Görevi sona eren yöneticilerin, görev sürelerine ait ticari defter, karar defteri ve mali belgeleri yeni yönetime devretmemesi durumu, tabi olunan kurumun türüne (Şirket, Kooperatif, Site Yönetimi) göre farklı yasal düzenlemelere tabidir.
1. Kat Mülkiyeti Kanunu (Site ve Apartman Yönetimi)
Teslim Yükümlülüğü: KMK md. 36 uyarınca yönetici, kat malikleri kurulu kararlarını ve tüm gider belgelerini bir dosyada saklamakla yükümlüdür.
Hakimin Müdahalesi: Eski yöneticinin belgeleri teslimden kaçınması halinde, KMK md. 33 uyarınca sulh hukuk mahkemesinden hakimin müdahalesi istenebilir.
Yaptırım: Hakim kararına rağmen teslimi gerçekleştirmeyenlere KMK md. 33/son uyarınca idari para cezası uygulanır.
2. Türk Ticaret Kanunu (Anonim ve Limited Şirketler)
Devredilemez Yetki: TTK md. 375/1-f uyarınca, pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı defterlerinin tutulması yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görevidir.
3. Kooperatifler Kanunu (Yapı ve İşletme Kooperatifleri)
3 İş Günü Kuralı: 1163 sayılı Kanun md. 62/2 uyarınca, görevi sona eren yöneticiler sorumlulukları altındaki defter ve belgeleri genel kurul tarihinden itibaren 3 iş günü içinde tutanakla yeni yönetime teslim etmek zorundadır.
Hapis Cezası: Bu yükümlülüğe aykırı davranan yönetim kurulu üyeleri, Kanun’un Ek 2. maddesi uyarınca 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır.
4. Cezai Sorumluluk ve Vergi Mevzuatı
Güveni Kötüye Kullanma: Hizmet ilişkisi nedeniyle kendisine teslim edilen defterleri iade etmeyen yönetici, TCK md. 155/2 uyarınca “Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma” suçundan (1 yıldan 7 yıla kadar hapis) yargılanabilir.
Vergi Kaçakçılığı (Gizleme): VUK md. 253 uyarınca 5 yıl saklama zorunluluğu bulunan defterlerin, yetkililere ibraz edilmemesi VUK md. 359/a-2 kapsamında “gizleme” suçu teşkil eder ve 18 aydan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülür.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:
İspat Yükü: Defterlerin teslim edildiğini ispat yükü, kural olarak eski yöneticidedir. Teslimin mutlaka yazılı bir tutanakla yapılması hak kaybını önler.
Hapis Hakkı Yoktur: Yöneticinin veya mali müşavirin, şirketten/kooperatiften alacağı olduğu gerekçesiyle defterler üzerinde hapis hakkı (alıkoyma hakkı) bulunmamaktadır.
Zayi Belgesi Süresi: Eğer defterler gerçekten zayi olmuşsa, öğrenme tarihinden itibaren 30 gün (TTK md. 82/7) içinde mahkemeye başvurulmalıdır.
1. Mevzuat Çerçevesi ve Genel Yükümlülükler
Görevi sona eren yöneticilerin, görev sürelerine ait ticari defterleri, karar defterlerini ve mali belgeleri yeni yönetime devretmemesi, tabi olunan kurumun türüne göre farklı yasal düzenlemelere ve yaptırımlara tabidir.
| Kurum Türü | Temel Mevzuat | Teslim Süresi / Usulü | Temel Yaptırım |
|---|---|---|---|
| Kooperatifler | 1163 S.K. md. 62/2, Ek 2 | Genel kuruldan itibaren 3 iş günü | 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezası |
| Şirketler (A.Ş./Ltd.) | TTK md. 375, 82 | Devredilemez yetki; 10 yıl saklama süresi | Tazminat sorumluluğu ve cezai riskler |
| Site/Apartman | KMK md. 33, 36 | Karar ve gider belgelerinin saklanması ve devri | Hakimin müdahalesi ve idari para cezası |
| Genel (Cezai) | TCK md. 155/2, VUK md. 359 | Hizmet ilişkisi bitiminde iade | Güveni kötüye kullanma ve gizleme suçları |
2. Kooperatiflerde Defter ve Belgelerin Teslimi
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 62. maddesi uyarınca, görevi sona eren yönetim kurulu üyeleri; sorumlulukları altındaki para, mal, defter ve belgeleri genel kurul tarihinden itibaren üç iş günü içinde tutanakla yeni yönetime teslim etmek zorundadır (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi-2024/1692-2025/186 -19.02.2025).
İspat Yükü: Defter ve belgelerin teslim edildiğini kanıtlama yükümlülüğü eski yöneticidedir. Teslimin mutlaka yazılı bir tutanakla yapılması gerekir; yeni yönetimin defterleri incelemesine izin verilmiş olması usulüne uygun bir teslim sayılmaz (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi-2014/1386-2014/6353 -16.10.2014).
Yönetim Kurulu Başkanının Sorumluluğu: Kooperatif başkanı, görev süresi boyunca belgelerin saklanmasından ve devrinden şahsen sorumludur (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi-2017/806-2020/2184 -23.06.2020).
Mazeret Geçersizliği: Eski yönetimin defterleri teslim etmemesi, yeni yönetimin tescil gibi yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi için geçerli bir mazeret teşkil etmez; yeni yönetim hukuki yollara başvurmakla yükümlüdür (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi-2021/252-2021/200 -10.03.2021).
Resmi İşleyişin Engellenmesi: Karar defterinin iade edilmemesi, yeni yönetimin imza sirküleri çıkarmasını ve genel kurul tescilini engelleyerek kooperatifin resmi işleyişini durma noktasına getirebilir (İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi-2025/260-2025/408 -09.05.2025).
3. Ticari Şirketlerde (A.Ş. ve Limited) Durum
TTK md. 375/1-f uyarınca, defterlerin tutulması yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görevidir.
Teslim Karinesi ve İspat: Şirket yönetimi değiştiğinde, defterlerin de yeni yönetime geçtiği karine olarak kabul edilir. Ancak eski yöneticinin defterleri teslim ettiğini ispat yükü kendisindedir (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi-2024/1444-2025/893 -26.06.2025). Eğer şirket merkezi ve idaresi yeni yönetime geçmişse, defterlerin de teslim alındığı varsayılır (İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi-2019/1152-2021/478 -30.06.2021).
Zayi Belgesi Engeli: TTK md. 82/7 uyarınca zayi belgesi ancak yangın, su baskını veya hırsızlık gibi afetler halinde alınabilir. Defterlerin eski yöneticide veya mali müşavirde kalması “zayi” sayılmaz; bu durumda zayi belgesi davası değil, teslim davası açılmalıdır (İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi-2022/758-2023/234 -28.03.2023).
Yöneticinin Kusuru ve Azli: Belgeleri teslim aldığı sabit olan ancak iade ettiğini ispatlayamayan yöneticilerin bu kusuru, görevden alınma (azil) gerekçesi olabilir (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi-2023/310-2026/904 -15.04.2026).
4. Kat Mülkiyeti Kanunu (Site ve Apartman Yönetimi)
KMK md. 36 uyarınca yönetici, tüm kararları ve gider belgelerini saklamak ve devretmekle yükümlüdür.
Hakimin Müdahalesi: Eski yöneticinin belgeleri teslimden kaçınması halinde, KMK md. 33 uyarınca sulh hukuk mahkemesinden hakimin müdahalesi istenebilir (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi-2009/946-2009/1359 -19.02.2009).
Götürülecek Borç Niteliği: Teslim yükümlülüğü, borçlu konumundaki eski yönetici tarafından alacaklı konumundaki yeni yöneticiye götürülmek suretiyle yerine getirilmelidir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi-2017/4436-2017/6563 -20.09.2017).
Yaptırım: Mahkeme kararına rağmen teslimi gerçekleştirmeyenlere KMK md. 33/son uyarınca idari para cezası uygulanacağı ihtar edilir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi-2017/4843-2017/7546 -11.10.2017).
5. Cezai Sorumluluk ve Mali Müşavirlerin Durumu
Güveni Kötüye Kullanma: Hizmet ilişkisi nedeniyle kendisine teslim edilen defterleri iade etmeyen yönetici veya mali müşavir, TCK md. 155/2 uyarınca yargılanır.
Hapis Hakkı Yoktur: Mali müşavirlerin veya yöneticilerin, alacaklı oldukları gerekçesiyle defterler üzerinde hapis hakkı (alıkoyma hakkı) bulunmamaktadır. Ücret anlaşmazlığı belgelerin iade edilmemesi için gerekçe olamaz (Yargıtay 11. Ceza Dairesi-2022/10256-2023/397 -06.02.2023).
Vergi Mevzuatı: VUK md. 253 uyarınca 5 yıl saklama zorunluluğu olan defterlerin ibraz edilmemesi, VUK md. 359/a-2 kapsamında “gizleme” suçu teşkil eder.
6. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Dava Şartları: Teslim davası açılırken istenen belgelerin neler olduğu açıkça belirlenmeli ve bu belgelerin davalının elinde olduğuna dair somut delil sunulmalıdır. Aksi halde infazı kabil olmayan bir karar verilemeyeceğinden dava reddedilir (Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi-2024/63-2025/245 -16.04.2025).
Zayi Belgesi Süresi: Eğer defterler gerçekten zayi olmuşsa (yangın, hırsızlık vb.), öğrenme tarihinden itibaren 30 gün (TTK md. 82/7) içinde mahkemeye başvurulmalıdır. Bazı durumlarda bu süre 15 gün olarak uygulanmaktadır (İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi-2021/809-2022/144 -22.02.2022).
Üçüncü Kişilerin Hakları: Eski ve yeni yönetim arasındaki defter teslimi ihtilafı, kooperatifin üçüncü kişilere olan borçlarını veya sorumluluklarını etkilemez; bu iç mesele üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi-2020/2070-2023/159 -25.01.2023).
Sıkça Sorulan Sorular
Eski yönetici karar defterini vermiyor, ne yapabilirim?
Öncelikle yazılı ihtar çekilir. Sonuç alınamazsa, yeni yönetim KMK m. 33 uyarınca sulh hukuk mahkemesinden hâkimin müdahalesini isteyerek belgelerin teslimini sağlar. Mahkemenin verdiği süreye uyulmazsa KMK m. 33/son gereği idari para cezası uygulanır; ayrıca TCK m. 155/2’den suç duyurusunda bulunulabilir.
Defterler teslim edildi mi, bunu kim ispatlamak zorunda?
İspat yükü kural olarak eski yöneticidedir. Bu yüzden teslim mutlaka, alınan belgelerin tek tek sayıldığı yazılı bir tutanakla yapılmalıdır. Sadece “incelemeye izin verilmesi” usulüne uygun teslim sayılmaz.
Eski yönetici “yönetimden alacağım var” diyerek defterleri tutabilir mi?
Hayır. Yöneticinin veya mali müşavirin, alacaklı olduğu gerekçesiyle defter ve belgeler üzerinde hapis (alıkoyma) hakkı yoktur. Alacak uyuşmazlığı ayrı bir konudur; belgeler her hâlde teslim edilmelidir.
Belgeleri teslim etmemek suç mudur?
Olabilir. Görevi nedeniyle kendisine bırakılan defter ve belgeleri iade etmeyen yönetici, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan (TCK m. 155/2) yargılanabilir. Bu, idari para cezasından ayrı bir cezai sorumluluktur.
Kooperatif yönetiminde teslim süresi farklı mı?
Evet. Kooperatiflerde görevi sona eren yönetim kurulu üyeleri, genel kurul tarihinden itibaren 3 iş günü içinde defter ve belgeleri tutanakla teslim etmek zorundadır; aykırılık 1163 sayılı Kanun uyarınca hapis ve adli para cezası gerektirir. Site/apartmanda ise yol, hâkimin müdahalesi ve idari para cezasıdır.
Kaynaklar ve Konuyla İlgili Makalelerimiz
Resmî kaynak: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (mevzuat.gov.tr)
Site Yöneticisinin Değiştirilmesi ve Yeni Yönetici Atanması İçin İzlenecek Hukuki Yollar
KMK 34. Madde: Yönetici Seçiminde Sayı ve Arsa Payı (Çifte) Çoğunluk
Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?
Defter-belge teslimi uyuşmazlıkları; doğru talebin (hâkimin müdahalesi mi, idari para cezası mı, suç duyurusu mu) doğru sırayla ileri sürülmesine, istenen belgelerin açıkça belirlenmesine ve teslimin/ispatın usulüne uygun yapılmasına dayanır. Muğlak bir dava infazı mümkün olmayan kararla, hatalı ihtar ise zaman kaybıyla sonuçlanabilir. Yeni yönetimin işleyişini bir an önce güvenceye almak için sürecin baştan doğru kurgulanması önemlidir.
2M Hukuk Avukatlık Bürosu, kat mülkiyeti ve site yönetimi hukuku, yönetim devri ve defter-belge teslimi ile hâkimin müdahalesi davalarında; Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe ve Gebze/Kocaeli hattındaki apartman ve site yönetimlerine destek vermektedir. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için: 2mhukuk.com
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendine özgü koşullarında değerlendirilmelidir.
