Yükleme limanında yaşanan gecikmelerden kaynaklanan konteyner demuraj bedelleri, deniz ticaretinde en sık ihtilaf yaratan kalemlerin başında geliyor. Taşıyan ile taşıtan arasındaki bu uyuşmazlıkta sorumluluğun sınırı, ödemenin şartları ve rücu imkânları Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ışığında netlik kazanmış durumda.

1. Taşıtanın Demuraj Bedelinden Sorumluluğunun Hukuki Dayanağı Yargı kararları uyarınca, navlun sözleşmesinin tarafları taşıyan ve taşıtandır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1207. maddesi gereğince, navlun ücreti ile navlun teferruatı olarak nitelendirilen masrafların asıl borçlusu taşıtandır. Konteyner gecikme bedeli (demuraj), navlunun teferruatı niteliğinde kabul edildiğinden, konişmento veya taşıma senedinde aksi kararlaştırılmadığı sürece bu bedelden taşıtan sorumludur (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 17.03.2022, 2020/382 E. – 2022/129  K.; İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 16.01.2024, 2018/535 E. – 2024/14  K.).

2. Yükleme Limanındaki Gecikmeler ve Rücu İlişkisi Yükleme limanında meydana gelen gecikmeler nedeniyle donatana veya fiili taşıyana ödenen demuraj bedelleri, gecikmenin taşıtanın faaliyet alanından veya kusurundan kaynaklanması durumunda taşıtandan talep edilebilmektedir.

Kusur ve Faaliyet Alanı: Demuraja sebebiyet veren olgunun taşıtanın faaliyet alanında ve sorumluluğunda meydana gelmesi halinde, taşıyanın ödemek zorunda kaldığı bu bedellerin taşıtandan tahsili mümkündür (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 09.09.2025, 2021/402 E. – 2025/640  K.).

CMR Konvansiyonu Kapsamında: Uluslararası karayolu taşımacılığında, yükleme yerindeki gecikmelerin gönderen veya taşıtanın hatalı bildirimlerinden (örneğin akreditif süreçleri veya hatalı talimatlar) kaynaklanması durumunda, taşıyıcının yaptığı masraflar CMR m. 7/1 uyarınca taşıtana rücu edilebilir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 29.11.2023, 2020/85 E. – 2023/2184  K.).

3. Demuraj Bedelinin Talep Edilebilme Şartları Demuraj bedelinin taşıtandan tahsil edilebilmesi için belirli hukuki ve şekli şartların varlığı aranmaktadır:

Sözleşme veya Konişmento Kaydı: Taraflar arasında demuraj ödeneceğine dair bir sözleşme hükmü bulunmalı veya konişmentoda bu yönde bir kayıt yer almalıdır. Sözleşmede sürastaryadan (demuraj) bahsedilmemesi halinde, bu bedelin talep edilmesi mümkün olmayabilir (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 24.06.2021, 2019/1725 E. – 2021/978  K.; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 13.02.2026, 2022/824 E. – 2026/241  K.).

Tarife Bilgilendirmesi: Taşıtanın demuraj tarifesine nasıl erişebileceği konusunda bilgilendirilmiş olması (konişmento üzerinde kayıt veya web adresi bildirimi gibi) gereklidir (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 13.10.2020, 2016/304 E. – 2020/233  K.).

Fiili Ödeme ve Miktar Sınırı: Akdi taşıyan, fiili taşıyana ödediği tutarı kanıtlamak kaydıyla bu bedeli taşıtana rücu edebilir. Ancak akdi taşıyan, fiili taşıyana ödediği tutarın üzerine komisyon ekleyerek veya bu tutarı aşan bir miktarı talep edemez (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 12.11.2024, 2021/254 E. – 2024/436  K.; İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 13.05.2025, 2019/126 E. – 2025/364  K.).

4. Gönderilenin (Alıcının) Durumu ve Taşıtanın Devam Eden Sorumluluğu

Eşyanın Teslim Alınmaması: Eşyanın varış limanında gönderilen tarafından teslim alınmaması durumunda, TTK 1207/1 uyarınca demuraj bedelinden taşıtan sorumlu olmaya devam eder (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 19.02.2026, 2026/192 E. – 2026/347  K.; İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 12.11.2025, 2024/119 E. – 2025/740  K.).

Eşyanın Teslim Alınması: Eğer eşya gönderilene teslim edilmişse, TTK 1205/1 uyarınca taşıyan, gönderilenden isteyebileceği alacakları taşıtandan isteyemez. Bu durumda sorumluluk, yükü teslim alan ve konişmento hükümlerine tabi olan gönderilene geçer (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 08.09.2022, 2020/263 E. – 2022/508  K.).

5. Sorumluluğu Ortadan Kaldıran Haller

Taşıyanın Kusuru: Gecikmeye taşıyanın kendi kusuruyla sebebiyet vermesi (örneğin yükün yanlış limana taşınması) durumunda, sürastarya süresi işlemez ve taşıtan demuraj bedelinden sorumlu tutulamaz (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 24.05.2021, 2018/218 E. – 2021/234  K.).

Taşıtan Sıfatının Bulunmaması: “EX-W” gibi teslim şekillerinde, davalının taşıtan sıfatını haiz olmadığı ve taşıma talimatı vermediği durumlarda demuraj bedelinden sorumlu tutulması mümkün değildir (İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, 01.10.2024, 2023/326 E. – 2024/366  K.).

Sonuç: Yargı kararları, yükleme limanındaki gecikmeler nedeniyle ödenen demuraj bedelinin; taraflar arasında bu yönde bir anlaşma bulunması, gecikmenin taşıtanın sorumluluk alanında gerçekleşmesi ve taşıyanın fiili taşıyana yaptığı ödemeyi ispatlaması şartıyla taşıtandan talep edilebileceğini istikrarlı bir şekilde kabul etmektedir.

Yükleme limanındaki gecikmeden doğan demuraj bedelinden kim sorumludur?

Navlun sözleşmesinin tarafı olan taşıtan, TTK m. 1207 uyarınca navlun ve teferruatı niteliğindeki masrafların asıl borçlusudur. Konteyner gecikme bedeli (demuraj) navlunun teferruatı sayıldığından, konişmentoda aksi kararlaştırılmadıkça yükleme limanındaki gecikmeden kaynaklanan demurajdan taşıtan sorumludur. Gecikmenin taşıtanın faaliyet alanından veya kusurundan kaynaklandığı durumlarda, taşıyanın donatana ya da fiili taşıyana ödediği bedeller taşıtana rücu edilebilir.

Demuraj bedelinin taşıtandan tahsil edilebilmesi için hangi şartlar aranır?

Mahkemeler üç temel şart arıyor: (i) taraflar arasında demuraj ödeneceğine dair bir sözleşme hükmü veya konişmentoda bu yönde açık bir kayıt bulunmalı, (ii) taşıtan, demuraj tarifesine nasıl ulaşacağı konusunda (örneğin konişmento üzerinde web adresi gibi) bilgilendirilmiş olmalı, (iii) akdi taşıyan, fiili taşıyana yaptığı ödemeyi belgelerle ispatlamalıdır. Akdi taşıyan, fiili taşıyana ödediği tutarın üzerine komisyon ekleyerek veya bu tutarı aşan bir miktar talep edemez.

Taşıtan hangi hâllerde demuraj bedelinden sorumlu tutulamaz?

Gecikmeye taşıyanın kendi kusuruyla sebebiyet vermesi (örneğin yükün yanlış limana taşınması) hâlinde sürastarya süresi işlemez ve taşıtan sorumlu olmaz. Ayrıca EX-W gibi teslim şekillerinde, davalının taşıtan sıfatını taşımadığı ve taşıma talimatı vermediği durumlarda da sorumluluk doğmaz. Eşya gönderilene fiilen teslim edilmişse, TTK m. 1205/1 uyarınca taşıyan, gönderilenden isteyebileceği alacakları taşıtandan talep edemez; ancak eşya teslim alınmamışsa taşıtanın sorumluluğu devam eder.

Neden Uzman Avukat Desteği Şarttır?

Demuraj uyuşmazlıkları, ilk bakışta basit bir alacak davası gibi görünse de aslında deniz ticareti hukuku, CMR Konvansiyonu, konişmento hükümleri ve INCOTERMS gibi birbirinden farklı kaynakların birlikte değerlendirilmesini gerektiren teknik davalardır. Yükleme limanında yaşanan bir günlük gecikme dahi, taraflar arasındaki sözleşme kaydının yorumuna, tarife bilgilendirmesinin yapılıp yapılmadığına ve gecikmenin kimin faaliyet alanında doğduğuna göre on binlerce dolarlık sorumluluğa dönüşebilmektedir. Özellikle İstanbul ve Kocaeli limanları (Ambarlı, Haydarpaşa, Tuzla, Kumport, Evyap, DP World Yarımca, Asyaport) üzerinden yürütülen taşımalarda; konişmento kayıtlarının doğru okunması, demuraj tarifesinin ispatı, fiili taşıyana yapılan ödemelerin belgelendirilmesi ve gerektiğinde rücu davasının doğru muhataba yöneltilmesi davanın kaderini belirleyen unsurlardır.

Bu noktada İstanbul deniz ticaret avukatı veya Tuzla deniz ticaret avukatı desteği almak, hak kayıplarının önüne geçmenin en etkili yoludur. Tuzla başta olmak üzere Marmara Bölgesi’ndeki tersane, liman ve lojistik üslerin yoğunluğu düşünüldüğünde; armatör, taşıtan, freight forwarder ve alıcı arasındaki ilişkilerin doğru kurgulanması için deniz hukuku alanında uzmanlaşmış bir hukuk bürosu ile çalışmak büyük önem taşımaktadır. 2M Hukuk Avukatlık Ofisi, İstanbul ve Kocaeli limanları üzerinden yürütülen uluslararası taşıma uyuşmazlıklarında; demuraj, sürastarya, navlun alacağı, konişmento ihtilafları ve CMR kapsamındaki rücu davalarında müvekkillerine deniz ticareti hukuku alanında uzman avukat desteği sunmaktadır. Yükleme limanındaki bir gecikmenin maliyetini en aza indirmek ya da haksız bir demuraj talebine karşı savunma geliştirmek için sürecin başında uzman bir deniz ticaret avukatına başvurmak, hem davanın seyri hem de ticari ilişkilerin sürdürülebilirliği açısından belirleyici olacaktır.