Bir SGK denetimi sonrası apartmana ya da siteye yüklü bir idari para cezası (İPC) tebliğ edilir; kapıcı sigortasız çalışmış, prim bildirimleri süresinde yapılmamış ya da istenen belgeler ibraz edilmemiştir. Peki bu ceza kimin cebinden çıkar? Yönetim kasasından mı, yoksa ihmali bulunan yöneticinin şahsi malvarlığından mı? Bu yazıda, yöneticinin personel ve SGK yükümlülüklerini ihmalinin doğurduğu sorumluluğu; SGK karşısındaki ve kat malikleri karşısındaki iki ayrı ilişki üzerinden, mevzuat ve yerleşik içtihat çerçevesinde ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Yönetici, kapıcı ve diğer çalışanlar bakımından kat maliklerini temsil eden bir “işveren vekili”dir (Konut Kapıcıları Yönetmeliği m. 4; KMK m. 35/d).

Ortada birbirinden farklı iki ilişki vardır: (1) SGK ↔ işveren/yönetim (idari para cezası, prim); (2) Kat malikleri ↔ yönetici (KMK m. 38 vekâlet sorumluluğu, rücu).

İdari para cezalarında Yargıtay, cezaların şahsiliği ilkesiyle; tüzel/işveren adına kesilen cezadan yöneticinin kendiliğinden şahsen sorumlu tutulamayacağını kabul eder. Prim borçları için ise 5510 m. 88/20 müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir.

Kat malikleri, yöneticinin kusuruyla ödenmek zorunda kalınan cezayı ona rücu edebilir. Yerleşik ölçüt: ödeme döneminde kasada yeterli para/tahsil edilmiş aidat varken ödeme yapılmamışsa yönetici şahsen sorumludur.

Genel kurulda ibra, sonradan ortaya çıkan veya gizlenen usulsüzlükler (sigortasız işçi çalıştırma gibi) yönünden sorumluluğu kaldırmaz.

1. Önce Kritik Ayrım: İki Ayrı İlişki, İki Ayrı Sorumluluk

Bu konuda kafa karışıklığının başlıca sebebi, iki farklı hukuki ilişkinin birbirine karıştırılmasıdır. Doğru değerlendirme için bunları ayırmak şarttır:

Dış ilişki (SGK ile): İşveren sıfatı kat maliklerine (yönetime) aittir. SGK, prim ve idari para cezası için bu işveren birimini muhatap alır. Buradaki tartışma “cezaların şahsiliği” ve 5510 sayılı Kanun’un özel sorumluluk hükümleri çerçevesinde yürür.

İç ilişki (kat malikleri ile): Yönetici, kat maliklerine karşı bir vekil gibidir (KMK m. 38). Yönetim, kusurlu ihmali yüzünden ödemek zorunda kaldığı cezayı, kusuru ispat ederek yöneticiye rücu edebilir.

Yani “ceza SGK’ya kim tarafından ödenir” sorusu ile “bu yük en sonunda kimin üzerinde kalır” sorusu farklıdır. Cezayı çoğu zaman yönetim kasası öder; ama kusur yöneticideyse, bu bedel iç ilişkide ona döner.

2. Yöneticinin İşveren Vekili Statüsü ve Prim Yükümlülüğü

Apartman ve sitelerde kapıcı/görevli çalıştırıldığında işveren, tüzel kişiliği bulunmayan kat malikleri topluluğudur; yönetici ise onların işveren vekilidir. Konut Kapıcıları Yönetmeliği m. 4 ve KMK m. 35/d uyarınca yönetici, çalışanların sigorta primlerini zamanında yatırmak, bildirimleri süresinde yapmak ve iş mevzuatına uymakla görevlidir.

5510 sayılı Kanun’un Ek 9. maddesi, konut kapıcılığı işyerlerinde çalışanların bildiriminin en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılmasını öngörür. Bu bildirim yükümlülüğünün ihlali, m. 102 uyarınca asgari ücretin katları tutarında idari para cezasına yol açar. Ayrıca m. 86 gereği, denetimde istenen defter ve belgelerin 15 gün içinde ibraz edilmemesi ayrı bir ceza sebebidir.

3. SGK Karşısında Sorumluluk: Cezaların Şahsiliği ve Müteselsil Prim Sorumluluğu

İdari para cezaları bakımından Yargıtay’ın istikrarlı yaklaşımı, “cezaların şahsiliği” ve “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkelerine dayanır: İşveren/tüzel kişi adına kesilen bir idari para cezasından, yalnızca temsilci olduğu için yöneticinin şahsi malvarlığına gidilemez; kişi adına ayrıca düzenlenmiş bir ceza kararı gerekir. Bu ilke, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 19.02.2020 tarihli, E. 2019/1624, K. 2020/1386 sayılı kararında da vurgulanmıştır.

Buna karşın prim borçları farklı bir rejime tabidir. 5510 sayılı Kanun m. 88/20 uyarınca, Kurum’un prim ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın süresinde ödenmezse, tahakkuk ve tediye ile görevli/üst düzey yönetici ve yetkililer bu alacaklardan işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin E. 2014/25682, K. 2015/2792 sayılı kararı, bu sorumluluğun doğması için kişinin primlerin tahakkuk ve tediyesinde yetkili konumda bulunmasının arandığını ortaya koyar. Özetle: idari para cezasında şahsilik esas; prim alacağında ise yetki ve kusur ölçütüyle müteselsil sorumluluk mümkündür.

İlgili makale: Yöneticinin kat maliklerini temsilen dava açması ve avukata vekâlet vermesi konusunun ayrıntısı için: Apartman Yöneticisi Avukata Vekâlet Verebilir mi? Kat Malikleri Kurulu Kararı Gerekli mi?

4. Kat Malikleri Karşısında Sorumluluk: KMK m. 38 Vekâlet ve Rücu

İç ilişkide belirleyici hüküm KMK m. 38’dir: “Yönetici, kat maliklerine karşı aynen bir vekil gibi sorumludur.” Bir vekil, özen yükümlülüğünü ihlal ederek müvekkilini zarara uğratırsa bundan sorumlu olur. Dolayısıyla, ödenmek zorunda kalınan idari para cezası ve gecikme zamları, yöneticinin kusurlu ihmalinden kaynaklanıyorsa yönetim bu tutarı yöneticiye rücu edebilir.

Buradaki kritik ölçüt, Yargıtay’ın yerleşik içtihadında somutlaşan “kasa mevcudu / imkân” kriteridir: Yöneticinin cezadan şahsen sorumlu tutulabilmesi için, ilgili ödeme döneminde apartman/site kasasında ödemeye yetecek para bulunması ya da kat maliklerinin aidatlarını süresinde ödemiş olması aranır. Yani:

Kasada para vardı ve ödeme yapılmadıysa: Kusur yöneticidedir; şahsen sorumludur.

Aidatlar toplanmamış, kasa boştu ve ödeme fiilen imkânsızdı ise: Kusurun yöneticiye yüklenmesi güçleşir; sorumluluk doğmayabilir.

Bazı kararlarda ayrıca, ceza konusu işlemin ileri düzey teknik muhasebe bilgisi gerektirmesi hâlinde bu uzmanlığın sıradan bir yöneticiden beklenemeyeceği ve kast/kusur bulunmadığından sorumluluğun doğmayabileceği de değerlendirilmektedir. Bu nedenle rücu davasında kusurun, gelir-gider defteri ve banka hareketleri üzerinden bilirkişi incelemesiyle somut olarak tespiti belirleyicidir.

5. Görevin Devri ve İbra Sorumluluğu Kaldırır mı?

İki yaygın savunma da çoğu zaman sonuç vermez:

“Görevi bir müdüre/şirkete devretmiştim”: Yöneticinin görevini fiilen başkasına devretmesi, yasal sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; gözetim ve özen yükümlülüğü devam eder.

“Genel kurulda ibra edildim”: İbra, ancak ibra anında bilinen işlemleri kapsar. İbradan sonra ortaya çıkan veya o tarihte gizlenmiş usulsüzlükler (örneğin sigortasız işçi çalıştırma) bakımından ibra koruma sağlamaz.

6. Görevli Mahkeme: Hangi Uyuşmazlık Nereye?

Uyuşmazlığın türüne göre görevli merci değişir; bu ayrım pratikte sıkça karıştırılır:

Kat malikleri ile yönetici arasındaki tazminat ve sorumluluk davalarında, KMK Ek m. 1 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemeleri görevlidir.

7. Zamanaşımı ve Diğer Kritik Noktalar

Zamanaşımı: SGK idari para cezaları bakımından 5510 sayılı Kanun çerçevesinde 10 yıllık süre gündeme gelir; rücu alacakları için de uzun zamanaşımı süreleri söz konusudur. Süre hesabı somut olaya göre yapılmalıdır.

Bankadan ödeme zorunluluğu: İş Kanunu m. 32 ve ilgili düzenlemeler uyarınca belirli sayıda çalışanı olan işyerlerinde ücretlerin banka kanalıyla ödenmemesi ayrı bir idari para cezası doğurabilir.

Sigortalılık karinesi: Kapıcının kira ödememesi veya giderlerinin karşılanması karşılığında temizlik/çöp gibi işleri görmesi, fiilî çalışma ilişkisi (sigortalılık) olarak değerlendirilebilir ve bildirilmemişse İPC’ye yol açar.

Hizmet alımı (taşeron) savunması: İşin gerçekten dışarıdan alındığı; hizmet sözleşmesi ve faturalarla ortaya konabiliyorsa, işçilerin doğrudan site çalışanı olduğu ispatlanmadan ceza uygulanması tartışmalı hâle gelir.

8. Ceza Hukuku Boyutu

Yönetici/denetçi hakkında yapılan suç duyurularında, çoğu zaman fiilin TCK kapsamında bir suç oluşturmadığı, 5510 sayılı Kanun uyarınca idari yaptırım gerektirdiği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bununla birlikte, siteye ait gelir-gider defterleri ve banka hareketlerinin bilirkişi marifetiyle incelenip yöneticinin kusur ve sorumluluğunun net biçimde belirlenmesi gerektiği; soruşturmanın bu yönde derinleştirilmesi gerektiği de vurgulanmaktadır (özellikle zimmet/güveni kötüye kullanma iddialarının bulunduğu hâllerde).

Rücu davasında ispat için gereken üç unsur:

Davanın Sulh Hukuk Mahkemesi‘nde açılması.

İlgili dönemde kasada ödemeye yetecek nakit bulunduğunun veya aidatların toplanmış olduğunun ispatı.

Yöneticinin vekil sıfatıyla özen yükümlülüğünü ihlal ettiğinin bilirkişi raporuyla tespiti.

Konuyla İlgili Diğer Makalelerimiz

• KMK 34. Madde: Yönetici Seçiminde Sayı ve Arsa Payı (Çifte) Çoğunluk Ne Anlama Gelir?
• Kiracının Aidat Ödememesi Durumunda Apartman Yönetimi veya Kat Malikleri Ne Yapabilir?
• Toplu Yapılarda Aidat Toplama Yetkisi Kime Aittir?
• Apartman Yöneticisi Avukata Vekâlet Verebilir mi?

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kapıcının primlerini yatırmayan yönetici cezayı şahsen öder mi?

İdari para cezası kural olarak işveren (yönetim) adına kesilir ve cezaların şahsiliği ilkesi gereği yalnızca temsilci olduğu için yöneticinin malvarlığına gidilemez. Ancak kat malikleri, yöneticinin kusuruyla ödemek zorunda kaldıkları cezayı iç ilişkide ona rücu edebilir; özellikle kasada para varken ödeme yapılmamışsa yönetici şahsen sorumlu tutulur.

Kasada para yoksa yönetici yine de sorumlu mu?

Yerleşik içtihada göre yöneticinin sorumluluğu, ödeme döneminde kasada yeterli para bulunması ya da aidatların toplanmış olması şartına bağlıdır. Aidatlar toplanamamış ve ödeme fiilen imkânsız hâle gelmişse, kusur yöneticiye yüklenemeyebilir ve rücu talebi reddedilebilir.

Yönetici genel kurulda ibra edilirse sorumluluğu biter mi?

Hayır. İbra yalnızca ibra anında bilinen işlemleri kapsar. İbradan sonra ortaya çıkan veya o tarihte gizlenmiş usulsüzlükler (sigortasız işçi çalıştırma gibi) bakımından ibra koruma sağlamaz.

Bu cezaya ve rücu talebine hangi mahkemede itiraz edilir?

İdari para cezasının kendisi için önce Kurum’a idari itiraz, ardından İdare Mahkemesi; kesinleşen cezanın ödeme emrine itiraz için İş Mahkemesi görevlidir. Yönetim ile yönetici arasındaki rücu/tazminat davası ise KMK Ek m. 1 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülür.

Kapıcı kira karşılığı çalışıyorsa yine de sigortalı mı sayılır?

Evet. Kapıcının kira ödememesi veya giderlerinin site tarafından karşılanması karşılığında temizlik, çöp toplama gibi işleri görmesi fiilî bir çalışma ilişkisi olarak değerlendirilebilir. Bu ilişki SGK’ya bildirilmemişse idari para cezası gündeme gelir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?

Personel ve SGK ihmalleri, apartman ve siteleri kısa sürede ağır idari para cezalarıyla karşı karşıya bırakır. Bu yükün gerçekten kimin üzerinde kalacağı ise; cezaların şahsiliği, 5510 m. 88/20 müteselsil sorumluluk, KMK m. 38 vekâlet sorumluluğu ve “kasa mevcudu” kriterinin birlikte değerlendirilmesine bağlıdır. Doğru mahkemenin seçilmesi (İdare / İş / Sulh Hukuk), kusurun bilirkişi raporuyla ortaya konması ve sürelerin kaçırılmaması, hem yönetimin hem de yöneticinin haklarını korumak açısından belirleyicidir.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu, kat mülkiyeti ve site yönetimi hukuku, SGK idari para cezalarına itiraz ve yönetici sorumluluğu/rücu davalarında; Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe ve Gebze/Kocaeli hattındaki apartman, site yönetimlerine ve yöneticilere dava stratejisi ve dilekçe hazırlığı konusunda destek vermektedir. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için: 2mhukuk.com

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendine özgü koşullarında değerlendirilmelidir.