüş
Teknenin Türkiye’de kullanılması, kalış süresi ve gümrük rejimiTürk hukuku (turizm, gümrük ve kabotaj mevzuatı)2634 s.K. m.29; Deniz Turizmi Yönetmeliği; 4458 s. Gümrük Kanunu; 815 s.K.

Bu ayrım pratikte şu anlama gelir: Türkiye’de, Türk noterinde imzalanan bir Bill of Sale, sicil devletinin aradığı şekil ve tasdik şartlarını taşımıyorsa yabancı sicilde malik değişikliğine dayanak olamaz. Bu nedenle belgenin metni ve tasdik zinciri (noter onayı, apostil, tercüme) sicil devletinin kurallarına göre kurulmalıdır.

3. Türkiye’deki yabancı bayraklı tekneyi kim alabilir, kim kullanabilir?

Yabancı bayraklı özel yatlar Türkiye’de serbest dolaşımda değildir; seyir izin belgesi (transit log) ile ve turizm amacıyla bulunurlar. Deniz Turizmi Yönetmeliği’ne (RG 24.07.2009-27298) göre bu yatlar Türk liman ve karasularında seyir izin belgesiyle serbestçe seyredebilir (m.42/2) ve ticari amaç taşımamak kaydıyla gezi, spor ve eğlence amacıyla kullanılabilir (m.47/1). 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu m.29 ve Yönetmeliğin 46. maddesi uyarınca belgeli tesislerde beş yıla kadar kalabilen yatların süresi, belirli şartlarla Kültür ve Turizm Bakanlığınca beş yıl daha uzatılabilir.

Ticaret Bakanlığı Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı sorular ve cevaplarda, kaptanın yat sahibi yatta olmadan yatı gezi amacıyla kullanamayacağı, liman başkanlığı izniyle yapılan yer değiştirme gibi istisnalar dışında bu kuralın uygulandığı belirtilmektedir. Tekne bir şirkete ait olduğunda “yat sahibi” sıfatıyla kimin işlem yapacağı da bu nedenle önem kazanır.

Türkiye’de yaşayan alıcı için kritik uyarı:

Yat acentelerinin uygulama notlarında, şahıs adına kayıtlı yabancı bayraklı teknelerde malikin yurt dışında ikamet etmesinin ve yılın yarısından fazlasını yurt dışında geçirmesinin arandığı, aksi hâlde giriş ve belge yenileme işlemlerinin yapılamadığı belirtilmektedir. Bu kural gümrük mevzuatındaki yerleşiklik kavramıyla bağlantılıdır. Türkiye’de yerleşik bir Türk vatandaşının veya oturma izinli bir yabancının yabancı bayraklı tekne satın almadan önce, teknenin kendi kullanımında hangi gümrük rejimine tabi olacağını bir gümrük müşaviriyle teyit etmesi gerekir. Aksi hâlde satın alınan tekne Türkiye’de hukuka uygun biçimde kullanılamayabilir.

Türk bayrağına geçiş ise ikinci el yabancı bayraklı tekneler için kural olarak açık bir seçenek değildir. Uygulama kaynaklarında, 27.01.2017 tarihinden önce iktisap edilmiş tekneler için tanınan geçiş imkânının sonradan satın alınan ikinci el teknelere uygulanmadığı belirtilmektedir. Satın alma kararı, teknenin yabancı bayrakla kullanılmaya devam edeceği varsayımıyla verilmelidir; Türk bayrağına geçiş planı varsa güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.

4. Polonya bayraklı tekne nasıl devredilir?

Polonya, 24 metreye kadar yat ve teknelerin sicilini 12 Nisan 2018 tarihli Kanun ile birleştirmiş; kayıtlar 2020’den bu yana REJA24 adlı elektronik sistem üzerinden yürütülmektedir. REJA24 portalının malik rehberine göre kayıt işlemleri, ülke genelinde 380’i aşkın noktada ilçe yönetimleri (starosta), il statüsündeki şehirlerin belediye başkanları, Polonya Yelken Federasyonu (PZŻ) ve Polonya Motorlu Su Sporları Federasyonu tarafından yapılmaktadır.

Satışta Polonya sicilinde ne yapılır?

  • REJA24 rehberine göre malik, teknenin satışı veya edinilmesi gibi değişiklikleri olayın gerçekleştiği günden itibaren 30 gün içinde kayıt makamına bildirmekle yükümlüdür.
  • Alıcı Polonya bayrağını korumak istiyorsa, malik değişikliği bu sistem üzerinden alıcı adına işlenir ve yeni kayıt belgesi düzenlenir.
  • Tekne kayıttan silindiğinde, REJA24 rehberinin ifadesiyle Polonya ile bağı da aynı anda sona erer. Başka bir bayrağa geçecek alıcı için bu silme işlemi, yeni sicilin isteyeceği belgenin dayanağıdır.
  • Satışın dayanağı olan satış sözleşmesi veya Bill of Sale, Polonya kayıt makamının kabul edeceği dilde ve tasdikle hazırlanmalıdır. Türkiye’de imzalanan belgelerde noter onayı ve apostil şerhi, gerektiğinde yeminli tercüme birlikte planlanmalıdır.

Polonya sicilinde yolda olan değişiklik

Polonya Bakanlar Kurulu, 28 Temmuz 2026 tarihinde yat siciline ilişkin kanunda değişiklik yapan tasarıyı kabul etmiştir. Hükümet açıklamasına göre tasarı; Polonya siciline kayıt için yetkili kuruluşlarca yapılacak zorunlu ön muayeneyi, sicildeki bilgilerin belirli aralıklarla teyit edilmesi veya güncellenmesi yükümlülüğünü, bu yükümlülüğe uymayan teknelerin kayıttan çıkarılabilmesini ve 7,5 metreden kısa veya 15 kW’tan düşük güçteki teknelerin kapsam dışında bırakılmasını öngörmektedir. Açıklamada sicildeki yaklaşık 92.000 teknenin yüzde 40 kadarının yabancı malike ait olduğu ve bu teknelerin de muayene yükümlülüğüne tabi olacağı belirtilmektedir.

Not:

Bu yazının hazırlandığı tarih itibarıyla tasarı Polonya parlamentosunda kanunlaşmamıştır. Basında ve forumlarda yer alan harç tutarları, süreler ve yürürlük tarihleri birbiriyle çeliştiği için burada rakam verilmemiştir. Polonya bayraklı tekne satın alacak kişi, sözleşmeye yeni düzenlemenin getirebileceği muayene ve teyit yükümlülüklerinin hangi tarafa ait olacağını ayrıca yazmalıdır.

Polonya veya Delaware bayraklı tekne mi alıyorsunuz?

Teknenin sicil kaydının geçerliliği, satıcının gerçekten malik olup olmadığı ve devrin hangi yolla yapılacağı imzadan önce netleşmelidir. Belgelerinizi birlikte inceleyebiliriz.

Görüşme Talebi

5. Delaware bayraklı tekne alırken nelere dikkat edilmeli?

Türkiye’de “Delaware bayrağı” olarak bilinen yapı, çoğu durumda bir Delaware LLC şirketinin malik olarak gösterildiği bir eyalet tekne kaydıdır. Bu kayıt, ABD Sahil Güvenlik Komutanlığı’nın (USCG) federal gemi dokümantasyonu ile aynı şey değildir. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın konsolosluk talimatnamesi (7 FAM 790), ABD teknelerinin federal düzeyde dokümante edilebileceğini veya eyalet sistemlerinde kaydedilebileceğini belirtmekte; uluslararası amaçlarla uyrukluğun kesin kanıtı olarak ise federal dokümantasyonu göstermektedir (7 FAM 793).

Eyalet kaydının şartı: asıl kullanım yeri

Delaware Doğal Kaynaklar ve Çevre Kontrol Departmanı’nın (DNREC) resmî sayfasına göre tekne, “asıl kullanım eyaleti”nde kaydedilmelidir; teknenin Delaware sularında 60 günü aşan ardışık süre kullanılması, bağlanması veya muhafazası hâlinde Delaware asıl kullanım eyaletidir. Resmî başvuru formunda başvuran, Delaware’in teknenin asıl kullanım eyaleti olduğunu yalan beyan yaptırımı altında beyan eder.

Uluslararası tekne kayıt danışmanlarının açıklamalarına göre Delaware makamları Mart 2023’ten itibaren, teknenin ağırlıklı olarak Delaware’de tutulduğunu kanıtlayamayan maliklerin kayıtlarını yenilememeye başlamıştır. Bu kaynaklarda, Akdeniz’de ve özellikle Türkiye’de bulunan çok sayıda Delaware kayıtlı teknenin kayıt süresi dolduğunda yenilenemeyeceği ve bu teknelerin bazı ülkelerde kayıtsız veya vatansız kabul edilme riski taşıdığı belirtilmektedir.

Alıcı için pratik sonuçlar

  • Delaware kayıtları takvim yılı esasına göre düzenlenir ve yıl sonunda sona erer. Satın alınacak teknenin kaydının hangi tarihe kadar geçerli olduğu ve yenilenip yenilenemeyeceği satıştan önce belgelenmelidir.
  • LLC hisselerini satın almak, eyalet kaydının yenilenememesi sorununu çözmez. Malik şirket aynı kalsa da kayıt yenilenemiyorsa teknenin yeni bir sicile geçirilmesi gerekecektir.
  • DNREC sayfasına göre malik değişikliğinde noter onaylı bir Bill of Sale aranmaktadır (alıcı ve satıcı resimli kimlikle bizzat başvurursa bu şart aranmaz).
  • Delaware LLC’nin her yıl 1 Haziran’a kadar ödenmesi gereken yıllık LLC vergisi vardır; ödenmezse gecikme cezası doğar ve şirket “good standing” statüsünü kaybedebilir. Tutarın 2026 vergi yılı için artırıldığı bildirilmektedir; güncel tutar Delaware resmî kaynaklarından teyit edilmelidir.
  • Tek ortaklı ve yabancı ortaklı LLC’ler için ABD vergi idaresine (IRS) Form 5472 ile bildirim yükümlülüğü bulunduğu ve bu bildirimin yapılmamasının yüksek tutarlı ceza riski doğurduğu, ABD’li vergi danışmanlarınca vurgulanmaktadır. Hisse devriyle şirketi devralan kişi bu geçmiş yükümlülüklerin muhatabı olabilir.

6. Birinci yol: Bill of Sale ile teknenin devri

Varlık devrinde satılan şey teknenin kendisidir. Uygulamada süreç, genellikle bir ön sözleşme (Memorandum of Agreement) ile başlar ve Bill of Sale’in imzalanması, sicil işlemleri ve teslimle tamamlanır.

AşamaYapılacak işlemDikkat edilecek nokta
1. Ön incelemeSicil kaydı örneği, satıcının malik olduğunu gösteren belge, varsa önceki Bill of Sale zinciriKayıt belgesinin güncel ve geçerli olduğu, malik adının satıcıyla birebir aynı olduğu
2. Ön sözleşme ve kaporaFiyat, teslim yeri, muayene şartı, kaporanın akıbetiKaporanın emanet hesapta tutulması; muayene sonucuna bağlı cayma hakkı
3. Teknik muayeneKara ve deniz muayenesi, motor saatleri, gövde ve makine seri numaralarıSeri numaralarının sicil kaydıyla uyumu
4. Bill of SaleSicil devletinin kabul ettiği formda satış senediNoter onayı, apostil ve gerekiyorsa tercüme; şirket satıcıysa imza yetkisi
5. Sicil işlemiYa malik değişikliği aynı sicile işlenir ya da satıcı adına silme belgesi alınıp tekne yeni sicile kaydedilirSilme belgesinin, bedelin bakiyesi ödenirken hazır olması
6. Türkiye’deki işlemlerSeyir izin belgesinin yeni malik adına yenilenmesi, marina sözleşmesinin devriUygulama kaynaklarına göre satış hâlinde mevcut seyir izin belgesinin geçerliliği sona erer

Varlık devrinin en büyük avantajı, alıcının satıcı şirketin borçlarını devralmamasıdır. Dezavantajı ise sicil işlemlerinin zaman alması ve teknenin, eski kaydın kapanıp yenisinin açılması arasında kısa süreli de olsa belgesiz kalma riskidir. Gemi satış sözleşmelerinin genel unsurlarını büromuzun gemi satış sözleşmesinin unsurları yazısında ayrıca ele aldık.

7. İkinci yol: Tekneyi tutan şirketin hisselerinin devri

Hisse devrinde tekne sicilde aynı şirket adına kayıtlı kalır; alıcı şirketin ortağı olur. Bu model özellikle Delaware LLC yapılarında ve Polonya’da kurulu şirket üzerinden tutulan teknelerde tercih edilir.

Delaware LLC’de üyelik payının devri

  • Devir, şirketin işletme sözleşmesine (operating agreement) ve Delaware hukukuna göre yapılır; genellikle bir devir sözleşmesi (assignment of membership interest), işletme sözleşmesinin değiştirilmesi ve yönetici atamasına ilişkin kararlarla tamamlanır.
  • Devirden önce şirketin Delaware’deki statüsünü gösteren belge (certificate of good standing), kayıtlı temsilci (registered agent) bilgisi ve yıllık vergilerin ödendiği teyit edilmelidir.
  • Şirketin banka hesabı, vergi bildirimleri ve teknenin dışında başka bir varlığı veya borcu olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Polonya şirketinde pay devri

Polonya’da kurulu limited şirketin (sp. z o.o.) paylarının devri, Polonya Ticaret Şirketleri Kanunu uyarınca imzaları noterce onaylanmış yazılı şekle tabidir; devir ayrıca şirkete bildirilmeli ve Polonya ticaret siciline yansıtılmalıdır. Türkiye’de imzalanacak devir belgesinde Polonya’nın aradığı şekil, Polonyalı bir hukukçuyla birlikte kontrol edilmelidir.

Hisse devrinin gizli maliyeti:

Şirketi satın alan kişi, teknenin yanında şirketin bütün geçmişini de satın alır: ödenmemiş vergiler ve cezalar, şirket adına yapılmış sözleşmeler, marina ve tamir borçları, şirket aleyhine açılmış davalar, eksik bildirimler. Bu nedenle hisse devri sözleşmesinde satıcıdan kapsamlı beyan ve garantiler alınmalı, bedelin bir kısmı belirli bir süre teminat olarak tutulmalıdır.

8. Bill of Sale mi, hisse devri mi? Karşılaştırma

ÖlçütBill of Sale (varlık devri)Hisse devri
Alıcının üstlendiği borçlarKural olarak yalnızca tekne üzerindeki ayni haklar ve takip eden alacaklarŞirketin tüm borç ve yükümlülükleri
Sicil işlemiGerekir (malik değişikliği veya silme ve yeni kayıt)Sicilde malik değişmez; ancak sicil kaydının geçerliliği ayrıca sorun olabilir
SüreSicil devletinin işlem süresine bağlıGenellikle daha kısa
GizlilikMalik adı sicilde değişirŞirket ortağı sicilde görünmeyebilir
Delaware kaydı yenilenemiyorsaTekne zaten yeni sicile geçirilirSorun devam eder; alıcı ayrıca bayrak değişikliği yapmak zorunda kalabilir
Türkiye’deki seyir izin belgesiYeni malik adına yenilenmesi gerekirŞirket aynı kalsa da yetkili kişi değişikliği gümrük ve liman kayıtlarına yansıtılmalıdır
Uyuşmazlıkta uygulanacak hukukMülkiyette sicil devleti hukuku (MÖHUK m.22)Pay devrinde şirketin statü hukuku

9. Sicilde görünmeyen riskler: Türkiye’deki haciz, marina ve şirket borçları

Yabancı sicil kaydı, teknenin Türkiye’deki hukuki durumunu göstermez. Türk mahkemelerinden alınan bir ihtiyati haciz kararı, yabancı sicile işlenmemiş olabilir; ancak tekneyi fiilen bağlar.

  • Türkiye’de haciz ve seferden men: TTK uyarınca yabancı bayraklı gemiler hakkındaki ihtiyati haciz taleplerinde, geminin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Haciz kararı icra müdürlüğünce uygulanır, gemi seferden men edilir ve durum liman, gümrük ve sahil güvenlik birimlerine bildirilir (TTK m.1366). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de gemilerde haczin yalnızca kayda şerh verilmesiyle değil, fiilen yapılmasıyla tamamlandığını kabul etmektedir (E.2021/10109 K.2022/6648, T.01.06.2022). Bu nedenle alıcı, teknenin bulunduğu liman başkanlığından ve marinadan seferden men kaydı olup olmadığını ayrıca sormalıdır. Süreci gemi ihtiyati haczi sayfamızda ayrıntılı olarak anlattık.
  • Marina ve çekek alacakları: Ödenmemiş bağlama ve çekek bedelleri, marinanın tekneyi bırakmamasına veya takip başlatmasına yol açabilir. Bu alacakların nasıl takip edildiğini marina ve iskele alacakları yazımızda ele aldık.
  • Gemi alacaklısı hakları: Gemi adamı ücretleri gibi bazı alacaklar TTK m.1320 vd. uyarınca gemi alacaklısı hakkı doğurabilir ve malik değişse de gemiyi izleyebilir.
  • Gümrük ve seyir izin kayıtları: Seyir izin belgesinin süresi, kalış süresinin dolup dolmadığı ve tekne hakkında idari bir işlem bulunup bulunmadığı satıştan önce kontrol edilmelidir.
  • Şirket borçları (hisse devrinde): Şirketin yabancı ülkedeki vergi, bildirim ve ticari borçları ile Türkiye’de doğmuş yükümlülükler.

Sicil temiz görünüyor diye tekne temiz değildir

Türkiye’deki haciz ve seferden men kayıtları, marina borçları ve şirket geçmişi yabancı sicilde görünmez. Satıştan önce yapılacak bir hukuki inceleme, sonradan açılacak istihkak ve iade davalarından çok daha az maliyetlidir.

Görüşme Talebi

10. Satış sözleşmesi, uygulanacak hukuk ve yetki şartı

Uluslararası yat brokerliğinde yaygın kullanılan standart ön sözleşme formları, tarafların haklarını dengeli düzenlese de, Türkiye’de bulunan bir tekne ve Türkiye’de yaşayan bir alıcı için tek başına yeterli olmayabilir. Sözleşmede en azından şu konular açıkça yazılmalıdır:

MaddeNeden önemli?
Neyin satıldığıTekne mi, şirket payı mı; şirket payıysa şirketin diğer varlıkları ve borçları
Sicil durumu garantisiKaydın geçerli olduğu, yenilenebileceği ve satıcının malik olduğu; aksi hâlde iade ve tazminat
Türkiye’deki yüklerin bulunmadığı beyanıHaciz, seferden men, marina ve tamir borçları, gümrük işlemleri
Silme belgesi ve teslimSilme belgesinin hangi aşamada ve kimin masrafıyla alınacağı
Muayene ve caymaMuayene sonucuna bağlı cayma veya fiyat indirimi hakkı
Uygulanacak hukukMÖHUK m.24 uyarınca taraflar sözleşmeye uygulanacak hukuku seçebilir; mülkiyetin geçişi ise sicil devleti hukukuna tabidir
Yetkili mahkeme veya tahkimYabancı mahkeme seçilecekse, şartın geçerli olması için belirli bir mahkemenin gösterilmesi gerekir

Yetki şartı konusunda Yargıtay’ın yerleşik bir eğilimi vardır: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 28.10.2015 tarihli E.2014/15681 K.2015/11244 sayılı kararında, yalnızca “İngiliz mahkemeleri” denilerek belirli bir mahkeme gösterilmeyen yetki şartını belirlilik ölçütünü karşılamadığı gerekçesiyle geçersiz saymıştır. Aynı daire 17.02.2016 tarihli E.2015/7244 K.2016/1657 sayılı kararında da benzer değerlendirme yapmış; bu kararda karşı oy bulunmaktadır. Yabancı mahkeme seçilecekse mahkemenin adı açıkça yazılmalıdır (MÖHUK m.47).

11. Ödeme güvenliği ve devrin eşzamanlı yapılması

Yabancı bayraklı tekne satışlarında taraflar çoğu zaman farklı ülkelerde bulunur ve bedel yurt dışındaki hesaplar arasında el değiştirir. Bu durum, “bedel ödendi ama belge gelmedi” veya “belge verildi ama bedel ödenmedi” uyuşmazlıklarına zemin hazırlar.

  • Kaporanın ve bakiyenin, devir belgeleri hazır olana kadar bağımsız bir emanet (escrow) hesabında tutulması,
  • Bill of Sale’in veya hisse devir belgesinin imzası, silme belgesinin teslimi ve bakiyenin ödenmesinin aynı gün ve aynı yerde, mümkünse avukatlar huzurunda yapılması,
  • Satıcı şirketse imza yetkisinin güncel belgelerle doğrulanması ve ödemenin yalnızca satıcı adına açılmış hesaba yapılması,
  • Belgelerin asıllarının, apostil ve tercümeleriyle birlikte teslim alınmadan teknenin anahtarlarının ve gemi belgelerinin teslim alınmaması.

12. Bayrak değiştirmek: silme belgesi ve yeni sicil

Alıcı tekneyi farklı bir bayrağa geçirmek istiyorsa, yeni sicil hemen her zaman önceki kaydın kapatıldığını gösteren bir silme belgesi ister. Polonya’da kayıttan silinme, teknenin Polonya ile bağını sona erdirir. Delaware kayıtlarında da yeni bir sicile geçiş için önceki kaydın kapandığını gösteren belge istenmektedir.

Uluslararası kayıt danışmanlarının açıklamalarına göre Delaware kaydı yenilenemeyen tekne sahiplerinin önemli bir kısmı İngiltere, Polonya veya başka bir ülkenin siciline geçmektedir. Hangi bayrağın seçileceği; malikin uyruğu ve ikametine, teknenin boyuna, kullanılacağı bölgeye ve maliyetlere göre değişir. Bu tercih, teknenin Türkiye’deki kullanım rejimini de etkileyeceği için gümrük boyutuyla birlikte yapılmalıdır.

13. Türk alıcı açısından gümrük ve vergi notları

  • Yabancı bayraklı tekne Türkiye’de serbest dolaşımda olmadığından, Türkiye’de yerleşik bir alıcı için teknenin kullanımı gümrük mevzuatı yönünden ayrıca değerlendirilmelidir. Bu konu, satın alma kararından önce netleşmesi gereken en önemli konudur.
  • Teknenin Türkiye’ye ithali veya Türk bayrağına geçirilmesi gündeme gelirse, deniz taşıtları için uygulanan özel tüketim vergisi oranları dönem dönem değiştirildiğinden güncel oranlar işlem tarihinde teyit edilmelidir.
  • Hisse devrinde, yabancı bir şirketin pay sahibi olmanın Türk vergi mevzuatı bakımından doğurabileceği bildirim ve vergilendirme sonuçları bir mali müşavirle değerlendirilmelidir.
  • Satış bedelinin yurt dışına veya yurt dışından transferinde, bankaların isteyeceği belgeler (satış sözleşmesi, Bill of Sale, sicil kaydı) önceden hazırlanmalıdır.

İşlemi doğru sırayla kurmak için

Sicil, gümrük, vergi ve sözleşme boyutu birbirine bağlıdır; birindeki eksiklik diğerlerini de geçersiz kılabilir. Yabancı bayraklı tekne alım satımında dosyanızı baştan sona birlikte planlayabiliriz.

Görüşme Talebi

14. En sık yapılan hatalar

HataOlası sonuç
Delaware kaydının yenilenebilir olup olmadığını sormadan LLC hisselerini almakYıl sonunda kaydı yenilenemeyen, bayrak değiştirmesi gereken bir tekne
Türkiye’deki seferden men ve haciz kayıtlarını araştırmamakTeslim alınamayan veya marinadan çıkarılamayan tekne
Şirket geçmişini incelemeden hisse devri yapmakŞirketin vergi, ceza ve ticari borçlarının alıcıya kalması
Bill of Sale’i sicil devletinin şekil şartlarına bakmadan Türkiye’de imzalamakYabancı sicilde malik değişikliğinin yapılamaması
Silme belgesi alınmadan bakiyeyi ödemekYeni sicile kayıt yapılamaması, satıcıdan belge alınamaması
Yetki şartında belirli bir mahkeme göstermemekŞartın Türk mahkemelerince geçersiz sayılması ve uyuşmazlığın beklenmeyen bir yerde görülmesi
Türkiye’de yerleşik olduğu hâlde gümrük boyutunu sormadan tekne almakTeknenin Türkiye’de hukuka uygun biçimde kullanılamaması

15. Sık sorulan sorular

Türkiye’de yabancı bayraklı ikinci el tekne satın alınabilir mi?

Evet. Ancak satış Türk liman başkanlığında değil, teknenin kayıtlı olduğu yabancı sicilin kurallarına göre yapılır. Teknenin Türkiye’de kullanımı ise turizm ve gümrük mevzuatına tabidir; Türkiye’de yerleşik alıcılar için gümrük boyutu ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı bayraklı teknenin mülkiyetine hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.22’ye göre deniz taşıtları üzerindeki ayni haklar menşe ülke hukukuna, yani ayni hakların tescil edildiği sicil yerinin hukukuna tabidir. Tekne Türkiye’de olsa bile Polonya sicilindeki teknede Polonya hukuku belirleyicidir.

Bill of Sale ile hisse devri arasındaki fark nedir?

Bill of Sale ile teknenin kendisi devredilir ve sicilde malik değişir. Hisse devrinde ise tekneyi tutan şirketin payları devredilir; sicilde malik aynı şirket kalır, ancak alıcı şirketin borç ve yükümlülüklerini de devralır.

Polonya bayraklı teknenin satışı nasıl bildirilir?

Polonya REJA24 sisteminin malik rehberine göre satış veya edinme gibi değişiklikler, olayın gerçekleştiği günden itibaren 30 gün içinde kayıt makamına bildirilmelidir. Tekne kayıttan silinirse Polonya ile bağı sona erer.

Delaware kaydı hâlâ yenilenebiliyor mu?

Delaware’in resmî başvuru formunda başvuran, Delaware’in teknenin asıl kullanım eyaleti olduğunu yalan beyan yaptırımı altında beyan eder. Kayıt danışmanlarına göre Mart 2023’ten bu yana Delaware dışında tutulan teknelerin kayıtları yenilenmemektedir. Bu nedenle kaydın geçerlilik süresi ve yenilenip yenilenemeyeceği satıştan önce teyit edilmelidir.

Delaware LLC’nin hisselerini almak kayıt sorununu çözer mi?

Hayır. Hisse devriyle sicildeki malik değişmez, ancak eyalet kaydının yenilenememesi sorunu devam eder. Alıcının yine de teknenin yeni bir sicile geçirilmesi gerekebilir.

Türkiye’deki haciz yabancı sicilde görünür mü?

Görünmeyebilir. Türk mahkemelerinden alınan ihtiyati haciz kararı icra müdürlüğünce uygulanır ve tekne seferden men edilir. Bu nedenle alıcı, teknenin bulunduğu liman başkanlığından ve marinadan ayrıca bilgi almalıdır.

Satış sözleşmesine yabancı mahkemeyi yetkili kılan şart konabilir mi?

Konabilir; ancak Yargıtay, yalnızca bir ülkenin mahkemelerini gösteren ve belirli bir mahkeme belirtmeyen yetki şartlarını geçersiz sayma eğilimindedir. Seçilen mahkeme açıkça yazılmalıdır.

Yabancı bayraklı tekneyi Türk bayrağına geçirebilir miyim?

İkinci el yabancı bayraklı tekneler için Türk bayrağına geçiş kural olarak açık bir seçenek değildir. Uygulama kaynaklarına göre geçiş imkânı 27.01.2017 öncesinde iktisap edilmiş teknelerle sınırlı tutulmuştur. Güncel durum işlem öncesinde teyit edilmelidir.

Silme belgesi nedir, neden önemlidir?

Teknenin önceki sicilden çıkarıldığını gösteren belgedir. Yeni bir sicile kayıt için hemen her zaman istenir. Bakiye ödemesi, bu belgenin teslimine bağlanmalıdır.

Yabancı bayraklı tekneyi kaptanım tek başına kullanabilir mi?

Ticaret Bakanlığı Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü’nün açıklamalarına göre kaptan, liman başkanlığı izniyle yapılan yer değiştirme gibi istisnalar dışında, yat sahibi yatta olmadan yatı gezi amacıyla kullanamaz.

16. Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Yabancı bayraklı tekne alım satımı; Türk milletlerarası özel hukuku, Polonya veya ABD sicil kuralları, şirketler hukuku ve Türk gümrük ve turizm mevzuatının aynı anda uygulandığı bir alandır. Satıcının malik olup olmadığı, kaydın geçerli ve yenilenebilir olup olmadığı, Türkiye’de teknenin üzerinde haciz veya seferden men kaydı bulunup bulunmadığı ve alıcının teknenin Türkiye’de kullanımına ilişkin gümrük konumu ayrı ayrı incelenmelidir. 2M Hukuk, deniz ticareti hukuku çalışma alanında; satış öncesi sicil ve şirket incelemesi, iki dilli ön sözleşme ve Bill of Sale hazırlığı, hisse devri sözleşmeleri, ödeme ve teslim sürecinin kurgulanması ile satış sonrası doğan iade, ayıp ve istihkak uyuşmazlıklarında danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.

Tuzla merkezli büromuz, İstanbul Anadolu Yakası’nda Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Ataşehir ve Üsküdar ile Kocaeli’de Gebze, Darıca, Dilovası, Körfez ve İzmit’teki marina ve tersane bölgelerine yakın konumdadır. Bununla birlikte Ege ve Akdeniz marinalarında bulunan teknelerle ilgili işlemlerde ve alıcı veya satıcının yurt dışında yaşadığı dosyalarda Türkiye genelinde hizmet verilmektedir. İngilizce, Fransızca ve Arapça yazışma imkânı, yabancı taraflarla yürütülen müzakerelerin ve belge hazırlığının tek elden yapılmasını sağlar. Büromuz hakkında ayrıntılı bilgiye kurumsal sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Yabancı bayraklı teknelerde en pahalı hata, satıştan sonra değil, neyin satın alındığı netleşmeden kapora ödenmesidir. Sicil kaydının durumu, devrin yolu ve teknenin Türkiye’de kullanılabilirliği imzadan önce birlikte değerlendirildiğinde, hem alıcı kullanamayacağı bir tekneyle baş başa kalmaktan hem de satıcı, satıştan yıllar sonra kendisine yöneltilebilecek taleplerden korunur.

Kaynaklar ve mevzuat