Yabancı işverenlerin en çok korktuğu kural

Türkiye’de yabancı yatırımcıların şirket kurarken en sık çekindiği düzenleme tek bir cümlededir: “Her yabancı çalışan için 5 Türk vatandaşı istihdam etmeniz gerekir.” Bu kural, ilk bakışta yeni kurulan veya küçük bir şirket için ulaşılması zor bir eşik gibi görünür ve birçok yatırım kararını daha başlamadan duraksatır.

Oysa kuralın işleyişinde — özellikle şirket ortağı yabancılar için — önemli bir incelik ve birden fazla muafiyet vardır. Doğru yapılandırıldığında, bu kural çoğu yatırımcı için aşılabilir, hatta bazı hâllerde hiç uygulanmaz. Bu rehberde kuralın gerçekte nasıl işlediğini ve muafiyetin yollarını açıklıyoruz.

Kural aslında ne diyor?

Genel değerlendirme kriterine göre, çalışma izni başvurusu yapılan işyerinde istihdam edilmek istenen her bir yabancı için en az 5 Türk vatandaşının SGK’lı olarak çalışıyor olması esastır. Aynı işyerinde birden fazla yabancı için izin isteniyorsa, her biri için ayrı ayrı 5 Türk şartı aranır (2 yabancı = 10 Türk gibi).

Bu, işyerinde fiilen çalışan yabancılar (çalışanlar) için doğrudan uygulanan bir eşiktir. Ancak yatırımcıyı asıl ilgilendiren senaryo — kendi şirketinde ortak olarak çalışmak — biraz farklı işler.

İncelik: Şirket ortağında kural 7. aydan itibaren işler

Yatırımcıları rahatlatan en önemli nokta budur: Şirket ortağı yabancı için 5 Türk istihdamı şartı, çalışma izninin tamamı boyunca değil, yalnızca son 6 ayı için aranır.

Pratikte bu şu demektir: Bir yıllık çalışma izninin ilk 6 ayında 5 Türk istihdamı aranmaz; şart, izin süresinin yaklaşık 7. ayı itibarıyla devreye girer. Yani şirket sahibi yabancı, kuruluşun ilk aylarında bu eşiği karşılamak zorunda kalmadan faaliyete başlayabilir; ekibini izin süresinin ikinci yarısına kadar oluşturabilir.

Bu “7. ay” kuralı, kuruluş aşamasındaki nakit ve istihdam baskısını ciddi biçimde hafifletir.

Muafiyetin yolları: Kuralı hiç uygulamamak

Kuralın işleyişini bilmek bir yana, asıl değer muafiyet kapılarındadır. Doğru yapı seçildiğinde istihdam (ve çoğu zaman mali yeterlilik) kriteri hiç uygulanmaz.

1) 100.000 USD ve üzeri sermaye payı — en net çıkış yolu

Yatırımcılar için en temiz muafiyet budur: Yabancı ortağın sermaye payı 100.000 ABD Doları ve üzerinde ise, çalışma izni başvurusunun değerlendirilmesinde istihdam kriteri, mali yeterlilik kriteri ve ortaklık payı koşulu uygulanmaz.

Yani 5 Türk şartı da, asgari pay/sermaye eşikleri de devreye girmez. Türkiye’de ciddi yatırım yapmayı planlayan bir yatırımcı için bu, süreci en çok kolaylaştıran yapıdır ve genellikle ilk değerlendirilmesi gereken seçenektir.

2) Yüksek cirolu işyeri — ilk 5 yabancı muaf

Son yıl net satış tutarı 50.000.000 TL ve üzerinde olan işyerlerinde, istihdam edilecek ilk 5 yabancıya kadar istihdam kriteri uygulanmaz. Yerleşik, yüksek cirolu bir şirkete katılan yatırımcılar için pratik bir muafiyettir.

3) Bilişim sektörü — en fazla 2 yabancı muaf

Yazılım geliştirme, veri tabanı uzmanlığı, mobil yazılım gibi uzmanlık gerektiren işlerde, en fazla 2 yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz. Teknoloji girişimleri ve yazılım şirketleri için önemli bir kolaylıktır.

4) Ar-Ge / Teknopark — Bakanlık görüşüyle tam muafiyet

Ar-Ge merkezi veya tasarım merkezi belgesine sahip şirketlerde Ar-Ge/yenilik/tasarım personeli olarak çalışacak yabancılar ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (4691 sayılı Kanun) kapsamında çalışacak yabancılarda; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın olumlu görüşü alınması kaydıyla istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz. Teknopark bünyesinde faaliyet gösterecek nitelikli teknoloji girişimleri için en güçlü muafiyet kapısıdır.

5) İleri teknoloji ve nitelikli yatırımlar

Ülke ekonomisine yüksek katkı yapacağı veya yüksek sayıda istihdam yaratacağı taahhüt edilen nitelikli yatırımlar ile ileri teknoloji gerektiren işlerde, ya da aynı vasıfta Türk uzmanın bulunmadığı hallerde, genel değerlendirme kriterleri kısmen veya tamamen uygulanmayabilir.

6) Türkiye’de uzun süre yasal kalmış yabancılar — en fazla 3 kişi

Başvuru tarihinden geriye son 5 yılın en az 3 yılında (öğrenci ikameti hariç) Türkiye’de ikamet/çalışma izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal kalmış yabancılarda, en fazla 3 yabancı ile sınırlı olmak üzere istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz. Bu durumda yabancı sayısı Türk çalışan sayısını aşamaz.

Muafiyetler — Hızlı Karşılaştırma

Eşikler ve uygulama esasları dönemsel olarak değişebildiğinden, başvuru öncesi güncel kriterlerin teyit edilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

“5 Türk” kuralı şirket sahibi yabancıya da uygulanır mı? Evet, ama tamamı boyunca değil: Şirket ortağında bu şart çalışma izninin son 6 ayı için aranır; yani yaklaşık 7. aydan itibaren en az 5 T.C. sigortalı personel beklenir.

Kuruluşun ilk ayında 5 Türk çalıştırmam gerekiyor mu? Şirket ortağı için hayır. İlk 6 ay bu şart aranmaz; ekibinizi izin süresinin ikinci yarısına kadar oluşturabilirsiniz.

5 Türk şartından tamamen nasıl kurtulurum? En net yol, sermaye payınızın 100.000 USD ve üzeri olmasıdır; bu durumda istihdam, mali yeterlilik ve ortaklık payı koşulları uygulanmaz. Bilişim, Ar-Ge/teknopark ve nitelikli yatırım gibi yollar da muafiyet sağlar.

Bilişim muafiyeti kaç kişiyle sınırlı? Uzmanlık gerektiren bilişim işlerinde en fazla 2 yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.

Teknoparkta şirketim olursa kural uygulanmaz mı? Teknoloji Geliştirme Bölgeleri kapsamında veya Ar-Ge/tasarım merkezi belgeli şirketlerde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın olumlu görüşüyle istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.

İki yabancı çalıştıracaksam kaç Türk gerekir? Genel kuralda her yabancı için ayrı ayrı 5 Türk arandığından, 2 yabancı için 10 Türk gerekir — bir muafiyet kapsamında değilseniz.

Muafiyet kapsamındaki yabancı sayısının bir sınırı var mı? Bazı muafiyetlerde evet: Bilişimde 2, “5 yılda 3 yıl yasal kalış”ta 3, yüksek ciroda ilk 5 yabancı gibi sınırlar vardır. 100.000 USD ve Ar-Ge/teknopark yolları ise kişi sınırı getirmeden kriteri devre dışı bırakır.

Neden uzman avukat desteği gerekli? — 2M Hukuk Avukatlık Bürosu

“5 Türk” kuralı, bir engel değil, doğru yapılandırmayla yönetilebilen bir kriterdir. Asıl mesele, yatırımınıza en uygun muafiyet kapısını seçmek ve şirket yapısını buna göre kurgulamaktır: Sermaye payını 100.000 USD eşiğine göre planlamak mı, teknopark/Ar-Ge yapısı kurmak mı, yoksa yüksek cirolu bir yapıya katılmak mı? Yanlış kurgu, hem 5 Türk yükümlülüğünü gereksiz yere üstlenmek hem de reddedilen bir başvuru anlamına gelir.

Tuzla merkezli 2M Hukuk Avukatlık Bürosu (Kurucu: Av. Meryem Günay), İstanbul Anadolu Yakası (Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe) ve Kocaeli bölgesinde yatırımcılara ve işletmelere hukuki danışmanlık sunmaktadır. Sanayi, lojistik ve denizcilik yoğunluklu bu bölge yabancı sermayeyi düzenli olarak çekmekte olup, bürodaki ticari, denizcilik ve şirketler hukuku birikimi, yatırımcının istihdam ve çalışma izni stratejisine doğrudan yansır.

2M Hukuk’un bu konuda sunabileceği destek:

Muafiyet stratejisi: Yatırımınıza en uygun muafiyet yolunun (100.000 USD eşiği, bilişim, Ar-Ge/teknopark, yüksek ciro) belirlenmesi.

Şirket ve sermaye yapılandırması: Pay oranı ve sermayenin, kriterleri devre dışı bırakacak şekilde planlanması.

İstihdam planlaması: “7. ay” kuralına göre işe alım zamanlamasının kurgulanması.

Başvuru ve dosya yönetimi: Eksiksiz dosya, gerekçelendirme ve süreç takibi; gerektiğinde Bakanlık olumlu görüşü süreçleri.

Ret hâlinde itiraz: İdari itiraz ve idare mahkemesinde iptal davası süreçleri.