Konteyner Ambarlı’da veya Gebze’de açıldığında tablo tanıdıktır: mermer plakaların tahta kasası dağılmış, big-bag’ler kalas konulmadığı için birbirine geçmiş, makine takozlanmadığı için yan yatmıştır. Taşıyan “ambalaj yetersizdi, konteyneri siz doldurdunuz” der; yük ilgilisi “temiz konişmento düzenlendi, hiçbir çekince konulmadı” der. Sigortacı rücuya girer ve dosya iki soruya kilitlenir:

Konişmentoda gerekçeli bir çekince var mı, ve bu eksiklik taşıyanın denetleme imkânı içinde miydi? Aşağıda, deniz yoluyla eşya taşımasında ambalaj ve istif kaynaklı hasarlarda sorumluluğun nasıl dağıldığını, çekince mekanizmasını ve kusur paylaşımının hukuki dayanaklarını ele alıyoruz. Yazı yalnızca deniz taşımasına ilişkindir; karayolu ve CMR rejimi kapsam dışıdır.

İçindekiler

1. Taraflar ve görev dağılımı: taşıtan, yükleten, taşıyan, fiilî taşıyan
2. Taşıyanın iki temel borcu: elverişlilik ve istif özeni
3. Yükletenin beyan ve ambalaj sorumluluğu: TTK m. 1145-1148
4. Konişmentoya çekince: dosyanın kaderini belirleyen tek satır
5. Temiz konişmento karşılığı garanti mektubu ve TTK m. 1241
6. Kusursuzluk karineleri ve sınırı: TTK m. 1182
7. FIO / FIOS şartları taşıyanı ne kadar korur?
8. “Denetleme imkânı” testi
9. FCL konteyner taşımaları: iç istif mi, dış darbe mi?
10. Kusur paylaşımı: hangi hükümle, nasıl?
11. Konteyner ve gemi hasarı: taşıyanın karşı talepleri
12. Husumet ve müteselsil sorumluluk
13. İhbar süresi ve bir yıllık hak düşürücü süre
14. Yükleme anı kontrol listesi
15. Deliller ve bilirkişiye sorulacak sorular
16. Uygulamada en sık yapılan sekiz hata
17. Sonuç
18. Sıkça sorulan sorular
19. Kaynaklar ve uyarı

1. Taraflar ve Görev Dağılımı

Deniz taşımasında husumet ve sorumluluk tartışması, tarafların doğru adlandırılmasıyla başlar:

Bu ayrım pratik sonuç doğurur: ambalaj kusuru yükletenin fiilidir; konteyner içi istif çoğu zaman yine yükletendedir; ambar ve güverte istifi ise taşıyanın organizasyonundadır. Aynı dosyada bu üç halka birbirini etkiler.

2. Taşıyanın İki Temel Borcu

Sorumluluk, eşya üzerindeki fiilî hâkimiyete dayanır ve kural olarak “limandan limana” süreyi kapsar. Zarar gören taraf hasarın bu dönemde doğduğunu ortaya koyduğunda taşıyanın kusurlu olduğu varsayılır; kusursuzluğu ispat yükü taşıyandadır.

İkinci borç elverişliliktir. TTK m. 1141/1 uyarınca taşıyan, geminin denize, yola ve yüke elverişli bulunmasını sağlamakla yükümlüdür; m. 1141/2 uyarınca elverişsizlikten doğan zararlardan sorumludur, meğerki tedbirli bir taşıyanın göstermekle yükümlü olduğu dikkat ve özen gösterilmiş olmasına rağmen eksikliğin yolculuğun başlangıcına kadar keşfine imkân bulunmamış olsun.

İstif tartışmalarında bu ikinci borç sıkça atlanır. Taşıyanın sağladığı konteynerin taban kirişlerinin çürük olması, ambar bağlama gözlerinin kopuk veya paslı olması, gergi ekipmanının sertifikasız olması hâlinde mesele “yükletenin istif hatası” değil “yüke elverişsizlik”tir ve sorumluluk taşıyana döner.

3. Yükletenin Beyan ve Ambalaj Sorumluluğu: TTK m. 1145-1148

Bu hüküm bir garanti (kusursuz) sorumluluk kurar: yükleten, beyanının yanlışlığından kusuru olmasa dahi taşıyana karşı sorumludur. Ambalaj ve istif uyuşmazlıklarında bunun karşılığı çok somuttur — ağırlığın, cinsin, adedin veya yükün özelliklerinin yanlış beyan edilmesi, hem gemi istif planını hem sabitleme hesabını bozar.

Aynı garanti sorumluluğu m. 1146 (caiz olmayan eşya ve yükleme), m. 1147 (kaptanın bilgisi olmaksızın gizlice yüklenen eşya) ve m. 1148 (tehlikeli eşya) bakımından da geçerlidir. Özellikle m. 1148, denizde can ve mal koruma mevzuatına göre tehlikeli sayılan eşya kaptanın bilgisi olmaksızın gemiye getirilirse, taşıtan veya yükletenin kendilerine bir kusur isnat edilmese dahi m. 1145’e göre sorumlu olacağını düzenler.

Kaptanın yetkileri de bu çerçevededir: m. 1146/3 uyarınca eşya gemiyi veya içindeki diğer eşyayı tehlikeye sokarsa kaptan bunu karaya çıkarmaya, zorunluluk hâllerinde denize atmaya yetkilidir. Hatalı istif nedeniyle aktarma limanında yapılan zorunlu müdahalelerin dayanağı da kaptanın yükle ilgililerin menfaatlerini koruma yükümlülüğü ve kanuni temsil yetkisidir.

4. Konişmentoya Çekince: Dosyanın Kaderini Belirleyen Tek Satır

Hükmün üç pratik sonucu vardır:

a) Çekince koymak bir hak değil, yükümlülüktür

Kanun “koyabilir” değil “koymak zorundadır” demektedir. Ambalajı gözle görülür biçimde yetersiz, kasası kırık, istifi gevşek bir yükü çekincesiz teslim alan taşıyan, sonradan “ambalaj kötüydü” savunmasını kendi eliyle zayıflatır.

b) Çekince gerekçeli olmalıdır

Doktrinde ve sınav-ders uygulamasında sıkça verilen örnek nettir: konişmentoya yalnızca “sayı belli değil” yazılması, gerekçe gösterilmediği için çekince sayılmaz ve ilgili kayıt taşıyan aleyhine karine oluşturmaya devam eder. Çekincenin şüpheyi haklı gösteren sebebi de içermesi şarttır: “kasalar açık, plakalar arası kalas yok, iç sabitleme yapılmamıştır” gibi.

c) Çekince, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı tek kalkandır

Konişmento ciro ile devredildiğinde, karinenin aksi iyiniyetli hamile karşı ispatlanamaz. Yani taşıyan, yükletenle arasındaki gerçeği sonradan kanıtlayabilse bile, temiz konişmentoya güvenerek belgeyi devralan alıcıya veya bankaya karşı bunu ileri süremez. Yükleme anında yazılmayan bir cümlenin bedeli, sonradan hiçbir delille kapatılamaz.

5. Temiz Konişmento Karşılığı Garanti Mektubu ve TTK m. 1241

Uygulamada yaygın senaryo şudur: yükün ambalajı kötüdür, taşıyan çekince koymak ister; ancak akreditif ödemesi için temiz konişmentoya ihtiyaç duyan yükleten, “çekince koyma, doğacak zararı garanti ederim” diyerek bir garanti mektubu (letter of indemnity) verir.

TTK m. 1241, 6762 sayılı mülga Kanun döneminde tartışmalı olan bu konuyu açıkça düzenlemiştir. Kanunun kurduğu denge şudur: garanti, üçüncü kişileri aldatma amacı güdüldüğü hâllerde geçersizdir; bu durumda konişmentoya konulmayan çekince, yükleten tarafından konişmentoya yazılmak üzere bildirilen kayıtlara ilişkinse, taşıyan m. 1145 uyarınca yükletenden tazminat dahi isteyemez.

6. Kusursuzluk Karineleri ve Sınırı: TTK m. 1182

TTK m. 1182/1, zararın sayılan sebeplerden ileri gelmesi hâlinde taşıyanın ve adamlarının kusursuz sayılacağını düzenler. Ambalaj ve istif uyuşmazlıklarında üç bent belirleyicidir:

• (e) Yükleten, taşıtan ve eşyanın maliki ile bunların temsilcilerinin ve adamlarının fiil veya ihmalleri — hatalı iç istif ve sabitleme buraya girer.
• (f) Hacim veya tartı itibarıyla kendiliğinden eksilme, eşyanın gizli ayıpları ya da eşyanın kendisine özgü doğal cins ve niteliği.
• (g) Ambalajın yetersizliği — zayıf palet, ince streç, dayanıksız tahta kasa.

Ayrıca m. 1182/4 uyarınca, yükletenin bildirimine dayanılarak konişmentoya yazılan bazı kayıtlar taşıyan bakımından bağlayıcı sayılmaz; ağırlık veya cinsin yanlış beyan edildiği hâllerde bu hüküm taşıyanın savunmasını destekler.

7. FIO / FIOS Şartları Taşıyanı Ne Kadar Korur?

Navlun sözleşmelerinde sıkça kullanılan FIO (free in and out) ve FIOS (free in, out and stowed) şartlarıyla yükleme, boşaltma ve bazen istif masraf ve işi yük ilgilisine bırakılır. Bu şartlar masraf ve iş bölümünü değiştirir; ancak taşıyanın kanuni özen borcunu bütünüyle ortadan kaldırmaz.

İki sınır özellikle önemlidir:

• Kaptanın nezaret yükümlülüğü: yükleme ve istif yük ilgilisince yapılsa dahi kaptanın denizcilik kuralları çerçevesindeki genel gözetim yükümlülüğü sürer. Geminin emniyetini ve stabilitesini ilgilendiren istif kararları hiçbir sözleşmeyle devredilemez.
• Emredici sınır: taşıyanın kanuni sorumluluğunu azaltan veya kaldıran sözleşme kayıtları nispi emredici hükümler karşısında geçersizdir; FIO şartı, sorumluluğu kaldıran bir sorumsuzluk kaydına dönüştürülemez.

Bu konuyu ayrıntılı olarak yükleme ve boşaltmada zarar gören yükten kim sorumludur başlıklı yazımızda ele aldık.

8. “Denetleme İmkânı” Testi

TTK m. 1239 taşıyanın çekince koyma yükümlülüğünü “kontrol etmek için yeterli imkâna sahip olma” ölçütüne bağlamıştır. Uygulamada sorumluluğun yönünü belirleyen soru budur: bu eksiklik, taşıyanın teslim alma anındaki denetleme imkânı içinde miydi?

9. FCL Konteyner Taşımaları: İç İstif mi, Dış Darbe mi?

Komple konteyner (FCL) taşımalarında ayrım Yargıtay tarafından net biçimde konulmuştur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 26.12.2023 tarihli, E. 2023/1054, K. 2023/7707 sayılı kararında; FCL kaydı olan taşımalarda konteynerin içerisine istifleme ve ambalajlama kaynaklı hasarlardan taşıyanın sorumlu olmadığı, buna karşılık konteynerin taşınması sırasında dışarıdan konteynere gelen darbe ile malların hasar görmesi durumunda taşıyanın sorumlu tutulması gerektiği ilkesi ortaya konmuştur. Somut olayda mermer plakalarının ambalajlandığı tahta kasaların yetersizliğinden, ani hareket ve sallantılardan ve yükleme hatasından zararın doğduğu tespit edildiğinden taşıyıcı sorumlu tutulmamıştır.

Bu ilke, dosyanın nasıl kurulacağını doğrudan belirler. Yük ilgilisi cephesinde amaç, hasarın dış etkiden doğduğunu göstermektir: konteynerin köşe direği ezik mi, tavan sacında oturma var mı, mühür numarası değişmiş mi, elleçlemede düşürme kaydı var mı? Taşıyan cephesinde ise amaç tersidir: mühür sağlam, konteyner dışı hasarsız, iç istifte kayma izleri var.

10. Kusur Paylaşımı: Hangi Hükümle, Nasıl?

Deniz taşımasında hasar çoğu zaman tek bir sebepten doğmaz: ambalaj zayıftır ve güverte istifi hatalıdır; iç sabitleme eksiktir ve gemi ağır havada rota değiştirmemiştir. Bu hâllerde sorumluluk paylaştırılır. Dayanaklar şunlardır:

• TTK m. 1182/2 — karine sebebinin ortaya çıkmasına taşıyanın sorumlu olduğu bir olay yol açmışsa taşıyan kurtulamaz. Bu, tam sorumsuzluğu kırar ve nedensellik payının tartışılmasını açar.
• TTK m. 1178/2 — sorumluluk, hasarın taşıyanın hâkimiyet dönemine düşen kısmıyla sınırlıdır; hasarın bir bölümü yükleme öncesine veya boşaltma sonrasına düşüyorsa o bölüm kapsam dışıdır.
• TTK m. 1145 ve devamı — yükletenin garanti sorumluluğu, taşıyanın karşı taleplerinin ve mahsup savunmasının dayanağıdır.
• TBK m. 52/1 — zarar gören, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.

Pratikte mahkeme, bilirkişi raporundaki nedensellik değerlendirmesine göre ya tam sorumsuzluk (karine işliyorsa) ya tam sorumluluk (istif taşıyanda ise) ya da nedensellik paylarına göre bir dağılım kurar. Bu nedenle dosyanın kaderi, bilirkişiye sorulan soruların kurgusunda belirlenir.

11. Konteyner ve Gemi Hasarı: Taşıyanın Karşı Talepleri

Tartışma çoğunlukla yük hasarı üzerinden yürür; oysa hatalı istif konteyneri, gemi teçhizatını ve diğer yükleri de zarara uğratır. İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin (Denizcilik İhtisas Mahkemesi sıfatıyla) verdiği bir kararda, blok mermer yükünün konteyner içine gereği gibi daneçlenmemesi ve emniyete alınmaması nedeniyle konteyner tabanı hasar görmüş; mahkeme FCL konişmentodaki kayıtlar tahtında istifleme ve sabitleme hatasından dolayı bizzat yükleteni sorumlu tutmuştur. Aynı kararda, hasarlı konteynerdeki yükün aktarma limanında başka bir konteynere aktarılması masraflarının, kaptanın yükle ilgililerin menfaatlerini koruma yükümlülüğü ve kanuni temsil yetkisi kapsamında yükletenden tahsil edilebileceği kabul edilmiştir.

Taşıyan cephesinde talep edilebilecek kalemler tipik olarak şunlardır:

• Konteynerin tamir bedeli veya tam zıya hâlinde ikame bedeli,
• Konteynerin devre dışı kaldığı süre için kullanım kaybı,
• Aktarma limanında boşaltma, yeniden istifleme, elleçleme ve depolama masrafları,
• Sörvey ve gözetim ücretleri,
• Ambar kapağı, güverte kaplaması, bağlama gözü gibi gemi teçhizatının tamiri,
• Diğer yük ilgililerine ödenen tazminatlar bakımından rücu.

12. Husumet ve Müteselsil Sorumluluk

Konişmentoyu düzenleyen akdi taşıyan ile taşımayı fiilen gerçekleştiren fiilî taşıyan, aynı zarardan sorumlu oldukları takdirde ve ölçüde müteselsilen sorumludur (TTK m. 1191). Taşıyan, fiilî taşıyanın ve taşıma borcunun ifasında kullandığı adamlarının fiil ve ihmallerinden de sorumludur. Buna karşılık taşıyan, fiilî taşıyan ve adamları tarafından ödenecek tazminatın toplamı, Kanunda öngörülen sorumluluk sınırlarını aşamaz.

Taşıma işleri organizatörü (forwarder) kendi adına konişmento düzenlemişse taşıyan sıfatıyla sorumlu olur; yalnızca aracılık etmişse sorumluluğu farklı esaslara tabidir. Husumetin yanlış kurulması, bir yıllık hak düşürücü süre içinde telafisi güç sonuç doğurur.

13. İhbar Süresi ve Bir Yıllık Hak Düşürücü Süre

14. Yükleme Anı Kontrol Listesi

Taşıyan ve acente için

• Gördüğünüz her eksikliği konişmentoya gerekçesiyle birlikte yazın; “sayı belli değil” gibi gerekçesiz kayıtlar çekince sayılmaz.
• Kontrol imkânınız yoksa bunu da açıkça belirtin — m. 1239 bu gerekçeyi ayrıca kabul eder.
• Temiz konişmento karşılığı garanti mektubu teklifine karşı m. 1241 riskini değerlendirin; aldatma unsuru varsa garanti sizi korumaz.
• Konteyner teslim ve iade EIR kayıtlarını saklayın; ayıplı konteyner iddiasına karşı tek delil budur.
• Ambar ve güverte istifini kendi ekibiniz yapıyorsa istif planını, bağlama ekipmanı sertifikalarını ve el kitabını dosyalayın.

Yükleten ve yük ilgilisi için

• Ambalajı deniz yolculuğunun titreşim, nem ve eğim koşullarına göre seçin; kara taşımasında dayanan ambalaj denizde dayanmayabilir.
• Konteyner içi istif ve sabitlemeyi fotoğraflayın; kapı kapanmadan önceki son kare çoğu dosyada en güçlü delildir.
• Ağırlık, cins ve adet beyanını doğru verin; yanlış beyan m. 1145 kusursuz sorumluluğunu doğurur.
• Konişmentonun kendi nüshanızdaki çekince durumunu kontrol edin; temiz konişmento sizin lehinize karinedir.
• Poliçenizde “hatalı istifleme/ambalajlama” istisnası olup olmadığını önceden okuyun.

15. Deliller ve Bilirkişiye Sorulacak Sorular

• Konişmentonun ön ve arka yüzü: çekince var mı, gerekçeli mi; FCL/STC kaydı, paramount ve yetki klozları.
• Mühür ve konteyner kayıtları: mühür numarası, boşaltmadaki durumu, EIR giriş-çıkış tespitleri.
• İstif ve sabitleme kanıtları: yükleme fotoğrafları, packing list, lashing planı, ağırlık beyanı.
• Sörvey raporu: hasarın mekaniğini (kayma yönü, ezilme izleri, sürtme lekeleri) ve nedenselliği tartışmalıdır; yalnızca hasar bedeli belirleyen rapor sorumluluğu çözmez.
• Gemi belgeleri: istif planı, bağlama ekipmanı sertifikaları, gemi jurnali, hava ve rota kayıtları.
• Sigorta belgeleri: poliçe, istisna klozları, eksper raporu, ödeme dekontu ve ibraname.

Bilirkişiye yöneltilecek üç soru dosyayı belirler: (i) hasar iç ambalaj/istiften mi, dış darbe veya elleçlemeden mi, yoksa gemi kaynaklı bir eksiklikten mi doğmuştur? (ii) istifi fiilen kim yapmıştır? (iii) eksiklik, teslim alma anında taşıyanın kontrol imkânı içinde miydi (m. 1239)?

16. Uygulamada En Sık Yapılan Sekiz Hata

1. Gerekçesiz çekince yazmak. “Sayı belli değil” türü kayıtlar m. 1239 anlamında çekince sayılmaz; kayıt taşıyan aleyhine karine olmaya devam eder.
2. Garanti mektubuna güvenip çekince koymamak. Aldatma unsuru varsa garanti geçersizdir ve m. 1145 rücusu dahi kapanabilir.
3. Mühür durumunu tutanağa geçirmemek. FCL savunmasının da, dış darbe iddiasının da dayanağı budur.
4. m. 1182/2’yi atlamak. Yük ilgilisi cephesinde karineyi kıran tek hüküm budur ve çoğu dilekçede hiç anılmaz.
5. FIO şartını sorumsuzluk kaydı sanmak. İş ve masraf bölüşümünü değiştirir; kanuni özen borcunu kaldırmaz.
6. Üç günlük gizli hasar ihbarını kaçırmak. Konteyner depoya çekilip günler sonra açıldığında süre işlemiş olur.
7. Konteyner ve gemi hasarını talep etmemek. Tamir, kullanım kaybı ve aktarma masrafları çoğu kez istenmeden kalır.
8. Husumeti yanlış kurmak. Akdi taşıyan, fiilî taşıyan ve forwarder ayrımı bir yıl içinde düzeltilmezse hak düşer.

17. Sonuç

• Sorumluluk, hâkimiyet ve denetleme imkânına göre dağılır. İstif taşıyanın organizasyonundaysa m. 1178 özen borcu işler; yükletence doldurulup mühürlenmiş bir konteynerde ise m. 1182/1-(e) ve (g) karineleri devreye girer.
• Karine mutlak değildir. m. 1182/2 uyarınca, sebebin ortaya çıkmasına taşıyanın sorumlu olduğu bir olay yol açmışsa taşıyan kurtulamaz. Ayıplı konteyner ve hatalı güverte istifi bu kapsamdadır.
• Çekince, taşıyanın tek gerçek kalkanıdır. m. 1239 gerekçeli çekince arar; gerekçesiz veya hiç konulmamış çekince, konişmento kaydını taşıyan aleyhine karine hâline getirir ve iyiniyetli hamile karşı aksi ispatlanamaz.
• FCL’de ayrım nettir: iç istif ve ambalajdan doğan hasarda taşıyan sorumlu değildir; dış darbeden doğan hasarda sorumludur.
• Usul eşiği her şeyin önündedir: gizli hasarda üç gün, hak düşürücü sürede bir yıl, rücuda doksan gün.

18. Sıkça Sorulan Sorular

Konteyneri ben doldurdum; taşıyan yine de sorumlu olabilir mi?

Evet. TTK m. 1182/2 uyarınca, iç istif hatasının etkili olmasına taşıyanın sorumlu olduğu bir olay (ayıplı konteyner, hatalı güverte istifi, seyirde alınmayan tedbir) yol açmışsa karine devre dışı kalır.

Konişmentoya “sayı belli değil” yazmak çekince sayılır mı?

Hayır. TTK m. 1239 uyarınca çekincenin, şüpheyi haklı gösteren sebebi veya yeterli kontrol imkânının bulunmadığını açıklaması gerekir. Gerekçesiz kayıt, ilgili konişmento kaydının karine oluşturmasını engellemez.

Yükleme sırasında ambalajın kötü olduğunu gördüm ama çekince koymadım, ne olur?

Konişmento, eşyayı beyan edildiği gibi teslim aldığınıza karine oluşturur ve bu karinenin aksi iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ispatlanamaz. Ambalaj yetersizliği savunmanız, karşı tarafın “temiz konişmento düzenlendi” itirazıyla ciddi biçimde zayıflar.

Garanti mektubu alıp temiz konişmento düzenlersem korunur muyum?

Her zaman değil. TTK m. 1241 uyarınca üçüncü kişileri aldatma amacı güdülen hâllerde garanti geçersizdir; bu durumda konişmentoya konulmayan çekince yükletenin bildirdiği kayıtlara ilişkinse, taşıyan m. 1145 uyarınca yükletenden tazminat da isteyemez.

FCL konteynerde hasar çıktı; kim sorumlu?

Yargıtay 11. HD’nin 26.12.2023 tarihli kararına göre iç istif ve ambalajdan doğan hasardan taşıyan sorumlu değildir; ancak konteynere dışarıdan gelen darbeyle doğan hasarda sorumluluk taşıyandadır.

FIO şartı taşıyanı sorumluluktan tamamen kurtarır mı?

Hayır. FIO/FIOS şartı yükleme ve boşaltma işini ve masrafını yük ilgilisine bırakır; kaptanın denizcilik kuralları çerçevesindeki genel gözetim yükümlülüğünü ve taşıyanın kanuni özen borcunu ortadan kaldırmaz.

Ağırlığı yanlış beyan ettim; sorumluluğum ne?

TTK m. 1145 uyarınca taşıtan ve yükleten, beyanlarının doğru olmamasından doğan zarardan taşıyana karşı kusurları olmasa dahi sorumludur. Yanlış ağırlık beyanı istif planını ve sabitleme hesabını bozduğu için bu sorumluluk kolayca gündeme gelir.

Ambalaj kapalıydı, içindeki gevşekliği göremezdim; bu savunma tutar mı?

Teknik olarak ispatlanırsa evet. TTK m. 1239 çekince yükümlülüğünü “yeterli kontrol imkânı” ölçütüne bağlar; kontrol imkânının bulunmadığı hâllerde denetleme borcundan söz edilemez ve m. 1182/1-(e) ile (g) karineleri işler.

Hatalı istif konteynerimi hasarladı; yükletenden isteyebilir miyim?

Evet. Tamir veya ikame bedeli, kullanım kaybı, aktarma limanındaki boşaltma ve yeniden istifleme masrafları ile sörvey ücretleri talep edilebilir. Zorunlu aktarma masraflarının kaptanın koruma yükümlülüğü kapsamında yükletenden tahsil edilebileceği kabul edilmektedir.

Gizli hasarı üç gün içinde bildirmezsem davam düşer mi?

Dava hakkınız düşmez; ancak eşyanın hasarsız teslim edildiği yönündeki karineyi çürütmek zorunda kalırsınız. Uygulamada bu, dosyayı belirgin biçimde zayıflatır.

Sigortacı olarak rücuda ne kadar sürem var?

TTK m. 1188/3 uyarınca rücu davası bir yıllık sürenin sonundan sonra da açılabilir; ancak tazminatı ödediğiniz veya aleyhinize açılan davanın dilekçesini tebellüğ ettiğiniz tarihten itibaren doksan gün içinde kullanılmazsa hak düşer.

Hasarın sebebi tam olarak belirlenemezse ne olur?

İspat yükü belirleyici hâle gelir. Hasarın taşıyanın hâkimiyet döneminde doğduğu gösterilebiliyorsa taşıyanın kusurlu olduğu varsayılır; buna karşılık FCL kaydı ve sağlam mühür varsa m. 1182/1-(e) karinesi yük ilgilisini zor duruma sokar. Belirsizlik, sörveyin kalitesiyle aşılır.

19. Kaynaklar ve Uyarı

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Deniz Ticareti Kitabı: m. 1141, 1145-1148, 1178, 1182, 1185, 1188, 1191, 1239, 1241 — mevzuat.gov.tr resmî metin
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 52
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 26.12.2023, E. 2023/1054, K. 2023/7707 (FCL konteyner; iç istif – dış darbe ayrımı)
• İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (Denizcilik İhtisas Mahkemesi) kararı — blok mermer, konteyner tabanı hasarı ve aktarma masrafları
• Temiz konişmento karşılığı garanti mektupları ve TTK m. 1241 üzerine doktrin çalışmaları

İlgili yazılarımız

• Yükleme ve boşaltmada zarar gören yükten kim sorumludur?
• Navlun sözleşmeleri ve taşıyanın sorumluluğu
• Gemilerin ihtiyati haczi: şartlar ve genel çerçeve
• Deniz ticaret hukuku yazılarımızın tamamı