6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1369/2 uyarınca düzenlenen “Kardeş Gemi Haczı” (Sister Ship Arrest), bir deniz alacağından sorumlu olan kişiye ait olan diğer gemilerin de ihtiyati haczine imkan tanıyan istisnai bir düzenlemedir. Aşağıda, bu hükmün uygulanmasına ilişkin somut yargı kararları ve hukuki analizler yer almaktadır.
1. Kardeş Gemi Haczinin Yasal Dayanağı ve Koşulları
TTK m. 1369/2 uyarınca, hakkında deniz alacağı ileri sürülen gemi dışındaki gemilerin (kardeş gemiler) haczine iki temel koşulun varlığı halinde izin verilmektedir:
Mülkiyet ve Sorumluluk İlişkisi: İhtiyati haczin uygulandığı sırada geminin, deniz alacağından sorumlu olan kişiye ait olması.
Alacağın Doğumu Anındaki Statü: Deniz alacağı doğduğunda, borçlu kişinin alacağın doğduğu geminin maliki, kiracısı, tahsis olunanı veya taşıtanı olması.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 09.05.2024 tarihli 2024/689 Esas – 2024/801 Karar sayılı ilamında, bu iki koşulun gerçekleşmesi durumunda kardeş gemi haczinin hukuka uygun olduğu teyit edilmiştir.
2. Yakıt Alacakları Bakımından Kardeş Gemi Haczı Uygulamaları
Yakıt alacakları, TTK m. 1352/1-(l) bendi uyarınca deniz alacağı niteliğindedir. Yargı kararlarında, özellikle Rusya bayraklı gemilere sağlanan yakıtlar nedeniyle kardeş gemi haczine sıkça başvurulduğu görülmektedir:
Equasis ve Sicil Kayıtlarıyla İspat: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 13.11.2025 tarihli 2025/2019 Esas – 2025/1875 Karar sayılı kararında; Rusya bayraklı bir gemiye sağlanan yakıt alacağı nedeniyle, aynı donatana (Gidrotrans Ltd.) ait olduğu Equasis kayıtları ve bayrak devleti sicil sertifikalarıyla ispatlanan diğer gemiler üzerine ihtiyati haciz konulması hukuka uygun bulunmuştur.
Yaklaşık İspat Koşulu: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin 19.09.2024 tarihli 2024/1257 Esas – 2024/1283 Karar sayılı kararında, Rus bayraklı “M/V …” gemisine sağlanan yakıt alacağı için aynı donatana ait “…” isimli geminin haczinde, Equasis kayıtlarının donatan ilişkisini ispatta yeterli olduğu ve TTK m. 1362 uyarınca yaklaşık ispat koşulunun gerçekleştiği vurgulanmıştır.
Benzer Kararlar: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 10.07.2019 tarihli 2019/1297 Esas – 2019/975 Karar sayılı kararında da Rusya bayraklı gemiye verilen yakıt nedeniyle aynı malik donatana ait kardeş gemi üzerine haciz konulması onanmıştır.
3. Gemi Adamı Alacakları Bakımından Kardeş Gemi Haczı Uygulamaları
Gemi personeli işçilik alacakları, TTK m. 1352/1-(o) uyarınca deniz alacağıdır. Özellikle Gine bayraklı gemilerde çalışan personelin alacakları için Türkiye’de kardeş gemi haczine ilişkin çok sayıda emsal bulunmaktadır:
Donatan ve İşleten İlişkisinin Tespiti: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi’nin 17.02.2022 tarihli 2022/267 Esas – 2022/177 Karar sayılı kararında; Gine bayraklı gemilerde çalışan personelin alacağı için aynı donatana (SONIT) ait kardeş gemi üzerine ihtiyati haciz uygulanabileceği hükme bağlanmıştır. Mahkeme, Gine Cumhuriyeti Balıkçılık Bakanlığı belgeleri ve Register belgeleriyle donatan birliğini tespit etmiştir.
Mühür ve Kaptan İmzası: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin 25.04.2022 tarihli 2022/267 Esas – 2022/621 Karar sayılı kararında, deniz iş sözleşmelerinin gemi mührüyle mühürlenmiş olması ve kaptan tarafından imzalanması, donatan ile işleten arasındaki iş birliği sözleşmesiyle birlikte yaklaşık ispat için yeterli görülmüştür.
Diğer Personel Alacakları: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi’nin 16.03.2022 tarihli 2022/265 Esas – 2022/281 Karar sayılı kararında, bir trol ustabaşısının ücret alacağı için aynı donatana ait kardeş gemi üzerine haciz konulması TTK m. 1369/2 uyarınca mümkün bulunmuştur. Benzer şekilde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 16.12.2021 tarihli 2021/2135 Esas – 2021/1607 Karar sayılı kararında gemi kaptanının alacağı için kardeş gemi haczine karar verilmiştir.
4. Diğer Deniz Alacakları ve Kardeş Gemi Haczı
Kardeş gemi haczı sadece yakıt ve işçilik alacaklarıyla sınırlı olmayıp, diğer deniz alacakları için de uygulanmaktadır:
Filo Sigorta Primleri: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 20.09.2023 tarihli 2023/1512 Esas – 2023/1397 Karar sayılı kararında, filo sorumluluk sigortası kapsamında ödenmeyen prim alacakları (TTK m. 1352/1-r) nedeniyle, filo kapsamındaki bir gemi üzerine tüm filo alacağını kapsayacak şekilde kardeş gemi haczı konulması hukuka uygun bulunmuştur.
Yük Zayiatı ve Eksik Teslim: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 23.12.2021 tarihli 2021/2175 Esas – 2021/1668 Karar sayılı kararında, petrol yükünün eksik tesliminden kaynaklanan alacaklar için, alacağın doğduğu gemiden farklı ancak aynı donatana/işletene ait Azerbaycan bayraklı bir gemi üzerine kardeş gemi haczı uygulanmıştır.
Zaman Çarteri Sözleşmeleri: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 21.11.2024 tarihli 2024/1671 Esas – 2024/1661 Karar sayılı kararında, zaman çarteri sözleşmesinden kaynaklanan deniz alacağı için Rusya bayraklı bir geminin kardeş gemi sıfatıyla haczine karar verilmiştir.
5. Usuli Değerlendirmeler ve İtirazlar
Yaklaşık İspat: TTK m. 1362 uyarınca ihtiyati haciz için tam ispat değil, yaklaşık ispat yeterlidir. Equasis kayıtları, bayrak devleti sicil belgeleri, gemi mühürlü sözleşmeler ve faturalar bu kapsamda değerlendirilmektedir (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 04.07.2025, 2025/1477-2025/1359 ).
İtiraz Nedenleri: İİK m. 265 uyarınca ihtiyati hacze itiraz nedenleri sınırlıdır. Yargı kararlarında, “sahtecilik” iddialarının veya “borcun ödenmiş olduğu”na dair karmaşık savunmaların ihtiyati haciz aşamasında değil, esas yargılama sırasında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 03.03.2022, 2022/266-2022/256 ).
6. İkincil Kaynaklar ve Bağlamsal Bilgiler
Aşağıdaki hususlar, doğrudan kardeş gemi haczı kararı olmamakla birlikte sürece ilişkin ek bağlam sunan ikincil kaynaklar olarak değerlendirilmelidir:
Görev ve Yetki Sorunu: Yabancı bayraklı gemilerde çalışan gemi adamlarının Deniz İş Kanunu kapsamında olmadığı, bu nedenle uyuşmazlıkların İş Mahkemeleri yerine genel mahkemelerde (Asliye Hukuk veya Ticaret) görülmesi gerektiği ve bu durumun haciz taleplerinin usulden reddine yol açabildiği belirtilmiştir (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 04.04.2024, 2024/278-2024/588 ; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 12.10.2022, 2022/1568-2022/1563 ).
İspat Yetersizliği: Donatanın işleten sıfatıyla sorumlu olduğunun veya alacağın varlığının yeterince kanıtlanamadığı durumlarda kardeş gemi haczı taleplerinin reddedilebileceği vurgulanmıştır (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 29.04.2015, 2015/4559-2015/6080 ).
Mülkiyet Değişimi: Gemi alacaklısı hakkının (kanuni rehin), gemi mülkiyeti değişse dahi yeni malike karşı ileri sürülebileceği, ancak bu durumun TTK m. 1369/1 çerçevesinde değerlendirildiği görülmektedir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 12.10.2022, 2022/1568-2022/1563 ).
Sık Sorulan Sorular
Kardeş gemi haczı nedir?
Kardeş gemi haczı, deniz alacağından sorumlu olan kişiye ait başka gemilere de ihtiyati haciz uygulanabilmesini sağlayan özel bir hukuki imkandır.
Her gemiye haciz konulabilir mi?
Hayır. Haciz uygulanabilmesi için haciz anında geminin borçluya ait olması ve alacağın doğduğu anda da borçlunun ilgili gemiyle bağlantılı olması gerekir.
Hangi alacaklar için kardeş gemi haczi uygulanır?
Yakıt alacakları, gemi adamı ücretleri, bakım-onarım alacakları ve yük hasarları gibi deniz alacakları için kardeş gemi haczi mümkündür.
Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?
Kardeş gemi haczi, deniz ticaret hukukunun en teknik ve stratejik alanlarından biridir. Yanlış yapılan bir başvuru, geminin kaçmasına veya alacağın tamamen tahsil edilememesine neden olabilir. Özellikle;
Donatan (gemi sahibi) ile diğer gemiler arasındaki mülkiyet bağının doğru tespiti,
Equasis kayıtları, sicil belgeleri ve sözleşmelerle “yaklaşık ispatın” sağlanması,
Doğru limanda (İstanbul, Tuzla gibi kritik bölgelerde) hızlı şekilde başvuru yapılması,
İhtiyati haciz kararının uygulanması ve itiraz süreçlerinin yönetilmesi,
Gemi kaçmadan önce stratejik ve hızlı hareket edilmesi büyük önem taşır.
İstanbul ve Tuzla bölgesi, özellikle tersaneler ve yoğun gemi trafiği nedeniyle deniz alacağı uyuşmazlıklarının en sık yaşandığı yerlerdir. Bu nedenle sürecin, deniz ticaret hukuku uzmanı bir ekip tarafından yürütülmesi gerekir.
Tuzla merkezli 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deniz alacaklarının tahsili, gemi haczi ve kardeş gemi haczi süreçlerinde uzmanlaşmış olup; gemi tespiti, delil hazırlığı, mahkeme başvurusu ve tahsilat aşamalarını hızlı ve etkin şekilde yönetmektedir.
Bu alanda doğru strateji ile hareket etmek, çoğu zaman alacağın tahsil edilip edilemeyeceğini belirler. Bu yüzden sürecin başından itibaren profesyonel hukuki destek almak kritik önemdedir.
