1. Giriş ve Hukuki Çerçeve 

Türk hukukunda yabancı bayraklı gemiler hakkında deniz alacakları nedeniyle ihtiyati haciz tesisi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve ilgili uluslararası sözleşmeler çerçevesinde düzenlenmiştir. TTK m. 1350 uyarınca, bir geminin ihtiyati haczine ilişkin bütün işlem ve tasarruflar, geminin bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir. Bu kapsamda, Türkiye limanlarında bulunan yabancı bayraklı gemiler hakkında Türk mahkemeleri yetkili kılınmış ve TTK m. 1352’de sınırlı olarak sayılan “deniz alacakları” için ihtiyati haciz yolu öngörülmüştür.

2. Deniz Alacağı Kavramı ve İhtiyati Haciz Şartları 

TTK m. 1353/1 uyarınca, deniz alacaklarının teminat altına alınması için geminin sadece ihtiyati haczine karar verilebilir; bu alacaklar için ihtiyati tedbir yoluyla seferden men kararı verilmesi mümkün değildir (Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 16.02.2023, 2023/34-2023/257 ). Deniz alacağı niteliğinde olmayan alacaklar için gemi hakkında ihtiyati haciz kararı verilemez (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 21.09.2023, 2023/1431-2023/1335 ).

Yaklaşık İspat: İhtiyati haciz taleplerinde tam ispat aranmayıp, alacağın varlığı ve deniz alacağı niteliğinde olduğuna dair “yaklaşık ispat” yeterlidir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 26.05.2022, 2022/814-2022/919 ).

Gemi Adamı Ücretleri: TTK m. 1352/1-o bendi uyarınca gemi adamı ücretleri deniz alacağıdır. Yargıtay, gemi kaptanı tarafından düzenlenen maaş listeleri ve “Imo Crew List” gibi belgelerin yaklaşık ispat için yeterli olduğunu kabul etmektedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 24.11.2015, 2015/12940-2015/12449 ).

Yakıt ve Malzeme Tedariki: Geminin işletilmesi için sağlanan yakıt ve malzemeler TTK m. 1352/1-l kapsamında deniz alacağıdır (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 27.03.2024, 2024/638-2024/560 ).

Gemi Onarımı ve Bakımı: Tersanede yapılan tamir ve tadilat işleri deniz alacağı niteliğindedir (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 01.04.2022, 2022/134-2022/586 ).

3. Yetkili Mahkeme ve Milletlerarası Yetki

 Yabancı bayraklı gemiler hakkında ihtiyati haciz kararı vermeye yetkili mahkeme, TTK m. 1355 uyarınca geminin demir attığı, yanaştığı veya kızağa alındığı yer mahkemesidir. Bu yetki kesin niteliktedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 15.07.2013, 2013/9834-2013/14699 ).

Transit Geçiş Durumu: İstanbul Liman Başkanlığı kayıtlarına göre İstanbul’da demirli bulunan yabancı bayraklı bir gemi için, transit geçiş yapıyor olsa dahi TTK m. 1355 uyarınca ihtiyati haciz kararı verilebilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 14.01.2013, 2012/18434-2013/644 ).

Malvarlığı Bağlantısı: Gemi Türkiye’de bulunduğu takdirde, uyuşmazlık konusu malvarlığının Türkiye’de olması nedeniyle Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kabul edilmektedir (İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 14.02.2023, 2016/385-2023/109 ).

4. Kardeş Gemi Haczı (Sister Ship Arrest) 

TTK m. 1369/2 uyarınca, deniz alacağından sorumlu olan kişiye ait olan diğer gemilerin (kardeş gemiler) haczine imkan tanınmıştır.

Rusya bayraklı bir gemiye sağlanan yakıt alacağı nedeniyle, aynı donatana ait olduğu sicil kayıtlarıyla (Equasis vb.) ispatlanan bir diğer gemi üzerine ihtiyati haciz konulması hukuka uygun bulunmuştur (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 09.05.2024, 2024/689-2024/801 ).

Gine bayraklı gemilerde çalışan gemi adamının alacağı için aynı donatana ait kardeş gemi üzerine Türkiye’de ihtiyati haciz uygulanabilmektedir (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 17.02.2022, 2022/267-2022/177 ).

5. Malik Değişikliği ve Sorumluluk

 TTK m. 1369/1-a uyarınca, ihtiyati haczin uygulanabilmesi için deniz alacağı doğduğunda geminin maliki olan kişinin, haciz uygulandığı sırada da borçtan sorumlu ve geminin maliki olması gerekir.

Alacağın doğumundan sonra geminin üçüncü bir kişiye devredilmesi ve haciz anında mülkiyetin değişmiş olması durumunda, ihtiyati haciz kararı kaldırılabilecektir (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 26.01.2023, 2022/1530-2023/38 ).

Ancak gemi alacaklısı hakkı veren (TTK m. 1320) alacaklarda, mülkiyet değişikliği ihtiyati hacze engel teşkil etmeyebilir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 12.10.2022, 2022/1568-2022/1563 ).

6. Teminat ve İnfaz Süreci

Teminat: Deniz alacakları için ihtiyati haciz kararı verilirken genellikle 10.000 SDR tutarında teminat aranmaktadır (TTK m. 1363). Ancak gemi adamı alacakları gibi bazı durumlarda teminatsız haciz kararı verilebildiği veya teminatın alacak miktarına göre ayarlandığı görülmektedir (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 18.03.2021, 2021/289-2021/342 ).

İnfaz: Yabancı bayraklı gemilerde ihtiyati haciz, geminin seferden men edilmesi ve icra müdürlüğünce muhafaza tedbirlerinin uygulanmasıyla infaz edilir. Sahil Güvenlik Komutanlığı’ndan yardım alınabilir (Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 12.03.2025, 2024/350-2025/110 ).

Haczin Kaldırılması: Borçlu, TTK m. 1371 uyarınca yeterli teminat göstererek gemi üzerindeki haczi kaldırtabilir. Bu durumda haciz, yatırılan teminat üzerine kaydırılır (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 02.11.2023, 2023/1963-2023/1791 ).

7. Görevli Mahkeme Tartışmaları

 Yabancı bayraklı gemilerde çalışan gemi adamlarının hizmet akdinden doğan alacakları, 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında kalmadığı için uyuşmazlığın çözümünde Asliye Hukuk Mahkemeleri ile Asliye Ticaret Mahkemeleri (Denizcilik İhtisas Mahkemesi sıfatıyla) arasında görev uyuşmazlıkları yaşanabilmektedir. Bazı kararlarda bu uyuşmazlıkların genel mahkemelerin görevine girdiği belirtilerek ihtiyati haciz talepleri usulden reddedilmiştir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 07.10.2022, 2022/1575-2022/1556 ).

8. İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam

İkincil Kaynak Notu: Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin (25.12.2023, 2023/1216-2023/1011 ) kararında, yakıt tedariki nedeniyle yabancı bir gemiye Ünye limanında uygulanan haciz işleminin deniz ihtisas mahkemelerinin görev alanına girdiği vurgulanmıştır.

İkincil Kaynak Notu: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (10.04.2023, 2023/604-2023/538 ), gemi satış sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, geminin karasularından kaçma riski ve bayrak değiştirme ihtimali karşısında ihtiyati haczin yaklaşık ispatla verilebileceğini teyit etmiştir.

İkincil Kaynak Notu: Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi (20.05.2025, 2025/833-2025/881 ), yabancı bayraklı gemilerin tersane bakım alacakları için Türk mahkemelerinde ihtiyati haciz prosedürünün işletilebileceğini, ancak itiraz mekanizmalarının ve feragat süreçlerinin takibinin önemini göstermektedir.

Sonuç Türkiye limanlarına gelen yabancı bayraklı gemiler, TTK m. 1352’de tanımlanan deniz alacakları (ücret, yakıt, tamir, yük hasarı vb.) için Türk mahkemelerinden alınacak ihtiyati haciz kararlarıyla seferden men edilebilir. Süreçte geminin bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi, yaklaşık ispat kuralı ve TTK m. 1369’daki sorumluluk şartları belirleyici unsurlardır.

Yabancı bayraklı gemiler Türkiye’de haczedilebilir mi?

Evet. Türk Ticaret Kanunu’na göre, Türkiye limanlarında bulunan yabancı bayraklı gemiler hakkında deniz alacakları için ihtiyati haciz kararı alınabilir.

Hangi alacaklar “deniz alacağı” sayılır?

Gemi adamı ücretleri, yakıt tedariki, gemi bakım-onarım alacakları ve yük hasarları gibi alacaklar deniz alacağı kapsamında değerlendirilir.

Gemi haczi için kesin ispat gerekir mi?

Hayır. İhtiyati haciz taleplerinde “yaklaşık ispat” yeterlidir. Bu durum alacaklıya hızlı hareket etme imkanı sağlar.

Gemi başka limana kaçarsa ne olur?

Gemi Türkiye limanındayken hızlı hareket edilmesi gerekir. Aksi halde gemi limanı terk ederse tahsil süreci zorlaşabilir.

Aynı şirkete ait başka gemiler de haczedilebilir mi?

Evet. “Kardeş gemi haczi” kapsamında, aynı donatana ait diğer gemilere de haciz uygulanabilir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

İstanbul, Tuzla, Kocaeli ve Yalova Limanlarında Deniz Alacağı Tahsili (Maritime Claims Across Tuzla, Kocaeli and Yalova)

Tuzla Tersaneler Bölgesi, Kocaeli İzmit Körfezi limanları ve Yalova/Altınova tersaneleri, Türkiye’nin en yoğun gemi inşa ve bakım merkezleri arasında yer almakta olup bu bölgelerde deniz alacağı uyuşmazlıkları sıkça görülmektedir. Gemi bakım-onarım alacakları, tersane sözleşmeleri, yakıt tedarik alacakları ve gemi işletmesinden doğan ticari uyuşmazlıklar bu bölgelerde yoğunlaşmaktadır.

Deniz alacağı tahsili süreci, hızlı hareket edilmesi gereken ve teknik bilgi gerektiren bir alandır. Gemi tespiti, doğru limanda başvuru, ihtiyati haciz kararı alınması, teminat süreçleri ve haczin uygulanması gibi aşamalar ciddi uzmanlık gerektirir.

Tuzla merkezli 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, İstanbul, Tuzla, Kocaeli ve Yalova limanlarında gemi tespiti, delil hazırlığı, mahkeme başvurusu ve tahsilat süreçlerini hızlı ve etkin şekilde yürütmektedir. Bu nedenle sürecin başından itibaren uzman destek almak, alacağın güvence altına alınması açısından kritik öneme sahiptir.