Gemi İhtiyati Haciz Talebinin Reddedilme Sebepleri Nelerdir?

1. Giriş ve Hukuki Çerçeve

Deniz ticaretinde yük hasarı nedeniyle doğan alacaklar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1352/1-(h) bendi uyarınca “deniz alacağı” niteliğindedir. Bu alacakların temini amacıyla geminin ihtiyati haczi, TTK m. 1353 ve devamı hükümleri ile İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) ilgili maddelerine tabidir. Yargı kararları, ihtiyati haciz talep dilekçesinin hem usul hem de esas bakımından belirli standartları karşılaması gerektiğini, aksi takdirde talebin reddedileceğini ortaya koymaktadır.

Claims arising from cargo damage in maritime trade are considered “maritime claims” pursuant to Article 1352/1-(h) of the Turkish Commercial Code No. 6102. The precautionary arrest of a ship to secure such claims is governed by Article 1353 and subsequent provisions of the Turkish Commercial Code and the relevant provisions of the Enforcement and Bankruptcy Law. Judicial decisions establish that a ship arrest petition must meet certain procedural and substantive standards; otherwise, the request will be rejected.

2. Gemi İhtiyati Haciz Talep Dilekçesinde Yer Alması Gereken Unsurlar

Somut dava örnekleri ışığında, bir ihtiyati haciz talep dilekçesinde bulunması gereken temel unsurlar şunlardır: In light of case law examples, the essential elements that must be included in a ship arrest petition are as follows:

Tarafların Sıfatları ve Kimlik Bilgileri: Aleyhine haciz istenen tarafların (donatan, işleten, kiracı veya kaptan) sıfatları açıkça belirtilmelidir. Özellikle TTK m. 1369 uyarınca, gemi malikinin borçlu olduğu veya borçtan sorumlu olduğu durumlar netleştirilmelidir (BAM İzmir 17. HD-2023/471 K).

The legal status of the parties against whom the arrest is sought (shipowner, operator, charterer, or master) must be clearly specified. In particular, under Article 1369 of the Turkish Commercial Code, it must be clarified whether the shipowner is the debtor or responsible for the debt.

Gemi Bilgileri ve Konumu: Geminin adı, bayrağı, IMO numarası ve haciz anındaki güncel konumu (liman veya karasuyu bilgisi) dilekçede yer almalıdır (Yargıtay 11. HD-2013/1820 K).

The vessel’s name, flag, IMO number, and its current location at the time of the arrest request (port or territorial waters) must be stated in the petition.

Alacağın Deniz Alacağı Olduğunun Belirtilmesi: Talebin TTK m. 1352/1-(h) (yük hasarı) veya duruma göre (f), (g) bentlerine dayandığı hukuki gerekçeleriyle sunulmalıdır (BAM İstanbul 43. HD-2022/666 K).

The request must be supported with legal reasoning showing that the claim qualifies as a maritime claim under Article 1352/1-(h) (cargo damage) or, where applicable, subparagraphs (f) or (g) of the Turkish Commercial Code.

Olayın Detaylı Açıklanması: Hasarın oluş şekli (su sızıntısı, hatalı istifleme, çatma vb.), sefer bilgileri, konşimento detayları ve zarar kalemlerinin dökümü (zarar breakdown) ayrıntılı olarak yazılmalıdır (BAM İstanbul 43. HD-2024/1308 K).Örnek uyuşmazlık konusu olayda geminin limanda tahliyesi sırasında konteynerlerin boşaltılması esnasında 34 adet konteyner blok halinde denize düşmüş ve liman işletmesi zarar gördüğünü ileri sürmüştür. Olayın hatalı istifleme ve gemideki stabilite sorunu nedeniyle meydana geldiği iddia edilmiştir.

The manner in which the damage occurred (water leakage, improper stowage, collision, etc.), voyage details, bill of lading information, and breakdown of damages must be explained in detail. In an example dispute, 34 containers fell into the sea in block form during discharge operations at the port, and the port operator claimed damages. It was alleged that the incident resulted from improper stowage and vessel stability issues.

Yaklaşık İspat Delilleri: TTK m. 1362 uyarınca alacağın varlığı ve miktarı hakkında mahkemeye kanaat verecek deliller eklenmelidir. Bunlar arasında; konşimento, fatura, sörvey raporları, gümüş nitrat testi sonuçları, protesto mektupları, fotoğraflar ve banka dekontları yer almaktadır (BAM İstanbul 12. HD-2020/117 , BAM İzmir 17. HD-2023/1206 ).

Pursuant to Article 1362 of the Turkish Commercial Code, evidence sufficient to convince the court regarding the existence and amount of the claim must be submitted. Such evidence includes bills of lading, invoices, survey reports, silver nitrate test results, protest letters, photographs, and bank receipts.

3. Talebin Reddine Yol Açan Eksiklikler ve Somut Örnekler

Yargı kararları, ihtiyati haciz taleplerinin reddine yol açan kritik eksiklikleri şu başlıklar altında toplamaktadır:

A. Yaklaşık İspat Koşulunun Sağlanamaması

Mahkemeler, alacağın varlığının “yargılamayı gerektirmesi” durumunda talebi reddetmektedir.

Belirsiz Hasar Nedeni: Hasarın taşımadan mı yoksa yükün kendi niteliğinden mi kaynaklandığının netleşmediği durumlarda talep reddedilmektedir. Örneğin, konşimentodaki “Weight, measure, quality… unknown” (ağırlık, ölçü, nitelik… bilinmiyor) şerhi, yükün sağlam yüklendiğine dair ispat fonksiyonunu zayıflatabilmektedir (BAM İzmir 17. HD-2023/471 K Yargıtay 11. HD-2014/13476 ).

Çelişkili Belgeler: Sunulan konşimentoların çelişkili olması veya ciro silsilesindeki belirsizlikler (meşru hamilin tespiti) reddine yol açar (BAM Adana 9. HD-2021/2071).

Delil Yetersizliği: Sadece e-posta yazışmaları veya silik masraf listeleriyle yapılan talepler, alacağın miktarı konusunda yeterli kanaat oluşturmadığı için reddedilmektedir (BAM İstanbul 13. HD-2019/899 ).

B. Usuli ve Şekli Eksiklikler

Harç Eksikliği: İhtiyati haciz başvuru harcının yatırılmaması, talebin esasına girilmeden reddini gerektiren temel bir usul hatasıdır (BAM Denizli 4. HD-2025/518 ).

Sıfat ve Husumet Hataları: İhtiyati haciz talep edilen tarafın (örneğin acentenin) borçlu sıfatıyla gösterilmesi veya gemi maliki ile borçlu arasındaki ilişkinin (TTK m. 1369) kurulamaması reddine neden olur (BAM İzmir 17. HD-2023/471 , Yargıtay 11. HD-2013/12716 

Yetki Sorunu: Geminin talep anında mahkemenin yargı çevresinde bulunmaması (TTK m. 1355), dava açılmadan önceki taleplerde yetkisizlik reddine yol açabilir (BAM İstanbul 14. HD-2019/1063 Kaynak).

C. Alacağın Muaccel Olmaması veya Rehinle Teminat Altına Alınması

Alacağın henüz muaccel hale gelmediği veya hapis hakkına konu emtia bedeli için talep edildiği durumlarda ihtiyati haciz kararı verilememektedir (BAM İstanbul 12. HD-2024/61 K).

4. İkincil Kaynaklardan Edinilen Ek Bağlam

Aşağıdaki hususlar, doğrudan yük hasarı kararı olmamakla birlikte deniz alacaklarında ihtiyati haciz rejimine ilişkin ikincil bilgi sağlamaktadır:

Delil Çeşitliliği: Denizaltı kablo hasarı veya yakıt alacağı gibi diğer deniz alacaklarında da mahkemeler, sadece fatura ile yetinmeyip sörvey raporu, fiyat teklifleri ve maliyet tabloları gibi destekleyici belgeleri “yaklaşık ispat” için zorunlu görmektedir (BAM İstanbul 12. HD-2023/987 , BAM İstanbul 14. HD-2024/1067 

Önceki Feragatler: Aynı alacak için daha önce yapılan bir icra takibinden feragat edilmiş olması, yeni bir ihtiyati haciz talebinin “yaklaşık ispat” şartını zedeleyerek reddine yol açabilmektedir (BAM İstanbul 14. HD-2024/1067 

5. Sonuç

Yük hasarı nedeniyle geminin ihtiyati haczini talep eden bir avukatın; dilekçesinde gemi ve tarafların kimlik bilgilerini eksiksiz belirtmesi, alacağın TTK m. 1352/1-(h) kapsamındaki niteliğini vurgulaması ve en önemlisi, hasarın miktarını ve oluşumunu (konşimento, sörvey raporu, teknik testler vb. ile) yaklaşık ispat ölçüsünde somutlaştırması gerekmektedir. Harç ödemesi gibi usuli işlemlerin ihmali veya alacağın varlığının tamamen belirsiz (yargılamaya muhtaç) bırakılması talebin reddi ile sonuçlanmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Yük hasarının nedeni belirsizse gemi ihtiyati haczi kararı verilir mi?

Hayır. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi’nin 25.05.2023 tarihli kararına göre, taşınan yükte meydana gelen hasarın taşıma sırasında mı yoksa yükün kendi niteliğinden veya yükleme öncesi durumundan mı kaynaklandığı açık şekilde ortaya konulamamışsa ihtiyati haciz için gerekli “yaklaşık ispat” şartı gerçekleşmiş sayılmaz.
Somut olayda aspir tohumu yükünde küflenme ve topaklanma tespit edilmiş olmakla birlikte hasarın geminin taşıma faaliyetinden mi yoksa yükün önceden yüksek nem oranına sahip olmasından mı kaynaklandığı net şekilde belirlenememiştir. Ayrıca konşimentoda yer alan “weight, measure, quality, quantity, condition unknown” kaydı taşıyanın yükün niteliğine ilişkin sorumluluğunu sınırlayıcı nitelikte görülmüş ve taşıyana atfedilebilir kusur yaklaşık ispat düzeyinde ortaya konulamadığı için ihtiyati haciz talebinin reddi hukuka uygun bulunmuştur.

Deliller yetersizse gemi ihtiyati haczi kararı verilir mi?

Hayır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 10.07.2019 tarihli kararına göre, ihtiyati haciz talebinde alacağın deniz alacağı niteliğinde olması tek başına yeterli değildir. Alacağın varlığı, miktarı ve muaccel olduğu hususunda mahkemede kanaat oluşturacak nitelikte somut ve güçlü deliller sunulması gerekir.
Somut olayda davacılar gemiye yaptıkları masraflar ve ortaklık ilişkisine dayalı alacaklarını ileri sürmüş; ancak sundukları e-posta yazışmaları, silik masraf listeleri, ödeme dekontları ve ihtarnameler alacağın varlığı ve miktarı konusunda mahkemede yeterli kanaat oluşturacak nitelikte görülmemiştir. Mahkeme, alacağın varlığının ve miktarının yargılamayı gerektirdiğini, yaklaşık ispat şartının sağlanmadığını belirterek ihtiyati haciz talebinin reddine karar vermiştir. Ayrıca sadece alacağın “deniz alacağı” olarak nitelendirilmesi ihtiyati haciz kararı verilmesi için yeterli görülmemiştir.

İhtiyati haciz talebinde yanlış tarafa yöneltme (sıfat ve husumet hatası) talebin reddine neden olur mu?

Evet. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi’nin 25.05.2023 tarihli kararına göre, gemi ihtiyati haczi talebinde borçlu sıfatının açık şekilde belirlenmemesi ve talebin doğru kişiye yöneltilmemesi ihtiyati haciz talebinin reddine neden olabilir.
Somut olayda ihtiyati haciz talep eden taraf; geminin donatanı, işleteni, şirketler ve kaptan hakkında talepte bulunmuş ancak bu kişilerin hangi hukuki sıfatla sorumlu olduğunu dilekçesinde açıklamamıştır. Oysa Türk Ticaret Kanunu m. 1369 uyarınca ihtiyati haciz talebinin kabul edilebilmesi için deniz alacağının borçlusunun kim olduğu ve bu kişinin geminin maliki veya sorumlusu olduğu açık şekilde ortaya konulmalıdır. Mahkeme, talebin kime ve hangi sıfatla yöneltildiğinin belirsiz olduğunu, gemi maliki ile borç ilişkisi kurulamadığını ve taraf sıfatının somutlaştırılmadığını belirterek yaklaşık ispat şartının gerçekleşmediği sonucuna ulaşmış ve ihtiyati haciz talebinin reddine karar vermiştir. Bu karar, gemi ihtiyati haczi taleplerinde donatan, işleten, kiracı veya kaptanın sorumluluk statüsünün açıkça gösterilmesinin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Hapis hakkına konu alacaklar için geminin ihtiyati haczi istenebilir mi?

Kural olarak hayır. Hapis hakkına konu bir alacağın teminatı için geminin ihtiyati haczi talep edilemez. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin 22.02.2024 tarihli kararında, zaman çarter sözleşmesinin feshi sonrası gemide kalan yakıt bedelinin tahsiline ilişkin ihtiyati haciz talebi değerlendirilmiştir. Mahkeme, sözleşme gereği gemide kalan yakıtın kiracıya iadesi gerekse bile bu alacağın Türk Ticaret Kanunu kapsamında hapis hakkına konu edilebilecek bir alacak niteliğinde olduğunu tespit etmiştir. TTK m. 1136/3 hükmüne göre zaman çarteri ilişkisine dayanan bazı alacaklar bakımından tahsis edene, taşınırlar üzerinde hapis hakkı ve alacak rehni gibi ayni teminat imkânı tanınmaktadır. Mahkeme, kanunen hapis hakkı kapsamında güvence altına alınabilecek bir emtia bedeli için ayrıca ihtiyati haciz kararı verilemeyeceğini belirtmiştir. Bu nedenle somut olayda gemide bulunan yakıt bedeline ilişkin alacak bakımından ihtiyati haciz şartlarının oluşmadığı kabul edilerek talep reddedilmiştir. Karar, deniz ticareti uyuşmazlıklarında alacağın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerektiğini, hapis hakkı gibi özel teminat mekanizmalarının bulunduğu durumlarda ihtiyati haciz yoluna başvurulamayacağını ortaya koymaktadır.

Aynı deniz alacağı için daha önce icra takibinden feragat edilmişse geminin ihtiyati haczi yeniden talep edilebilir mi?

Kural olarak aynı alacağa ilişkin önceki icra takibinden feragat edilmiş ve borcun kalmadığı beyan edilmişse, aynı alacak için yeniden geminin ihtiyati haczi talep edilmesi mümkün değildir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 11.07.2024 tarihli kararında, gemiye yakıt tedarikinden doğan alacak nedeniyle ihtiyati haciz talebi incelenmiştir. Dosya kapsamında, alacaklının aynı yakıt faturalarına dayalı alacağı daha önce başka bir mahkemede ihtiyati hacze konu ettiği, ardından icra takibi başlattığı ve icra dosyasına sunduğu dilekçede borcun kalmadığını bildirerek takipten feragat ettiği tespit edilmiştir. Mahkeme, önceki icra dosyasında sunulan faturalar ile yeni ihtiyati haciz talebine dayanak yapılan faturaların aynı olduğunu belirlemiş; alacaklının önceki dosyada borcun kalmadığını beyan etmiş olması nedeniyle alacağın varlığının artık yaklaşık ispat edilemediğini kabul etmiştir. Bu nedenle ihtiyati haciz kararına yapılan itirazın kabulü ve haczin kaldırılması hukuka uygun bulunmuştur. Karar, geminin ihtiyati haczinde alacağın varlığının yaklaşık ispatının zorunlu olduğunu; daha önce tahsil edildiği veya sona erdiği beyan edilen alacaklar bakımından yeniden ihtiyati haciz talep edilemeyeceğini ortaya koymaktadır.

Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?

Deniz Alacağı ve Gemi İhtiyati Haczi Sürecinde Neden Uzman Avukat Desteği Alınmalıdır?

Deniz ticareti uyuşmazlıkları; teknik delil, uluslararası mevzuat, hızlı müdahale gerekliliği ve yüksek ticari riskler nedeniyle uzmanlık gerektiren hukuki süreçlerdir. Yük hasarı nedeniyle gemi ihtiyati haczi taleplerinde yapılacak küçük bir usul hatası dahi talebin reddine ve alacağın tahsil edilememesine yol açabilir.

1. Usuli hata talebin doğrudan reddine yol açabilir

Harç eksikliği, gemi bilgilerinin yanlış yazılması veya yetkili mahkemenin hatalı belirlenmesi talebin esasına girilmeden reddine neden olur.

2. Yaklaşık ispat şartı teknik bilgi gerektirir

Konşimento, sörvey raporu, teknik testler ve hasar analizlerinin doğru sunulması uzman deniz hukuku bilgisi gerektirir.

3. Gemi kısa sürede limandan ayrılabilir

Gemi ihtiyati haczi süreçlerinde zamanlama kritiktir. Hızlı hukuki müdahale yapılmazsa tahsil imkanı ortadan kalkabilir.

4. Uluslararası deniz ticareti kuralları uygulanır

Yabancı bayraklı gemiler, uluslararası sözleşmeler ve P&I sigorta süreçleri özel hukuki bilgi gerektirir.

5. Yüksek ticari zarar ve sorumluluk riskleri vardır

Yanlış hukuki strateji ciddi tazminat sorumluluğu ve hak kaybına yol açabilir.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu ile Deniz Alacağı Sürecinin Güvenli Yönetimi

2M Hukuk Avukatlık Bürosu; İstanbul merkezli, Tuzla Tersaneler Bölgesi, Pendik, Kartal ve Gebze başta olmak üzere İstanbul Anadolu Yakası, Kocaeli – İzmit Körfezi limanları, Ambarlı Limanı, Haydarpaşa Limanı, Zeytinburnu Limanı ve Yalova/Altınova tersaneleri hattında deniz alacakları, yük hasarı uyuşmazlıkları ve gemi ihtiyati haczi süreçlerinde hukuki danışmanlık ve dava temsil hizmeti sunmaktadır.

Deniz ticareti faaliyetlerinin yoğun olduğu liman ve tersane bölgelerinde hızlı aksiyon alan 2M Hukuk Avukatlık Bürosu; gemi haczi başvuruları, deniz alacağı tahsili, yük hasarı davaları ve uluslararası deniz ticareti uyuşmazlıklarında yerli ve yabancı müvekkillere stratejik hukuki çözümler sağlamaktadır.

2M Law Office is based in Istanbul and provides legal consultancy and litigation services in maritime claims and ship arrest procedures in Tuzla Shipyards Region, Pendik, Kartal, Gebze, Izmit Gulf ports, Ambarlı, Haydarpaşa, and Yalova/Altınova shipyards.