Kentsel dönüşümde otopark bedeli muafiyeti; 2013’te Yönetmeliğe açıkça “Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil” ibaresiyle girdi, 21.06.2019 değişikliğiyle bu ibare metinden çıkarıldı. O tarihten sonra açılan davalarda ilk derece idare mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri genellikle kat malikleri lehine (otopark bir ücrettir, 1,5 kata kadar alınamaz) karar verdi. Danıştay 6. Dairesi de bu çizgide, hatta 2019 değişikliğinin otoparkı çıkaran kısmını iptal etti. Ancak üst merci Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ve Danıştay 4. Dairesi aksi yönde karar vererek otoparkın 1,5 kat istisnası kapsamında olmadığını benimsedi. 2026 itibarıyla gelinen nokta: mevzuat metni değişmedi, içtihat birliği yok, üst merci şu an aleyhe eğilimli. Bu nedenle her dosya güncel içtihatla değerlendirilmeli; ödeme gerekiyorsa ihtirazi kayıtla yapılmalıdır.

1. Sorunun Özü: Neden Bu Kadar Tartışmalı?

6306 sayılı Kanun, riskli yapı dönüşümünü teşvik için belediyelerce alınan harç ve ücretlere muafiyet getirir. Tartışma, tek bir soruda düğümlenir: Parselde karşılanamayan otopark için alınan “otopark bedeli” bu muafiyete dahil midir? Bir görüşe göre otopark bedeli, belediye meclisi kararıyla belirlenen bir ücret olduğundan muaftır. Diğer görüşe göre ise otopark alanı, imar mevzuatında “inşaat alanına” dahil olmadığından, “1,5 kat” istisnası otoparkı kapsamaz. Aşağıda bu tartışmanın mevzuat ve içtihat boyutuyla nasıl geliştiğini adım adım göreceksiniz.

2. Başlangıç: Kanun m. 7/10’un İlk Hali (2012)

6306 sayılı Kanun’un 7. maddesinin 10. fıkrasının ilk halinde, gerçek/özel hukuk tüzel kişilerince yapılan uygulamalarda, riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır deniyordu. Yani ölçüt: kullanım amacı değişikliği + yapı alanı artışı.

3. 2013 Değişikliği: Otopark Açıkça Muafiyete Dahil

02.07.2013 tarihli ve 28695 sayılı Resmî Gazete ile Uygulama Yönetmeliği’nin 16. maddesine, alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler eklendi. Bu istisnalar arasında otopark açıkça sayılıyordu:“…riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak … Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.” Bu dönemde otopark bedelinin muafiyet kapsamında olduğu tartışmasızdı.

4. 2018: 1,5 Kat Kuralının Gelişi (7153 sayılı Kanun)

10.12.2018 tarihli ve 30621 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7153 sayılı Kanun ile 6306 m. 7/10 değiştirildi. Yeni metin: riskli yapıların bulunduğu parsellerde gerçek/özel hukuk tüzel kişilerince uygulama halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz. Böylece eski “kullanım amacı değişikliği” ölçütü terk edildi; ölçüt “mevcut inşaat alanının 1,5 katı” oldu.

5. 2019 Değişikliği: “Otopark Dahil” İbaresinin Çıkarılması

İşte tartışmanın kaynağı: 21.06.2019 tarihli ve 30808 sayılı Resmî Gazete ile Uygulama Yönetmeliği’nin 16. maddesi yeniden düzenlendi; 12. fıkranın (f) bendi bugünkü lafza kavuştu: “f) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.” Görüldüğü gibi, 2013 metnindeki “Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil” ibaresi çıkarıldı. İdare (Bakanlık), bunu “otopark muafiyetinin kaldırılması” olarak yorumladı. Kat malikleri ise (f) bendinin hâlâ “belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret” dediğini, otopark bedelinin de meclis kararıyla belirlendiğini, dolayısıyla muafiyetin sürdüğünü savundu. Uyuşmazlık buradan doğdu.

6. İlk Derece ve Bölge İdare Mahkemesi Kararları

2019 sonrası açılan iptal ve iade davalarında, ilk derece idare mahkemeleri ile bölge idare mahkemeleri (istinaf) genellikle kat malikleri lehine karar verdi. Tipik gerekçe: otopark bedeli de belediyece alınan bir ücrettir; 6306 m. 7/10 uyarınca yeni bina 1,5 katı aşmıyorsa otopark bedeli alınamaz; alınmışsa yasal faiziyle iade edilmelidir. Örneğin İzmir’de riskli yapı yerine yapılan, 1,5 katı aşmayan bir binada tahsil edilen otopark bedelinin iadesine karar verilmiş, bölge idare mahkemesi de bu kararı onamıştır (bu karar sonradan Danıştay 4. Dairesince bozulmuştur — bkz. 8. bölüm).

7. Danıştay 6. Dairesi Çizgisi (Lehe)

İmar uyuşmazlıklarına bakan Danıştay 6. Dairesi, kat malikleri lehine bir çizgi izledi:

21.12.2023 tarihli kararlar (örn. E. 2019/17726, K. 2023/9780; E. 2019/21980, K. 2023/9778): Bölge idare mahkemesi kararlarını, 1,5 kat ve mahsup ilkeleri çerçevesinde yeniden değerlendirme için bozdu.

11.01.2024, E. 2022/954, K. 2024/186: 2019 değişikliğinin otopark ücretini istisna dışına çıkaran kısmını ve buna dayanan belediye encümeni kararını iptal etti. Gerekçe: Kanundaki istisna yönetmelikle daraltılamaz; aksi yorum, mali yükümlülüklerin kanuniliğini düzenleyen Anayasa m. 73‘e aykırıdır.

06.06.2024, E. 2022/7953: Aynı Yönetmelik hükmü için yürütmeyi durdurma (YD) kararı verdi.

Bu çizgiye göre otopark bedeli, 6306 muafiyeti kapsamındadır ve 1,5 kata kadar alınamaz.

8. Danıştay İDDK ve 4. Daire Çizgisi (Aleyhe)

Ancak hiyerarşik olarak üstte bulunan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ve vergi uyuşmazlıklarına bakan Danıştay 4. Dairesi aksi yönde karar verdi:

İDDK, 19.09.2024, YD İtiraz No: 2024/500: 6. Dairesi’nin verdiği yürütmeyi durdurma kararını kaldırdı. Gerekçe: imar mevzuatına göre otopark alanları inşaat alanı hesabına dahil değildir, bina inşaat harcı matrahında da dikkate alınmaz; dolayısıyla mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar getirilen istisna, otopark bedelini kapsamaz; ayrıca otopark ücreti mevzuattaki diğer istisnalara da konu olamaz.

İDDK, E. 2024/1173, K. 2025/231 (05.02.2025): Otopark bedelinin 1,5 kat istisnası kapsamında bulunmadığı yönünde değerlendirme yaptığı, idarelerin resmî yazışmalarına yansımıştır.

Danıştay 4. Dairesi, 23.06.2025, E. 2025/1512, K. 2025/3948: İDDK’nın bu gerekçesini esas alarak, iade lehine verilmiş bir bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Burada dikkat çekici nokta: yeni bina 1,5 katı aşmasa bile, otopark kategorik olarak istisna dışı sayılmıştır.

9. İki Çizginin Karşılaştırması

10. 2026 İtibarıyla Gelinen Nokta

Mevcut tablo (bu makalenin hazırlandığı tarih itibarıyla):

Mevzuat metni değişmedi: 16/12-(f) bendi hâlâ “belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret” diyor; “otopark dahil” ibaresi geri eklenmedi. 04.02.2026 tarihli son değişiklik de bu konuyu düzeltmedi.

İçtihat birliği yok: İki karşıt Danıştay çizgisi mevcut. Konuyu kesin biçimde çözecek bir İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı (bilinmekte olduğu kadarıyla) henüz yok.

Üst merci şu an aleyhe: İDDK ve 4. Daire, otoparkı istisna dışı kabul ediyor. Bu, iade taleplerinde temyiz riskini artırıyor.

İdari belirsizlik: Belediyeler arasında uygulama farklıdır; bazı idareler konuyu Bakanlığa taşıyıp resmî görüş istemiştir.

Kısacası konu, lehe güçlü dayanakları olan ama üst mercide şu an aleyhe seyreden, kesinleşmemiş bir uyuşmazlıktır. Nihai yön, İDDK’nın esas kararlarının yerleşmesine veya bir içtihadı birleştirme kararına bağlıdır.

11. Kat Malikleri ve Müteahhitler İçin Pratik Sonuçlar

Otomatik muafiyet/iade beklemeyin: Üst mercinin güncel yaklaşımı nedeniyle sonuç garanti değildir.

Ödeme zorundaysanız ihtirazi kayıt şart: İçtihat ileride lehe dönerse iade hakkınızı korumanın yolu budur.

Süreleri koruyun: İYUK m. 10 başvurusu ve dava açma sürelerini kaçırmayın.

Mahsubu her hâlde talep edin: Bedel alınsa bile, eski yapı için ödenen otopark bedeli düşülmelidir.

Gelişmeleri izleyin: İDDK esas kararı veya içtihadı birleştirme, tabloyu kökten değiştirebilir. Karar künyeleri dava öncesi UYAP’tan teyit edilmelidir.

12. Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?

Bu serüven, otopark bedeli uyuşmazlığının neden dosya bazında ele alınması gerektiğini gösteriyor: aynı konuda iki yüksek yargı çizgisi var, mevzuat metni belirsiz ve üst merci şu an aleyhe. Dava açmak, beklemek veya ihtirazi kayıtla ödemek arasındaki tercih; güncel içtihadın doğru okunmasına, sürelerin ve mahsup hesabının doğru yönetilmesine bağlıdır.

Güncel içtihat değerlendirmesi

6. Daire, İDDK ve 4. Daire kararlarının dosyanıza etkisi profesyonelce analiz edilmeli; yanlış iyimserlik yargılama gideri ve vekâlet ücreti riski doğurur.

Strateji ve risk yönetimi

İhtirazi kayıt, dava zamanlaması, mahsup ve faiz talebi birlikte planlanmalıdır.

Bölgesel uygulama farklılıkları

Kentsel dönüşüm; Türkiye geneli ile birlikte özellikle İstanbul ve öncelikli dönüşüm ilçeleri olan Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Ümraniye, Ataşehir, Kadıköy, Sancaktepe, Küçükçekmece ile Kocaeli (Gebze, Darıca) bölgelerinde yoğun uygulanır; her belediyenin otopark tarifesi ve uygulama yaklaşımı farklıdır.

Riskli yapı tespiti, otopark/harç muafiyeti, idari dava ve diğer kentsel dönüşüm süreçlerinde profesyonel destek için 2M Hukuk Avukatlık Bürosu ekibine ulaşabilirsiniz. İlgili konu: kentsel dönüşümde müteahhit sözleşmesinin idari feshi.

13. Sıkça Sorulan Sorular

Otopark bedeli muafiyeti mevzuattan tamamen kalktı mı?

Hayır. 2019’da yalnızca “Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil” ibaresi çıkarıldı. (f) bendi hâlâ “belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret” diyor. Tartışma, otoparkın bu ifadeye girip girmediğidir.

Şu an otopark bedeli iadesi davası kazanılır mı?

Sonuç garanti değildir. 6. Daire lehe, İDDK ve 4. Daire aleyhe karar vermiştir; içtihat birliği yoktur ve üst merci şu an aleyhe eğilimlidir.

Yeni binam 1,5 katı aşmıyorsa otopark bedeli alınmaz mı?

6. Daire çizgisine göre alınmamalıdır; İDDK/4. Daire çizgisine göre ise otopark kategorik olarak istisna dışı sayıldığından 1,5 kat tek başına yeterli olmayabilir.

Bu belirsizlikte ne yapmalıyım?

Ödeme zorundaysanız ihtirazi kayıtla ödeyin, süreleri koruyun, mahsup talep edin ve güncel İDDK içtihadını değerlendirerek bir avukatla strateji belirleyin.

Mevzuatın güncel halini nereden görebilirim?

6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği’nin konsolide güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz; karar künyelerini UYAP / Danıştay İçtihat Bilgi Bankası’ndan teyit edebilirsiniz.