İstanbul’da her büyük yağıştan sonra aynı soru sorulur: aynı dere her yıl taşıyorsa, aynı alt geçit her sağanakta göle dönüyorsa, oluşan zararın bedelini kim ödeyecek? Sigortası olmayan ya da sigortası zararın tamamını karşılamayan araç ve konut sahipleri için cevap çoğu zaman idarenin hizmet kusuru kavramında yatar.

Bu yazı, sel ve su baskını nedeniyle zarar gören kişinin ilgili idareye karşı izleyeceği yolu adım adım anlatıyor: hangi kurumun sorumlu olduğu, “olağanüstü yağış” savunmasının nasıl değerlendirildiği, ön başvurunun içeriği ve süresi, hangi mahkemenin görevli olduğu ve dava sonunda nelerin istenebileceği.

1. Hizmet Kusuru Nedir, Selde Nasıl Ortaya Çıkar?

Hizmet kusuru, idarenin yürütmekle yükümlü olduğu bir kamu hizmetini hiç işletmemesi, geç işletmesi ya da kötü işletmesi sonucu ortaya çıkan aksaklıktır. İdare, bu aksaklık nedeniyle kişilerin uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Selde hizmet kusuru genellikle şu biçimlerde görünür:

• Yağmur suyu kanallarının ve mazgalların temizlenmemesi, tıkalı bırakılması.
• Kanal kapasitesinin bölgenin yapılaşmasına ve bilinen yağış rejimine göre yetersiz kalması.
• Alt geçitlerde pompa sisteminin bulunmaması, çalışmaması ya da bakımsız olması; geçidin zamanında trafiğe kapatılmaması.
• Dere ıslahının yapılmaması, dere yatağının daraltılması veya yatağa yapılaşmaya izin verilmesi.
• Altyapı veya yol çalışması sırasında rögar ve bacaların kapatılması, şantiye atıklarıyla kanalın tıkanması.
• Tekrarlayan su baskınına rağmen uyarı, işaretleme veya geçici önlem alınmaması.

Danıştay 10. Dairesinin E.2016/2647, K.2021/4266 sayılı kararına konu olayda, yaklaşık 40 yaşındaki ve beton yüzeyinde bozulma ve kırılmalar bulunan bir sulama kanalından kaynaklı sızma nedeniyle oluşan hasarda, kanalın bakım ve onarım yükümlülüklerinin gereği gibi yerine getirilmediği gerekçesiyle davalı idarelerin müşterek hizmet kusuru bulunduğuna ilişkin mahkeme kararında hukuka aykırılık görülmemiştir. Bakımı ihmal edilen bir su yapısı, selde de aynı mantıkla değerlendirilir.

2. Kimi Hasım Göstermeli? İSKİ, İBB, İlçe Belediyesi, DSİ, Karayolları

İstanbul’da selden kaynaklı zararlarda en sık yapılan hata, yanlış veya eksik idareyi hasım göstermektir. Kurumların görev alanları birbirine yakın olduğu için olayın oluş şekline göre birden fazla idare birlikte sorumlu tutulabilir.

Danıştay 10. Dairesinin E.2016/2608, K.2021/5 sayılı kararı bu açıdan uyarıcıdır: atık su ve yağmur suyunun tahliye olamaması sonucu bahçe katındaki daireyi su basan davacının açtığı davada, kanalizasyon hizmetinden sorumlu İSKİ’nin de hasım konumuna alınması gerekirken eksik hasımla görülen dava neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur. Uygulamada birden fazla idareye birlikte başvurmak ve davayı birlikte açmak, bu riski ortadan kaldırır.

3. “Olağanüstü Yağış” Savunması: Sel Her Zaman Mücbir Sebep midir?

İdareler sel davalarında hemen her zaman aynı savunmayı yapar: yağış olağanüstüdür, öngörülemez ve hiçbir altyapı bu miktarı taşıyamazdı; dolayısıyla mücbir sebep vardır ve illiyet bağı kesilmiştir. Bu savunma kendiliğinden kabul edilmez.

Doktrinde ve yargı kararlarını aktaran yayınlarda vurgulandığı üzere, bir yağışın mücbir sebep sayılabilmesi için kent planlamasının bilimsel verilere uygun yapıldığının, dere yataklarının ve taşkın alanlarının yerleşim dışında bırakıldığının ve altyapının olası taşkınlar gözetilerek yeterli kapasitede tamamlandığının; buna rağmen öngörülebilir tüm ölçüleri aşan bir yağışın zarara yol açtığının ortaya konulması gerekir. Hukukihaber’de yayımlanan bir değerlendirmede Danıştay 15. Dairesinin 04/10/2018 tarihli ve E.2018/736 sayılı kararına bu yönde atıf yapılmaktadır; kararın tam metni yayından önce UYAP’tan teyit edilmelidir.

Sel zararının çoğu zaman yalnızca yağış miktarından değil, arazi kullanımındaki hatalardan ve yüzey suyunu taşıyacak altyapının yetersizliğinden kaynaklandığı da kabul edilmektedir. Bu nedenle davacının en güçlü kozu, aynı noktanın daha önce de su bastığını gösteren haber kayıtları, şikâyet dilekçeleri ve idarenin kendi açıklamalarıdır.

4. Zarar Görenin ve Binanın Kusuru: Tazminattan İndirim

İdarenin kusurunun varlığı, zarar görenin kusurunu ortadan kaldırmaz; yalnızca tazminat paylaştırılır. Mahkemeler bu dosyalarda genellikle bilirkişi aracılığıyla bir kusur oranlaması yapar.

• Binanın tesisatı: Danıştay 10. Dairesinin E.2016/3677, K.2021/4 sayılı kararına konu dosyada bilirkişi; binanın İSKİ onaylı atık su kanal projesi ve kanal ruhsatı bulunmadığını, yağmur suyu bağlantılarının bir kısmının yönetmeliğe aykırı olduğunu tespit etmiştir. İdare de çekvalf gibi geri tepmeyi önleyecek tedbirlerin bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiğini savunmuştur.
• Sürücünün davranışı: Uyarı levhasına veya kapatılmış yola rağmen su dolu alt geçide giren sürücünün kusuru, tazminattan indirim sebebi olabilir.
• Önlem alma imkânı: Meteoroloji uyarısına ve önceki baskınlara rağmen bodrumdaki değerli eşyayı veya aracı korumamak da değerlendirmeye girebilir.

Bu tablo, davanın ilk aşamasında kendi kusurunuzu en aza indirecek delilleri toplamanın neden önemli olduğunu gösterir: binanın onaylı proje ve bağlantı belgeleri, sürücünün suya hangi koşullarda girdiğini gösteren kayıtlar, yapılan uyarıların içeriği.

5. Adım Adım Delil Dosyası Nasıl Hazırlanır?

6. İdareye Ön Başvuru: Süre ve Dilekçenin İçeriği

Eylemden kaynaklanan zararlarda doğrudan dava açılamaz. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu‘nun 13. maddesine göre idari eylemlerden hakları ihlal edilenler, dava açmadan önce bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemek zorundadır.

Başvuru dilekçesinde şunlar bulunmalıdır:

• Olayın tarihi, saati ve yeri; zarar gören araç (plaka) veya taşınmazın (adres, ada-parsel) bilgileri.
• Zararın idarenin hangi hizmetindeki aksaklıktan kaynaklandığının açıklaması (tıkalı mazgal, yetersiz kanal, pompa arızası vb.).
• Talep edilen maddi ve manevi tazminat kalemleri ve tutarları; tutarın kesin belirlenemediği hâllerde bu durumun belirtilmesi.
• Ekler: fotoğraflar, eksper raporu, faturalar, tutanaklar ve diğer deliller.
• Birden fazla idare sorumlu olabilecekse, her birine ayrı ayrı başvuru.

Başvuru, idarenin evrak birimine elden verilerek, e-Devlet üzerinden veya iadeli taahhütlü posta ile yapılabilir. Hangi yol seçilirse seçilsin, başvuru tarihini ispat edecek bir belgeyi saklayın; dava süresinin başlangıcı bu tarihe bağlıdır.

7. Tam Yargı Davası: Zımni Ret, Dava Süresi ve Görevli Mahkeme

İdare başvuruyu kısmen veya tamamen reddederse ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren; otuz gün içinde cevap vermezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi işlemeye başlar. İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi İYUK m.7 uyarınca altmış gündür. Dava, zararın doğduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır.

Her sel davası idare mahkemesinde görülmez

Seyir hâlindeki bir aracın karayolunda uğradığı zararlarda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu‘nun 110. maddesi gündeme gelebilir. Uyuşmazlık Mahkemesi, İSKİ’nin de davalılar arasında bulunduğu E.2021/81, K.2021/95 sayılı kararında, karayolunda meydana gelen kazada uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın 2918 sayılı Kanun’un 110. maddesi kapsamında adli yargıda görülmesi gerektiğine hükmetmiştir. Buna karşılık, belediyenin hizmet kusuru nedeniyle araçta oluşan maddi hasarın tazmini istemiyle açılan ve trafik kazası niteliği taşımayan davalarda Uyuşmazlık Mahkemesinin idari yargıyı görevli gördüğü kararları da bulunmaktadır.

Pratik sonuç şudur: park hâlindeyken su altında kalan araç ya da su basan konut için yol kural olarak idari yargıdır; seyir hâlinde su birikintisine giren ve kaza niteliği taşıyan olaylarda ise görev konusu ayrıca değerlendirilmelidir. Yanlış yargı yolunda açılan dava zaman kaybına yol açar.

Sigorta şirketinin rücu davası

Zararınızı kaskonuz veya konut sigortanız ödediyse, sigorta şirketi ödediği tutar kadar sizin yerinize geçer ve sorumlu idareye rücu edebilir. Bu durumda siz ancak sigortanın karşılamadığı kısım (muafiyet, değer kaybı, poliçe dışı kalemler) için idareye başvurabilirsiniz. Danıştay 10. Dairesinin E.2016/3677, K.2021/4 sayılı kararına konu dosyada da davacı, sigorta poliçesinin kapsamı dışında kalan zararını talep etmiştir.

8. Hangi Zararlar İstenebilir?

Danıştay 10. Dairesinin E.2016/3677, K.2021/4 sayılı kararına konu dosyada davacı, konutunu su basması nedeniyle maddi zararın yanı sıra su baskını sonucu duyduğu korku ve üzüntü için manevi tazminat da talep etmiştir. Faiz başlangıcı olarak genellikle olay tarihi veya idareye başvuru tarihi esas alınır; dilekçede bu açıkça belirtilmelidir.

9. Can Kaybı Olan Sel Olaylarında Anayasal Boyut

Sel yalnızca maddi zarara değil, can kayıplarına da yol açabilir. Anayasa Mahkemesinin 9/6/2020 tarihli ve 2016/9528 başvuru numaralı kararına konu olayda, TOKİ konutlarının bodrum katını su basması sonucu bir baba ve iki çocuğu hayatını kaybetmiştir. Bilirkişi raporunda ıslah çalışmasıyla dere yatağının güzergâhının değiştirildiği, elde edilen sahanın doldurulup üzerine bloklar inşa edildiği ve DSİ’nin yaptırdığı sel kapanının işlevini yitirdiği belirtilmiş; tam yargı davasında alınan bilirkişi raporunda DSİ’ye yüzde elli kusur verilmiştir.

İdare Mahkemesi ilgili kurumların hizmet kusuru bulunduğunu tespit ederek tazminata hükmetmiş, ancak Danıştay kararı bozmuştur. Anayasa Mahkemesi ise olayla ilgili etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu karar, ağır sonuçlu sel olaylarında idari yargı yolunun yanında ceza soruşturması ve bireysel başvuru yollarının da birlikte düşünülmesi gerektiğini göstermektedir.

10. Süreler Tek Tabloda

Sıkça Sorulan Sorular

Sel zararından belediye veya İSKİ sorumlu tutulabilir mi?

Evet. Zarar; tıkalı mazgal, yetersiz yağmur suyu kanalı, bakımsız dere yatağı veya çalışmayan alt geçit pompası gibi kamu hizmetindeki bir aksaklıktan kaynaklandıysa ilgili idarenin hizmet kusuru nedeniyle tazminat sorumluluğu doğabilir.

Olağanüstü yağış idareyi sorumluluktan kurtarır mı?

Kendiliğinden kurtarmaz. Altyapının bilimsel verilere uygun ve yeterli kapasitede kurulduğu, buna rağmen öngörülebilir tüm ölçüleri aşan bir yağışın zarara yol açtığı ortaya konulmadıkça mücbir sebep savunması kabul görmeyebilir.

İdareye ne zamana kadar başvurmalıyım?

İYUK m.13 uyarınca zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde olay tarihinden itibaren beş yıl içinde.

İdare cevap vermezse ne olur?

Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; bu sürenin bitiminden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılır.

Birden fazla idareyi birlikte dava edebilir miyim?

Evet. Zararın birden fazla idarenin hizmetindeki aksaklıktan kaynaklandığı durumlarda hepsine başvurmak ve davayı birlikte açmak, eksik hasım nedeniyle bozma riskini ortadan kaldırır.

Kaskom zararı ödedi, idareye ayrıca başvurabilir miyim?

Sigortanın ödediği kısım için sigorta şirketi idareye rücu eder. Siz ancak muafiyet, değer kaybı gibi sigortanın karşılamadığı kısım için başvurabilirsiniz.

Seyir hâlindeyken su dolu alt geçitte zarar gördüm, hangi mahkemeye gitmeliyim?

Olay karayolunda bir kaza niteliği taşıyorsa KTK m.110 kapsamında adli yargı gündeme gelebilir. Uyuşmazlık Mahkemesinin E.2021/81, K.2021/95 sayılı kararı bu yöndedir. Somut olayın niteliğine göre değerlendirme yapılmalıdır.

Manevi tazminat istenebilir mi?

İstenebilir. Özellikle bedensel zarar, ağır mağduriyet veya yaşanan korku ve üzüntü gibi hâllerde manevi tazminat talebi dilekçeye eklenebilir; miktar olayın ağırlığına göre belirlenir.

Binamın gider bağlantısı eskiyse tazminat alamaz mıyım?

Tamamen kaybetmezsiniz; ancak bilirkişi binanın tesisatındaki eksiklikleri tespit ederse kusur paylaştırılarak tazminattan indirim yapılabilir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Selden kaynaklı tazminat davaları, idare hukukunun en teknik alanlarından biridir. Doğru idarenin belirlenmesi, ön başvurunun bir yıllık süre içinde ve eksiksiz yapılması, otuz günlük zımni ret ve altmış günlük dava süresinin doğru hesaplanması, olayın karayolu kazası niteliğine göre idari ve adli yargı arasındaki görev ayrımı ilk bakışta basit görünen ama hata kabul etmeyen aşamalardır. Danıştay’ın eksik hasım nedeniyle bozduğu dosyalar, usul hatasının haklı bir talebi nasıl yıllarca geciktirebileceğini gösteriyor.

Esas yönünden ise dava çoğunlukla bilirkişi incelemesinde kazanılır ya da kaybedilir. Yağış verilerinin geçmiş yıllarla karşılaştırılması, altyapı kapasitesinin bölgedeki yapılaşmaya uygunluğu, bakım kayıtları, aynı noktadaki önceki baskınlar ve binanın kendi tesisatının mevzuata uygunluğu, idarenin “olağanüstü yağış” savunmasına karşı dosyanın nasıl kurulacağını belirler.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu, Tuzla’daki ofisinden İstanbul’un Anadolu ve Avrupa yakalarında, özellikle Pendik, Kartal, Maltepe, Ataşehir, Kadıköy, Ümraniye ve Üsküdar’da; Kocaeli’de Gebze, Çayırova, Darıca, Dilovası ve İzmit’te idari tazminat dosyalarını takip etmektedir. Selden zarar gören araç ve taşınmaz sahipleri için idareye ön başvurudan tam yargı davasının istinaf ve temyiz aşamalarına kadar dosyayı uçtan uca yürütüyoruz; Türkiye’nin farklı illerindeki ve yurt dışında yaşayan malikleri ilgilendiren dosyalarda da çalışıyoruz.

Kaynaklar ve Mevzuat

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut dosyanızdaki süreler ve haklar poliçenize, olayın oluş şekline ve ilgili idareye göre değişebilir.