Türk vatandaşı ile evli olan yabancı eşlerin 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.16 uyarınca yaptığı vatandaşlık başvurusunda en sık takılan nokta, önceki evlilikten olan çocuktur. Anne başvuru dosyasını eksiksiz hazırlar; ancak nüfus müdürlüğü çocuğu dosyaya almak için “velayetin size ait olduğunu gösteren mahkeme kararı” ister. Anne ise çoğu zaman çocuğun babasıyla iyi ilişki içindedir ve onun ebeveynlik haklarını elinden almak istemez.

Bu yazıda, özellikle Rusya Federasyonu vatandaşı annelerin sık karşılaştığı bu tabloyu adım adım ele alıyoruz: kararın neden istendiği, İstanbul’da hangi mahkemeye gidileceği, Rusya’daki babaya belgelerin nasıl ulaştırılacağı, babanın neyi imzalaması gerektiği, sürecin ne kadar süreceği ve avukatsız yürütmenin nerelerde zorlaştığı. Anlatılanlar Ukrayna, Kazakistan, Azerbaycan, Almanya gibi başka ülkelerden gelen ebeveynler için de büyük ölçüde geçerlidir.

1. Nüfus Müdürlüğü Çocuk İçin Neden Velayet Kararı İstiyor?

Sorunun kaynağı idari bir keyfiyet değil, kanun metnidir. 5901 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrası (7039 sayılı Kanun ile değişik) şöyledir:

Hükümden iki ayrı şart çıkar: (1) çocuğun velayeti başvuran ebeveynde olmalı, (2) diğer ebeveyn buna muvafakat etmeli. Muvafakat verilmezse, başvuran ebeveynin mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararı esas alınır. Türkiye’de yaşayan bir anne için bu ülke Türkiye’dir.

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün hizmet standartlarında da evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusunda, ana veya babanın velayetinde bulunan ve birlikte vatandaşlık kazanması istenen çocuk için diğer ebeveynin muvafakatini gösteren belgenin (yurt içinde noterde ya da yetkili memur huzurunda, yurt dışında dış temsilcilikte veya o ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş) ve usulüne göre onaylanmış Türkçe tercümesinin istendiği görülmektedir. Başvuru, Vat-6 Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması Başvuru Formu üzerinden yapılır ve formda birlikte işlem görecek çocuklara ayrı alan bulunur.

Yani nüfus müdürlüğü aslında iki belgeye bakar: velayeti gösteren belge ve babanın muvafakatnamesi. Rusya’daki boşanmada velayet konusunda Türk hukukunun anladığı biçimde bir düzenleme yapılmamışsa, ikinci belge tek başına yetmez; birinci belge için Türkiye’de mahkeme kararı gerekir.

2. Rus Hukukunda Boşanma Sonrası Ebeveyn Hakları Neden Ortak Kalır?

Rusya Federasyonu Aile Kanunu’nun (Семейный кодекс РФ) 61. maddesine göre anne ve baba çocukları üzerinde eşit haklara sahiptir ve eşit yükümlülük taşır. Boşanma bu eşitliği ortadan kaldırmaz. Ayrı yaşayan anne-babanın çocuğunun nerede yaşayacağı ise aynı Kanun’un 65. maddesi uyarınca öncelikle anne ile babanın anlaşmasıyla, anlaşamazlarsa mahkemece belirlenir.

Pratikte bunun sonucu şudur: Rusya’da boşanan bir annenin elindeki karar çoğu zaman yalnızca evliliğin sona erdiğini gösterir; kararda “çocuğun anneyle yaşayacağı” yazsa bile bu, ebeveyn haklarının tek başına anneye geçtiği anlamına gelmez. Türk nüfus memuru ise Türk Medeni Kanunu’ndaki sisteme göre okur: boşanmada velayet, kural olarak eşlerden birine verilir. Elinde “velayet anneye verilmiştir” ifadesini göremeyen memur dosyayı eksik sayar.

Rusya’daki boşanma kararının Türkiye’de tanınması ayrıca gerekir mi?

Annenin Türk vatandaşıyla Türkiye’de evlenebilmiş olması, önceki boşanmasının idari süreçte kabul edildiğini gösterir. Velayet davasında mahkeme, Rus kararının içeriğini delil olarak değerlendirir. Ancak Rus kararında çocukla ilgili bağlayıcı bir düzenleme varsa ve bu düzenleme Türkiye’de doğrudan sonuç doğurmak üzere kullanılacaksa, tanıma ya da tenfiz konusu ayrıca gündeme gelebilir. Bu ayrım için yabancı velayet kararlarının Türkiye’de tanınması yazımıza bakılabilir.

3. Velayetin Anneye Verilmesi Babanın Haklarını Ortadan Kaldırır mı?

Annelerin en büyük çekincesi budur ve haklıdır: Rusça hukuk dilinde velayet tartışması çoğu zaman “лишение родительских прав” yani ebeveynlik haklarından yoksun bırakma ile karıştırılır. Türk hukukunda velayetin anneye verilmesi ile babanın velayetinin kaldırılması birbirinden tamamen farklı kurumlardır.

Türk Medeni Kanunu m.323’e göre ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmamış çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu nedenle davada babayla çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmesini annenin bizzat talep etmesi hem iyi niyeti gösterir hem de babanın davaya itiraz etmemesini kolaylaştırır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.02.2017 tarihli, 2016/15771 E. ve 2017/1737 K. sayılı kararıyla ortak velayeti Türk kamu düzenine aykırı görmemesinden sonra mahkemelerde ortak velayet kararları da verilmeye başlanmıştır. Ancak vatandaşlık amacıyla ortak velayetin yeterli olup olmayacağı ayrı bir sorudur; bu konuyu 16. bölümde ele alıyoruz.

4. Hangi Ülkenin Mahkemesi Karar Verir: Türkiye mi, Rusya mı?

Hem Türkiye hem de Rusya Federasyonu, 19 Ekim 1996 tarihli Velayet Sorumluluğu ve Çocukların Korunması Hakkında Tedbirler Yönünden Yetki, Uygulanacak Hukuk, Tanıma, Tenfiz ve İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi‘ne taraftır. Lahey Konferansının resmî statü tablosuna göre Sözleşme Rusya bakımından 1 Haziran 2013’te, Türkiye bakımından 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir.

Sözleşmenin Türkçe metni Adalet Bakanlığının sitesinde yayımlanmıştır. 5718 sayılı MÖHUK m.17, ana-baba ile çocuk arasındaki ilişkileri kural olarak tarafların ortak millî hukukuna bağlar; bu dosyada üçü de Rus vatandaşı olduğundan ilk bakışta Rus hukuku akla gelir. Ancak MÖHUK m.1/2 Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tuttuğundan, çocuğun mutad meskeni Türkiye’de ise 1996 Lahey Sözleşmesinin yetki ve uygulanacak hukuk kuralları öne çıkar.

Rusya’da karar almak daha kolay olmaz mı?

Çocuk Rusya’dan ayrılalı kısa süre olmuşsa veya hâlâ fiilen Rusya’da yaşıyorsa Rus mahkemesinde çocuğun yaşayacağı yerin belirlenmesi (определение места жительства ребенка) yolu düşünülebilir. Çocuk Türkiye’de yerleşik hâle gelmişse, Sözleşmenin m.5/2 kuralı karşısında Rus mahkemesinin yetkisi tartışmalı hâle gelir; alınacak bir Rus kararının ise ayrıca Türkiye’de tanınması gerekebilir. Çoğu dosyada en kısa yol, kararın doğrudan çocuğun yaşadığı yerde, yani Türkiye’de alınmasıdır.

5. İstanbul’da Hangi Mahkemeye Başvurulur?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Velayetin düzenlenmesi ve değiştirilmesi davalarında kanunda kesin yetki kuralı bulunmamaktadır; uygulamada çocuğun ve onunla birlikte yaşayan ebeveynin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde dava açılmaktadır. Davalı baba yurt dışında oturduğu için, Türkiye’deki genel yetki kuralı davacı lehine fiilî bir boşluk bırakır; çocuğun mutad meskeninin Türkiye’de olması ise milletlerarası yetkiyi zaten Türk mahkemelerine verir.

6. Velayet Davası Nasıl Açılır, Dilekçede Neler Talep Edilmeli?

Dava dilekçesi Türkçe yazılır ve davacı anne, davalı ise Rusya’daki babadır. Dilekçenin olay anlatımı kısmında şu bilgilerin açıkça yer alması, hem hâkimin hem de sosyal inceleme uzmanının işini kolaylaştırır:

• Evlilik ve boşanma tarihleri, boşanmanın hangi Rus makamınca hangi kararla gerçekleştiği
• Çocuğun Türkiye’ye ne zaman geldiği, hangi tarihten beri İstanbul’da yaşadığı, okul ve sağlık kayıtları
• Annenin Türk vatandaşıyla evliliği, ailenin konut ve gelir durumu
• Babanın Rusya’daki açık adresi (Rusça ve Latin harfleriyle), varsa e-posta ve telefon bilgisi
• Babanın çocukla ilişkisi, görüşme düzeni ve davaya itirazı olmadığına dair bilgi
• Vatandaşlık başvurusunun aşaması ve nüfus müdürlüğünün velayet kararı istediği

Talep sonucunda neler yer almalı?

• Ortak çocuğun velayetinin davacı anneye verilmesi (TMK m.182, m.183 ve m.336 çerçevesinde)
• Baba ile çocuk arasında uygun bir kişisel ilişki düzenlenmesi (TMK m.323) — yaz tatili, bayramlar, çevrim içi görüşme gibi
• İstenirse babanın çocuğun bakım giderlerine katılımı; anne bunu talep etmeyecekse dilekçede açıkça belirtilmesi
• Çocuğun yurt dışına çıkışında ileride yaşanabilecek sorunları önleyecek ifadelere yer verilmesi

5901 sayılı Kanun m.20/2’deki “hâkim kararına göre işlem yapılır” ibaresi karşısında, dilekçede vatandaşlık başvurusunun varlığına ve çocuğun Türk vatandaşlığını annesiyle birlikte kazanmasının üstün yararına uygun olduğuna da değinilmesi faydalıdır. Mahkemenin bu hususu hükümde ayrıca belirtip belirtmeyeceği dosyaya göre değişir; asıl hedef, velayetin anneye verildiğini gösteren kesinleşmiş karardır.

7. Babanın İtiraz Etmemesi Davayı Ne Ölçüde Kolaylaştırır?

Babanın davaya itiraz etmeyeceğini önceden bilmek büyük avantajdır; ancak velayet davası, tarafların anlaşmasıyla kendiliğinden sonuçlanan bir dava değildir. Velayet çocuğun üstün yararına ilişkin olduğundan hâkim, tarafların beyanlarıyla bağlı kalmadan araştırma yapar.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2022/2825 E., 2022/8472 K. sayılı kararında, velayetin düzenlenmesinde aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan (4787 sayılı Kanun m.5) her iki ebeveyn ve çocukla görüşülerek rapor alınması, idrak çağındaki çocuğun bizzat dinlenmesi ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur. Aynı Dairenin 2016/24437 E., 2017/300 K. sayılı kararında da idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan ve uzman incelemesi yaptırılmadan kurulan hüküm eksik inceleme sayılmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/2066 E., 2019/15 K. sayılı kararı da kendini ifade edebilecek yaştaki çocuğun velayet konusundaki düşüncesinin alınması gerektiği yönündedir.

Bu kararların uygulamadaki karşılığı şudur: babanın rızası olsa bile mahkeme sosyal inceleme raporu aldıracak, çocuk belirli bir olgunluğa ulaşmışsa onu dinleyecektir. Babanın rızası ise sürecin çekişmesiz ilerlemesini, delil tartışmasının uzamamasını ve kararın istinafa taşınmadan kesinleşmesini sağlar. Rapor için genellikle anne ve çocukla İstanbul’da görüşme yapılır; Rusya’daki babanın rapora katkısı ise yazılı beyanla veya çevrim içi görüşmeyle olabilir; bunun yöntemi mahkemenin takdirindedir.

8. Dava Belgeleri Rusya’daki Babaya Nasıl Gönderilir?

Baba Türk vatandaşı olmadığı için Tebligat Kanunu m.25/a’daki konsolosluk eliyle hızlı tebligat yolu bu dosyada kullanılamaz; o yol yalnızca yurt dışındaki Türk vatandaşları içindir. Rusya’da yaşayan Rus vatandaşı babaya tebligat, Türkiye’nin ve Rusya’nın taraf olduğu 15 Kasım 1965 tarihli Hukuki ve Ticari Konularda Adli ve Gayri Adli Belgelerin Yabancı Memleketlerde Tebliğine Dair Lahey Sözleşmesi çerçevesinde yapılır. Adalet Bakanlığının güncel listesinde Rusya Federasyonu bu Sözleşmeye taraf devletler arasında yer almaktadır.

1. Mahkeme, dava dilekçesi ve eklerinin Rusçaya tercüme ettirilmesine karar verir; tercüme masrafı davacıdan alınır.
2. Tebligat talepnamesi, tercümeler ve dilekçe Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü aracılığıyla Rusya’nın merkezî makamına iletilir.
3. Rus makamları belgeleri babaya kendi usullerine göre tebliğ eder ve tebliğ belgesini aynı kanaldan geri gönderir.
4. Tebliğ belgesi Türk mahkemesine ulaştıktan sonra babanın cevap süresi işlemeye başlar ve dosya ilerler.

Türkiye, 1965 Sözleşmesinin doğrudan posta yoluyla tebligatı düzenleyen 10. maddesine çekince koyan devletler arasındadır; bu nedenle belgelerin babaya kargo veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilmesi geçerli bir tebligat yerine geçmez. Merkezî makam kanalının süresi ülkeden ülkeye ve dönemden döneme değişir; Rusya bakımından birkaç ayı bulan, zaman zaman bir yılı aşan bekleme süreleri yaşanabilmektedir.

9. Baba Bir Belge İmzalamak Zorunda mı?

Davanın ilerlemesi için babanın herhangi bir belgeyi imzalaması zorunlu değildir. Usulüne uygun tebligat yapıldıktan sonra baba cevap vermese de dava görülür ve karar verilebilir. Bu yönüyle babanın imzası, davanın şartı değil, hızlandırıcısıdır.

Buna karşılık vatandaşlık dosyası bakımından durum farklıdır. 5901 sayılı Kanun m.20/2 diğer ebeveynin muvafakatini ayrı bir şart olarak öngördüğünden, babanın Rusya’da noter huzurunda düzenleteceği bir muvafakatnameyi apostil şerhi ile birlikte göndermesi ve bu belgenin Türkiye’de yeminli tercümanca çevrilip noterce onaylanması büyük kolaylık sağlar. Muvafakatnamede en azından şu unsurların yer alması önerilir:

• Babanın ve çocuğun pasaport bilgileri ile doğum tarihleri
• Çocuğun annesiyle birlikte Türk vatandaşlığını kazanmasına muvafakat edildiği
• Çocuğun Türkiye’de annesiyle yaşamasına ve velayetin anneye verilmesine itiraz edilmediği
• Muvafakatin hangi başvuru için verildiği (evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusu)

Rusya da Türkiye de 1961 tarihli Apostil Sözleşmesine taraf olduğundan Rus noterliğinde düzenlenen belge için ayrıca konsolosluk onayı gerekmez; apostil şerhi yeterlidir. Muvafakatnamenin Rus vatandaşlığı mevzuatı bakımından ayrıca bir sonuç doğurup doğurmayacağı ise Rus makamlarınca değerlendirilecek ayrı bir konudur.

10. Rusya Tebligatını Beklemeden Süreci Kısaltmanın Yolları

Rusya’ya giden tebligatın yarattığı bekleme süresi, birkaç doğru adımla büyük ölçüde azaltılabilir:

Babanın iş birliği yapmaya hazır olduğu dosyalarda en güvenli ve en hızlı model, babanın Türkiye’de bağımsız bir avukata vekâlet vermesi, annenin de kendi avukatıyla davayı açmasıdır. Böylece tebligat, duruşmaya katılım, istinaftan feragat gibi tüm usul adımları Türkiye içinde tamamlanır.

11. Avukatsız Dava Açılabilir mi? Pratikte Nerede Zorlanılır?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, aile mahkemesinde avukatla temsil zorunluluğu öngörmez; anne davayı kendisi açabilir. Maddi imkânı yetersiz olan davacı HMK m.334 ve devamı uyarınca adli yardım da talep edebilir. Ancak Rusya bağlantılı bir velayet dosyasında avukatsız ilerlemenin pratik zorlukları vardır:

• Dilekçenin Türkçe ve usule uygun yazılması; talep sonucunun vatandaşlık dosyasının ihtiyacına göre kurulması
• Tercüme masrafı ve tebligat gideri için mahkemenin verdiği kesin sürelere uyulması; aksi hâlde işlem yapılamaması
• Babanın adresinin Lahey kanalına uygun biçimde bildirilmesi ve tebligatın akıbetinin Adalet Bakanlığı ile yazışmalar üzerinden takip edilmesi
• Sosyal inceleme raporuna karşı beyanda bulunulması, gerektiğinde ek rapor istenmesi
• Kararın kesinleşmesi, kesinleşme şerhinin alınması ve vatandaşlık dosyasına doğru belgelerle sunulması
• UYAP Vatandaş Portalına e-Devlet şifresiyle erişim; yabancı kimlik numarası bulunmayan veya e-Devlet kullanımı olmayan annenin dosyayı adliyeye bizzat giderek takip etmek zorunda kalması

Dosyada tek bir sürenin kaçırılması veya tebligatın usulsüz yapılması, istinaf aşamasında kararın bozulmasına ve sürecin baştan başlamasına yol açabilir. Vatandaşlık başvurusu da beklemede olduğundan bu tür bir gecikme, çocuğun annesiyle birlikte vatandaşlık kazanma imkânını riske atabilir.

12. Velayet Süreci Ne Kadar Sürer?

Süre, büyük ölçüde babaya tebligatın nasıl yapılacağına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, mahkemelerin iş yüküne göre değişebilecek yaklaşık bir çerçeve sunar; kesin bir süre taahhüdü değildir.

Karar verildikten sonra gerekçeli kararın taraflara tebliği ve istinaf süresinin dolması beklenir. Taraflar istinaf yoluna başvurmazsa veya bu haktan feragat ederse karar kesinleşir; nüfus müdürlüğü kesinleşme şerhli kararı esas alır.

13. Karar Çıktıktan Sonra Çocuk Vatandaşlık Dosyasına Nasıl Eklenir?

1. Mahkemeden kesinleşme şerhli karar örneği alınır.
2. Babanın apostilli muvafakatnamesi ve noter onaylı Türkçe tercümesi hazırlanır (5901 m.20/2’deki muvafakat şartı için).
3. Çocuğun pasaportu, doğum belgesinin apostilli aslı ve noter onaylı Türkçe tercümesi dosyaya eklenir.
4. Belgeler, annenin vatandaşlık başvurusunu yaptığı il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne çocuğun da başvuruya dâhil edilmesi talebiyle sunulur.
5. Çocuğun yaşına göre müdürlüğün ek belge, fotoğraf veya görüşme isteyip istemediği başvuru öncesinde sorulur.

Not: Babanın muvafakatnamesi temin edilemiyorsa, Kanun “mutad meskenin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır” dediğinden, Türk mahkemesinin kararı muvafakatin yerine geçecek dayanak olarak kullanılabilir. Bu durumda kararın gerekçesinde vatandaşlık başvurusunun ve çocuğun üstün yararının değerlendirilmiş olması, nüfus müdürlüğü nezdinde dosyayı güçlendirir.

14. Annenin Dosyası Çocuk Olmadan Sonuçlanırsa Ne Olur?

Zamanlama, bu dosyaların en çok gözden kaçan yönüdür. 5901 sayılı Kanun m.20/3’e göre ana veya babanın Türk vatandaşlığını kazandığı tarihte kendileriyle birlikte işlem görmeyen çocuklar, ergin olduktan sonra başvurdukları takdirde haklarında Kanun’un 11. maddesi uygulanır. 11. madde ise genel yoldan vatandaşlıktır ve başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet başta olmak üzere çok daha ağır şartlar içerir.

15. Hazırlanması Gereken Belgeler

Yurt dışından gelen belgelerin Türkiye’de geçerliliğine ilişkin genel çerçeve için yurt dışında yapılan evliliklerin Türkiye’de geçerliliği yazımız da yol gösterici olabilir.

16. Ortak Velayet Kararı Vatandaşlık İçin Yeterli Olur mu?

Babasının haklarını koruma isteyen anneler için ortak velayet cazip görünebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yukarıda anılan 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararından sonra ortak velayet Türk kamu düzenine aykırı görülmemekte ve mahkemelerce de verilebilmektedir. Konunun ayrıntıları için yabancı mahkemelerin ortak velayet kararları yazımıza bakılabilir.

Ne var ki 5901 sayılı Kanun m.20/2, “velayeti kendisinde bulunan” ebeveynden söz etmektedir. Ortak velayet kararı ile babanın muvafakatnamesinin birlikte sunulduğu bir dosyanın nüfus müdürlüğünce yeterli görülüp görülmeyeceği konusunda yerleşik ve yayımlanmış bir uygulama tespit edemedik. Bu nedenle vatandaşlık amacı ön plandaysa, velayetin anneye verilmesi ve babayla geniş bir kişisel ilişki düzenlenmesi daha öngörülebilir bir yoldur. Ortak velayet tercih edilecekse, dava açılmadan önce ilgili il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünün görüşünün yazılı olarak alınması yerinde olur.

Çocuğun Türkiye’de kalmasına babanın rızası neden önemli?

Türkiye ile Rusya arasında 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi 1 Ağustos 2017’den beri yürürlüktedir. Babanın, çocuğun Türkiye’ye yerleşmesine rıza gösterdiğini belgelemesi, ileride ilişkiler bozulsa bile çocuğun Türkiye’de kalışının hukuka uygunluğunu destekleyen önemli bir delildir. Muvafakatname ve dava dosyasındaki beyanlar bu açıdan da değer taşır.

17. Bu Dosyalarda En Sık Yapılan Hatalar

• Velayet davasını “babanın haklarını kaldırma” davası sanmak: Bu yanlış algı, babanın gereksiz yere itiraz etmesine yol açar. Dilekçede kişisel ilişki talebinin yer alması bu endişeyi giderir.
• Babanın adresini eksik bildirmek: Lahey kanalıyla giden tebligatın aylar sonra iade edilmesinin en yaygın sebebidir.
• Belgeleri postayla göndermek: Türkiye’nin 1965 Sözleşmesinin 10. maddesine çekincesi nedeniyle posta yoluyla gönderim geçerli tebligat sayılmaz.
• Muvafakatnameyi unutmak: Velayet kararı tek başına yeterli sanılır; oysa Kanun muvafakati ayrı bir şart olarak arar.
• Apostilsiz veya tercümesiz belge sunmak: Rus noterliğinden gelen belge apostilsiz ise nüfus müdürlüğü ve mahkeme belgeyi işleme almayabilir.
• Vatandaşlık dosyasıyla eşgüdüm kurmamak: Annenin dosyası çocuk olmadan sonuçlanırsa çocuk için çok daha ağır şartlı genel yola kalınabilir.
• Annenin ve babanın aynı avukatla temsil edilmesi: Türk hukukunda karşı taraflar aynı avukat tarafından temsil edilemez; babanın vekili bağımsız olmalıdır.

18. Sık Sorulan Sorular

Rusya’daki eski eşim davaya karşı değil. Yine de dava açmam gerekir mi?

Evet. Babanın rızası tek başına velayeti anneye geçirmez; Türk hukukunda velayetin düzenlenmesi mahkeme kararıyla olur. Babanın rızası davanın çekişmesiz ve daha kısa sürmesini sağlar, ayrıca vatandaşlık için gereken muvafakat şartını karşılar.

İstanbul’da hangi mahkemeye başvurmalıyım?

Çocukla birlikte oturduğunuz yerin bağlı olduğu adliyedeki aile mahkemesine. Örneğin Tuzla, Pendik, Kartal ve Maltepe’de oturanlar için İstanbul Anadolu Adliyesindeki aile mahkemeleri söz konusudur. Yargı çevresini dava açmadan önce teyit etmeniz gerekir.

Velayet bana verilirse eski eşim babalık haklarını kaybeder mi?

Hayır. Velayetin anneye verilmesi, babanın ebeveynlik haklarından yoksun bırakılması anlamına gelmez. Baba, çocuğun babası olmaya devam eder; Türk Medeni Kanunu m.323 uyarınca çocukla kişisel ilişki hakkı korunur ve mahkeme bu ilişkiyi düzenler.

Avukat olmadan dava açabilir miyim?

Kanunen evet; aile mahkemesinde avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak yurt dışı tebligatı, Rusça tercüme, apostil, sosyal inceleme raporu ve vatandaşlık dosyasıyla eşgüdüm gibi adımlarda yapılacak bir hata süreci aylarca uzatabilir.

Belgeler Rusya’daki eski eşime nasıl gönderilir?

Mahkeme dava dilekçesini Rusçaya çevirtir ve 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi kapsamında Adalet Bakanlığı aracılığıyla Rusya’nın merkezî makamına gönderir. Rus makamları tebliğ işlemini yapar ve sonucu aynı kanaldan bildirir.

Eski eşim bir belge imzalamak zorunda mı?

Davanın görülmesi için zorunlu değildir; tebligat yapıldıktan sonra cevap vermese de dava sonuçlanabilir. Ancak vatandaşlık başvurusu için babanın apostilli muvafakatnamesi büyük kolaylık sağlar. Ayrıca Türkiye’de bir avukata vekâlet vermesi, Rusya tebligatını beklemeden ilerlemeyi mümkün kılar.

Süreç ne kadar sürer?

Babanın Türkiye’de vekille temsil edildiği dosyalarda çoğu zaman birkaç ay içinde sonuç alınabilir. Klasik Lahey tebligatı beklenen dosyalarda ise süreç bir yılı aşabilir. Kesin süre mahkemenin iş yüküne ve sosyal inceleme raporunun hazırlanma süresine bağlıdır.

Mahkeme çocuğumu dinleyecek mi?

Çocuk kendini ifade edebilecek olgunluktaysa evet. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan ve sosyal inceleme raporu düzenlenmeden verilen velayet kararlarını bozmaktadır. Görüşme genellikle uzman eşliğinde ve çocuğun yaşına uygun bir ortamda yapılır.

Rusya’da velayet kararı almak daha kolay olmaz mı?

Çocuk Türkiye’de yerleşik hâle gelmişse, 1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi m.5 uyarınca yetki kural olarak çocuğun yaşadığı ülkenin, yani Türkiye’nin mahkemelerindedir. Rusya’dan alınacak bir kararın ayrıca Türkiye’de tanınması da gerekebilir. Bu nedenle çoğu dosyada Türkiye’de karar almak daha kısa yoldur.

Benim vatandaşlığım çocuk olmadan çıkarsa ne olur?

5901 sayılı Kanun m.20/3’e göre birlikte işlem görmeyen çocuk, ergin olduktan sonra genel hükümlere göre başvurabilir; bu yol beş yıllık ikamet gibi ağır şartlar içerir. Bu yüzden velayet davasını vatandaşlık dosyanız sonuçlanmadan başlatmanız ve nüfus müdürlüğünü bilgilendirmeniz önemlidir.

Ortak velayet kararı da işe yarar mı?

Türk mahkemeleri artık ortak velayet kararı verebilmektedir; ancak 5901 sayılı Kanun “velayeti kendisinde bulunan” ebeveynden söz ettiğinden, ortak velayetin vatandaşlık dosyasında yeterli görülüp görülmeyeceği belirsizdir. Bu yola gidilecekse nüfus müdürlüğünün görüşünün önceden alınması önerilir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusuna önceki evlilikten olan çocuğun eklenmesi, aynı anda üç ayrı hukuk alanının kesiştiği bir dosyadır: Türk vatandaşlık mevzuatı, aile mahkemesindeki velayet yargılaması ve milletlerarası usul hukuku. Velayet dilekçesinin vatandaşlık dosyasının ihtiyacına göre kurulması, babanın Rusya’daki adresine 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi kanalının hatasız işletilmesi, babanın vekâletnamesi ile muvafakatnamesinin apostil ve tercüme şartlarına uygun hazırlanması ve sosyal inceleme raporunun çocuğun üstün yararını doğru yansıtması, sonucun ne kadar sürede alınacağını doğrudan belirler.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu, Tuzla merkezli olarak İstanbul Anadolu Yakası’nda Pendik, Kartal, Maltepe, Ataşehir, Üsküdar, Ümraniye, Sancaktepe ve Sultanbeyli’den; Kocaeli’de Gebze, Çayırova, Darıca ve İzmit’ten gelen yabancılar hukuku ve aile hukuku dosyalarında çalışmaktadır. İstanbul’un tüm adliyelerinde ve Türkiye genelinde görülen davaların yanı sıra Rusya, Ukrayna, Kazakistan, Azerbaycan ve Avrupa ülkelerinde yaşayan ebeveynlerin taraf olduğu yurt dışı bağlantılı velayet ve vatandaşlık dosyalarında da danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunulmaktadır.

Dosyanın başında yapılacak doğru planlama, yani babanın vekâlet verip vermeyeceğinin, muvafakatnamenin içeriğinin ve davanın vatandaşlık başvurusuyla zamanlamasının netleştirilmesi, çoğu zaman aylarca sürecek bir yurt dışı tebligat beklemesini ortadan kaldırır. Yabancılar hukukuna ilişkin diğer yazılarımıza Yabancılar Hukuku kategorisinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanın özelliklerine göre farklı bir değerlendirme gerekebilir. Anılan yargı kararlarının künyeleri dilekçede kullanılmadan önce UYAP üzerinden doğrulanmalıdır.