1. Yaklaşık İspat Nedir, Neden Yeterli Sayılır?

İhtiyati haciz, uyuşmazlığı esastan çözen bir hüküm değil, geçici hukuki koruma’dır. Amacı, yargılama sonuçlanıncaya kadar alacağın tahsilini güvence altına almaktır. Bu nedenle kanun koyucu, tam ispat yerine düşürülmüş bir ispat ölçüsü benimsemiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2022 tarihli, 2022/666 E. – 2022/487 K. sayılı kararında: “TTK’nın 1362/1 maddesine göre, geminin ihtiyati haczi için, alacaklının, alacağının 1352 nci maddede sayılan deniz alacaklarından olduğu ve parasal değeri hakkında mahkemeye kanaat getirecek delil göstermesinin yeterli olduğu ifade edilmiştir.”

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi’nin 28.01.2021 tarihli, 2021/38 E. – 2021/97 K. sayılı kararında da “ihtiyati haciz kararı verilebilmesi için alacağın varlığı ve istenebilir olduğunun tam ve kesin olarak ispat edilmesi gerekliliği aranmamış, bu konuda mahkemeye kanaat getirecek delillerin sunulması yeterli kabul edilmiştir” denilmektedir.

Doktrinde ve içtihatta bu ölçü şöyle formüle edilir: tam kanaat değil, kuvvetle muhtemel, yaklaşık bir kanaat yeterlidir. Hâkim, iddianın ağırlıklı ihtimalle doğru olduğunu kabul ederken, zayıf bir ihtimalle de olsa aksinin mümkün olduğunu göz ardı etmez.

2. Yaklaşık İspat İspatın Aranmayacağı Anlamına Gelmez

Bu, uygulamada en sık yapılan yanlış anlamadır. İspat ölçüsünün düşürülmüş olması, delil gösterme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Alacaklı, alacağının varlığı ve parasal değeri hakkında mahkemede olumlu bir kanaat uyandırmak zorundadır.

3. “Alacak Yargılamayı Gerektiriyor” İtirazı Tek Başına Ret Sebebi Değildir

Karşı taraf çoğu zaman şu savunmayı yapar: “Alacağın varlığı ve miktarı ancak esas yargılamada belirlenebilir; bu nedenle ihtiyati haciz verilemez.” Bu savunma tek başına yeterli değildir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi’nin 21.09.2022 tarihli, 2022/1714 E. – 2022/69 K. sayılı kararında: “Alacağın yargılamaya muhtaç olması, ihtiyati haczin reddi açısından tek başına yasal bir gerekçe değildir… Alacak yargılamayı gerektirmesi durumunda dahi, alacaklı alacağının varlığını sunduğu deliller ile yaklaşık olarak ispatlayabiliyor ise uyuşmazlık yargılamayı gerektirse dahi ihtiyati haciz talep edebilir.”

Aynı yönde Kayseri BAM 6. Hukuk Dairesi’nin 01.11.2023 tarihli, 2023/2087 E. – 2023/1795 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin “iddialar yargılamayı gerektirir” gerekçesiyle verdiği ret kararı “yanılgılı sebep ve gerekçelerle” verilmiş bulunarak kaldırılmıştır.

Bursa BAM 5. Hukuk Dairesi’nin 08.03.2024 tarihli, 2024/393 E. – 2024/434 K. sayılı kararında ise yükleme sorumluluğu ve kusur durumuna ilişkin iddiaların esas yargılamada tartışılacağı; tespit dosyası bilirkişi raporu, proforma fatura, gümrük çıkış beyannameleri ve hasar fotoğraflarıyla yaklaşık ispatın gerçekleştiği kabul edilmiştir.

4. Kusur Tartışması İhtiyati Haciz Aşamasında Yapılmaz

İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi’nin 26.09.2024 tarihli, 2024/1308 E. – 2024/1339 K. sayılı kararında bu husus açıkça belirtilmiştir: “Davalı tarafça kusura ilişkin itirazlarda bulunulmuş ise de, bu itirazların dava yoluyla incelenmesi mümkün olup, ihtiyati hacze itirazın değerlendirilmesi aşamasında incelenmesi mümkün değildir.”

Bunun kanuni dayanağı İİK m. 265/3’tür: mahkeme, itirazı gösterilen sebeplere hasren inceler. İtiraz sebepleri de sınırlıdır — haczin dayandığı sebepler, mahkemenin yetkisi ve teminat. Sahtecilik, kusur oranı ve kesin alacak miktarı gibi esasa ilişkin savunmalar bu çerçevenin dışındadır.

5. Kabul Edilen ve Reddedilen Dosyaların Karşılaştırması

İki sütun arasındaki fark tek cümleyle özetlenebilir: hasarın varlığını ve büyüklüğünü somut, görsel ve teknik belgeyle ortaya koyan dosyalar kabul edilmekte; kaynağı belirsiz bırakılmış, soyut beyana dayanan dosyalar reddedilmektedir.

6. Protesto Mektubunun İspat Değeri

Protesto (Letter of Protest), bağımsız gözetim şirketi veya yük ilgilisi tarafından düzenlenen, tespit edilen olumsuzluğu gemiye bildiren ve sorumluluğun saklı tutulduğunu beyan eden belgedir.

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi’nin 16.07.2020 tarihli, 2020/837 E. – 2020/812 K. sayılı kararı ile İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 01.11.2021 tarihli, 2020/354 E. – 2021/798 K. sayılı kararında beklenen yöntem şöyle tarif edilmiştir: “Bu tür kaza hasar durumunda durum derhal fotoğraf video vb ile durum kayıt altına alınır gemi kaptanına konu ile ilgili protesto çekilerek müşterek bir sörvey yaptırılır.”

Anılan dosyalarda fotoğraf/video kaydının ve kaptana çekilmiş protestonun bulunmaması ispat eksikliği sayılmış; hasarın oluş şekline dair somut bulgu taşımayan eksper raporu yetersiz görülerek talep reddedilmiştir.

7. Kaptanın Protestoyu Kaşeleyip İmzalaması Ne Anlama Gelir?

Uygulamada kaptan, protestoyu genellikle şu tür bir şerhle teslim alır: “receipt only, without prejudice to the owners / vessel right and without admission or acceptance for any liability.” Yani “yalnızca teslim aldım, malikin/geminin haklarına halel gelmeksizin ve herhangi bir sorumluluğu kabul etmeksizin.”

Bu şerh, protestonun değerini düşürmez. Aksine üç ayrı yönden lehe sonuç doğurur:

1. İhbarın yapıldığını belgeler. TTK m. 1185 uyarınca yapılması gereken hasar ihbarının gemiye ulaştığı, kaşe ve imza ile sabit hâle gelir.
2. Tespitin gemi tarafında bilindiğini gösterir. Kaptan, protestoda yazılı olguları görmüş ve kayda geçirmiştir.
3. Malik kimliğini ortaya koyabilir. Gemi kaşesinde çoğunlukla malik veya işleten şirketin unvanı yer alır; ayrıca “owners” ibaresi kaptanın kimin adına konuştuğunu gösterir.

Kaptanın şerhinde hasarın varlığını inkâr etmeyip yalnızca sebebine itiraz etmesi de önemlidir: bu, hasarın mevcudiyetini fiilen tartışma dışı bırakır ve tartışmayı sebep–sonuç ilişkisine taşır ki bu da esas yargılamanın konusudur.

Protestonun imzalanmaması ise talebi zayıflatmaz; bu hâlde tebliğ edildiğinin ayrıca ispatı (e-posta, teslim tutanağı) gerekir. Kaptanın riski ortaya koyan bir protestoyu imzalamaktan kaçınıp sonraki protestoları teslim alması, dosyada ayrıca değerlendirilebilecek bir olgudur.

8. Müşterek Sörvey (Joint Survey) ve P&I Sörveyörünün Katılımı

Tek taraflı düzenlenen raporların ispat gücü sınırlıdır. Karşı tarafın katılımıyla yapılan muayene ise hem teknik hem hukuki bakımdan çok daha güçlüdür.

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi’nin 19.06.2025 tarihli, 2022/1739 E. – 2025/1003 K. sayılı kararında, TTK m. 1185/2 hükmüne atıfla “hasarlı olduğu iddia edilen yükler üzerinde her iki tarafın iştiraki ve mahkeme vasıtasıyla yapılmış bir tespitin bulunmadığı” vurgulanmıştır.

P&I sörveyörü davete icabet etmezse bu husus tutanağa geçirilmeli ve davetin yapıldığı belgelenmelidir; davetin yapılmış olması dahi tek taraflılık itirazını önemli ölçüde zayıflatır.

9. Fotoğraf ve Video Kaydının Belirleyiciliği

Yük hasarı dosyalarında fotoğraf, teknik bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulmaksızın hasarın varlığını ve boyutunu gösterebilen tek delildir. Mahkemeler, görsel bulgu içermeyen raporlara itibar etmemektedir.

Etkili bir fotoğraf dosyası şunları içermelidir:

• Ambar kapakları açıldığı anda çekilmiş genel istif görüntüleri
• Yükün üzerine konulmuş başka yüklerin (ağır çelik, ekipman, makine) görüntüsü
• Ambar içi lashing/securing düzeni ve dunnage kullanımı
• Ambar kapak contaları, sintine ağızları ve sac yüzeyler
• Hasarın yakın plan görüntüleri: ezik, deformasyon, ovallik kaybı, korozyon
• Koruma kapaklarının ve ambalajın durumu
• Tahliye sonrası saha/depo görüntüleri
• Tümünde tarih-saat damgası ve mümkünse konum bilgisi

Fotoğrafların protesto ekine bağlanması ve protestonun gemi tarafından teslim alınması hâlinde, karşı tarafın sonradan içerik, yer veya zaman itirazı yapması güçleşir.

10. Gümüş Nitrat (AgNO₃) Testi: Deniz Suyunun Kimyasal İmzası

Çelik yüklerde en çok tartışılan savunma şudur: “Pas yüklemeden önce vardı, konşimentoya da şerh düşüldü.” Bu savunmayı kırmanın en etkili yolu, korozyonun kimyasal kaynağını ortaya koymaktır.

Gümüş nitrat testi, yüzeydeki tuz (klorür) varlığını gösterir. Klorür, atmosferik nemde veya açık sahada bekleyen çelikte oluşmaz; deniz suyu teması ile ortaya çıkar. Testin pozitif çıkması, korozyonun yükleme öncesi saha koşullarından değil, taşıma sürecinde ambara giren deniz suyundan kaynaklandığını gösterir.

Testi güçlendiren tamamlayıcı bulgular: aynı sevkiyatın farklı ambarlarındaki korozyon yoğunluğunun karşılaştırılması (lokal su girişini gösterir), korozyonun boruların iç yüzeylerine ilerlemiş olması ve ambar kapak contalarının fiziki durumu.

11. Yerinde İnceleme Yapılmayan Ekspertiz Raporunun Zayıflığı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi’nin 2022/1739 E. – 2025/1003 K. sayılı kararında, ekspertiz raporunun “yerinde bizzat inceleme yapılmak suretiyle değil fotoğraflar üzerinden düzenlenmiş” olması eksiklik sayılmıştır. Buna karşılık İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2021/725 E. – 2024/387 K. sayılı kararında, hasar tutanağı tutulmamış olsa dahi limanda yapılan tespitlerin ve bağımsız gözetim firmasının denetim raporunun hasarın varlığını ortaya koyduğu kabul edilmiştir.

Çıkarım nettir: sörveyör ambara girmeli, yükü bizzat görmeli ve raporunda nedensellik bağını kurmalıdır. “Hasar vardır” demek yetmez; hasarın hangi mekanizmayla (istif basıncı, su girişi, elleçleme) oluştuğu açıklanmalıdır.

12. Delil Tespiti ve Nihai Raporun Beklenmemesi

Taşıyan müşterek sörveye yanaşmazsa veya gemi kalkma riski taşıyorsa, HMK m. 400 vd. uyarınca tahliye limanı mahkemesinden delil tespiti istenmelidir. Ancak tespit raporunun tamamlanması beklenmez.

İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi (2024/1308 E. – 2024/1339 K.), karşı tarafın “delil tespiti başvurusu henüz tamamlanmadı, rapor hazırlanmadı, bu rapor tanzim edilmeden gemi üzerinde ihtiyati haciz kararı verilmemelidir” savunmasını reddetmiş; sunulan maliyet tabloları, liman işletmesi yazıları ve ihtarname ile yaklaşık ispat koşulunun sağlandığını kabul etmiştir.

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi (2024/1666 E. – 2024/1777 K.) da tespit raporu düzenlenmemişken keşif tutanağı, fotoğraflar ve sörvey raporuna dayanarak kanaat oluştuğunu belirtmiştir.

13. Zararın Miktarının Yaklaşık İspatı

TTK m. 1362, alacağın yalnızca niteliğinin değil parasal değerinin de yaklaşık olarak ortaya konmasını arar. Miktarın hiç gösterilmediği veya tamamen tahmine dayandığı taleplerde ret riski yüksektir.

Miktarı destekleyen belgeler:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 29.11.2016 tarihli, 2016/12641 E. – 2016/9218 K. sayılı kararında, sörvey kuruluşunun tespiti ve delil tespiti bilirkişi raporundaki değer kaybı rakamına dayanılarak yaklaşık ispatın gerçekleştiği kabul edilmiştir.

Miktarın tahliye tamamlanmadan hesaplanması gerektiği hâllerde, tahliyesi tamamlanan kısımdaki hasar oranından hareketle tahmini hesap yapılabilir; bu durumda talebi artırma hakkının saklı tutulduğu dilekçede belirtilmelidir.

14. Delil Dosyası Kontrol Listesi

15. Sürecin Doğru Yürütülmesi Neden Önemlidir?

Yaklaşık ispat eşiği düşük görünse de, uygulamada ret kararlarının büyük bölümü delil yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Sorun çoğu zaman delilin var olmaması değil, doğru zamanda ve doğru biçimde üretilmemesidir: gemi limandayken çekilmeyen fotoğraf, kaptana tebliğ edilmeyen protesto, davet edilmeyen P&I sörveyörü.

Alacaklı tarafında

• Boşaltma başlamadan gözetim şirketinin devreye alınması
• Protestonun aynı gün düzenlenip gemiye tebliğ edilmesi ve teslim alındığının belgelenmesi
• Müşterek sörvey davetinin yazılı yapılması, katılım olmazsa tutanağa geçirilmesi
• Teknik testlerin (klorür, nem, sertlik) parti bazında kayda geçirilmesi
• Miktarın belgelerle desteklenmesi ve artırma hakkının saklı tutulması

Karşı taraf açısından

• Tespitlerin tek taraflılığına ve yerinde inceleme yapılmadığına dayalı itirazlar
• Konşimento şerhlerine ve yükleme öncesi duruma dayalı savunmalar
• Gemi jurnali, sızdırmazlık ve mühürleme kayıtlarıyla karşı delil sunulması
• İİK m. 265 çerçevesinde yetki ve teminat itirazları

Bölgesel yoğunlaşma

Yük hasarı ve gemi haczi uyuşmazlıkları İstanbul Anadolu Yakası’nda Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Ataşehir, Ümraniye, Üsküdar, Sancaktepe ve Beykoz; Kocaeli’nde Gebze, Çayırova, Darıca, Dilovası, İzmit, Körfez ve Başiskele hattında yoğunlaşmaktadır. Bu bölgelerdeki liman ve tersanelerde geminin kalış süresi kısa olduğundan, delil üretimi ile haciz talebinin eş zamanlı yürütülmesi zorunludur.

16. Sıkça Sorulan Sorular

Gemi ihtiyati haczinde alacağımı kesin olarak ispatlamak zorunda mıyım?

Hayır. TTK m. 1362 uyarınca alacağınızın deniz alacaklarından olduğu ve parasal değeri hakkında mahkemeye kanaat getirecek delil göstermeniz yeterlidir. Bu ölçü “yaklaşık ispat” olarak adlandırılır; tam kanaat değil, kuvvetle muhtemel bir kanaat aranır. Ancak ispat ölçüsünün düşürülmüş olması, delil gösterme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Karşı taraf “alacak yargılamayı gerektirir” diyor. Talebim reddedilir mi?

Bu itiraz tek başına ret sebebi değildir. Ankara BAM 35. Hukuk Dairesi’nin 2022/1714 E. sayılı kararında, alacağın yargılamaya muhtaç olmasının ihtiyati haczin reddi için tek başına yasal bir gerekçe olmadığı; sunulan delillerle yaklaşık ispat sağlanabiliyorsa talebin kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Kaptan protestoyu “sorumluluk kabul etmeksizin” şerhiyle imzaladı. Bu belge işime yarar mı?

Evet, hem de üç yönden. Şerh, ihbarın gemiye ulaştığını belgeler; tespitin gemi tarafında bilindiğini gösterir; kaşedeki unvan ve “owners” ibaresi üzerinden malik kimliğine ışık tutar. Kaptanın hasarın varlığını inkâr etmeyip yalnızca sebebine itiraz etmesi, tartışmayı esas yargılamanın konusu olan nedensellik meselesine taşır.

Gümüş nitrat testi neden önemli?

Test, yüzeydeki klorür varlığını gösterir. Klorür açık sahada bekleyen çelikte oluşmaz; deniz suyu temasıyla ortaya çıkar. Bu nedenle pozitif sonuç, korozyonun yükleme öncesi saha koşullarından değil taşıma sürecinde ambara giren sudan kaynaklandığını ortaya koyar ve konşimentodaki “pas şerhi” savunmasını kırar.

Sörvey raporum yalnızca fotoğraflara dayanıyor. Sorun olur mu?

Olabilir. İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi’nin 2022/1739 E. sayılı kararında, yerinde bizzat inceleme yapılmadan yalnızca fotoğraflar üzerinden düzenlenen ekspertiz raporunun ispat gücünün zayıf olduğu belirtilmiştir. Sörveyör ambara girmeli, yükü bizzat görmeli ve raporunda hasarın oluş mekanizmasını açıklamalıdır.

Zararın tam miktarını henüz bilmiyorum. Yine de haciz isteyebilir miyim?

Evet. Miktarın da yaklaşık olarak ortaya konması yeterlidir. Fatura, çeki listesi, hasar hesap tablosu ve onarım teklifleriyle desteklenmiş bir hesap kabul edilebilir. Tahliye devam ediyorsa, tamamlanan kısımdaki hasar oranından hareketle tahmini hesap yapılabilir; bu durumda talebi artırma hakkının saklı tutulduğu dilekçede belirtilmelidir.