1. Yurt Dışı Borçlanması : Genel Değerlendirme ve Yasal Dayanak 

3201 sayılı “Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun” uyarınca, yurt dışında geçen çalışma, işsizlik ve ev kadınlığı sürelerinin borçlanılması yoluyla Türkiye’den emekli olunması mümkündür. Bu hak, 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlere (Mavi Kart sahipleri) tanınmıştır. Borçlanılan süreler; malullük, yaşlılık ve ölüm hallerinde Türkiye’deki sosyal güvenlik sistemine tabi geçmiş hizmet gibi değerlendirilir.

2. Borçlanma Şartları ve Kapsamı 

Yurtdışı borçlanması yapabilmek için temel şartlar şunlardır:

Vatandaşlık Şartı: Borçlanılmak istenen sürelerde Türk vatandaşı olunması esastır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2005/682-2005/618Ka), çalışmanın geçtiği dönemde Türk vatandaşı olmayanların (sonradan vatandaşlığa alınanlar dahil) bu haktan yararlanamayacağını teyit etmiştir. Ancak, Türk vatandaşlığından izinle çıkanların vatandaşlık dönemindeki süreleri borçlanma hakkı saklıdır (Yargıtay 21. HD, 2014/14402K).

Borçlanılabilecek Süreler: 18 yaşın ikmalinden sonra yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri, bu süreler arasındaki bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ve kadınlar için yurt dışında ev hanımı olarak geçen süreler borçlanılabilir.

Belgelendirme: Borçlanma talebinde bulunanların yurt dışı hizmetlerini ispatlayıcı belgelerle (hizmet cetveli, ikamet belgesi, vergi dairesi kayıtları vb.) kuruma sunması zorunludur. Yargıtay 10. HD (2024/9323K), belgenin niteliği konusundaki eksikliklerin emekli aylığının iptaline yol açabileceğini, ancak geçerli belgelerin (örneğin Büyükelçilik onaylı hizmet belgesi) sunulmasıyla bu durumun düzeltilebileceğini belirtmiştir.

3. Emeklilik (Aylık Bağlanma) Şartları

 Borçlanma yapılmış olması tek başına emeklilik için yeterli değildir. Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Prim ve Yaş Şartı: Borçlanılan süreler ve varsa Türkiye’deki primlerle birlikte ilgili mevzuattaki (4/a, 4/b veya 4/c) yaş ve gün şartlarının tamamlanması gerekir.

Borcun Tamamen Ödenmesi: Tahakkuk ettirilen borç tutarının tamamının ödenmiş olması şarttır.

Yurda Kesin Dönüş Şartı: 3201 sayılı Kanun m. 6 uyarınca en kritik şartlardan biri “yurda kesin dönüş” yapılmış olmasıdır. Yargıtay 10. HD (2024/12551Kaynak) ve Anayasa Mahkemesi (2019/101K) kararlarına göre kesin dönüş; yurt dışındaki çalışmaların sona ermesi, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alınmaması durumunu ifade eder. Kesin dönüş, mutlak anlamda Türkiye’ye yerleşmek veya yurt dışına çıkmamak anlamına gelmez; ancak yabancı ülke mevzuatına tabi çalışmak veya ikamete dayalı ödenek almak aylığın bağlanmasına engeldir veya bağlanan aylığın kesilmesine neden olur.

4. Başvuru Usulü ve Borç Hesaplama

Başvuru Mercisi: Türkiye’de sigortalılığı olanlar en son tabi oldukları kuruma (SGK, Emekli Sandığı vb.), sigortalılığı olmayanlar ise Sosyal Güvenlik Kurumu’na yazılı olarak başvurmalıdır. Yargıtay 21. HD (2009/13070K), son defa Emekli Sandığı’na tabi olan bir kişinin SSK’ya yaptığı başvurunun geçersiz sayılacağına hükmetmiştir.

Borç Tutarı ve Ödeme: Borç tutarı, başvuru tarihindeki prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında seçilecek tutarın %45’i (bazı kararlarda %32 olarak belirtilse de güncel uygulamada %45 vurgulanmıştır) üzerinden hesaplanır (Yargıtay 10. HD, 2022/11594K). Tahakkuk eden borç, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödenmelidir. Bu süre içinde ödenmeyen borçlar için yeniden başvuru yapılması gerekir.

Sigortalılık Başlangıcı: Türkiye’de sigortalılık varsa, borçlanılan süre kadar geriye gidilerek başlangıç tarihi belirlenir. Türkiye’de hiç çalışma yoksa, borç ödenen tarihten borçlanılan süre kadar geriye gidilerek sigorta başlangıcı tespit edilir (Yargıtay 10. HD, 2022/10534Kaynak).

5. Özel Durumlar: Zorunlu Göç (Bulgaristan Örneği) 

3201 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi uyarınca, 01.01.1989 – 08.05.2008 tarihleri arasında zorunlu göçe tabi tutularak Türk vatandaşlığına geçenlerin, geldikleri ülkedeki çalışma sürelerini borçlanma hakları mevcuttur. Danıştay İDDK (2019/3102), bu haktan yararlanmak için İskan Kanunu kapsamında vatandaşlığa alınma şartının aranmasının hukuka aykırı olduğunu ve zorunlu göçün belgelenmesinin yeterli olduğunu belirtmiştir. Ayrıca bu hak, sadece yaşlılık aylığı için değil, hak sahipleri tarafından ölüm aylığı için de kullanılabilir (Yargıtay 21. HD, 2016/8143K).

6. İkincil Kaynaklar ve Tamamlayıcı Bilgiler 

Aşağıdaki hususlar karar metinlerinde sınırlı bilgi veya usuli tartışmalar içermesi nedeniyle ikincil kaynak olarak değerlendirilmiştir:

Görevli Yargı Yolu: 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamındaki borçlanma uyuşmazlıklarında idari yargı (İdare Mahkemeleri/Danıştay) görevliyken, 506 veya 5510 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklarda adli yargı (İş Mahkemeleri) görevldir (Yargıtay 10. HD, 2013/1190; Uyuşmazlık Mahkemesi, 2013/1704K).

Fiili Çalışma Şartı: Bazı durumlarda borçlanma öncesi Türkiye’de yapılan kısa süreli çalışmaların “fiili ve gerçek” olup olmadığı SGK tarafından denetlenmekte; sahte sigortalılık tespit edilmesi halinde borçlanma ve buna bağlı emeklilik iptal edilebilmektedir (Yargıtay 10. HD, 2024/4656).

Vatandaşlık Şartına İlişkin Farklı Görüşler: Danıştay 11. Dairesi (2009/8062K) bir kararında, kanunda hizmetin geçtiği tarihte Türk vatandaşı olma şartının açıkça yazmadığını belirterek farklı bir yorum getirmişse de, Yargıtay içtihatları genel olarak çalışma döneminde vatandaşlık şartını aramaktadır.

Teknik Hizmet Borçlanması: Bulgaristan’dan gelenlerin teknik hizmetlerde geçen sürelerinin (borçlanma yapılmaksızın) derece ve kademe intibakında değerlendirilebileceğine dair 657 sayılı Kanun hükümleri de uygulama alanı bulabilmektedir (Danıştay 12. Daire, 2018/5344K). Bir makale önerisi.

Yurt Dışı Borçlanması ile Emeklilikte Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?

Yurt dışı borçlanması, yalnızca prim ödemesinden ibaret olmayıp; vatandaşlık statüsü, belgelendirme, kesin dönüş, sigortalılık başlangıcı ve borcun doğru hesaplanması gibi birçok teknik unsurun birlikte değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir süreçtir. Bu alan, uygulamada en sık emeklilik iptali ve aylık kesilmesi ile sonuçlanan uyuşmazlıkların yaşandığı sosyal güvenlik konularından biridir.

Özellikle;

Borçlanılacak sürelerde Türk vatandaşlığı şartının yanlış değerlendirilmesi,

Yurt dışı hizmetlerin eksik veya hatalı belgelerle borçlanılması,

“Yurda kesin dönüş” şartının yanlış yorumlanması,

Yanlış kuruma başvuru yapılması veya sigorta başlangıcının hatalı tespiti,

Sahte veya fiili olmayan çalışmalar nedeniyle SGK denetimleri sonucu emekliliğin iptali,

gibi hususlar, geri dönülmesi güç hak kayıplarına yol açabilmektedir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şekillenen bu alanda, her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi ve başvurunun en baştan doğru stratejiyle yapılması büyük önem taşır. Aksi halde yıllarca bağlanan emekli aylıkları dahi geriye dönük olarak iptal edilebilmektedir.

İstanbul Anadolu Yakası’nda ve özellikle Tuzla bölgesinde sosyal güvenlik hukuku alanında faaliyet gösteren 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, yurt dışı borçlanması, emeklilik başvuruları ve SGK kaynaklı uyuşmazlıklarda müvekkillerine önleyici danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.

Yurt dışı borçlanması ile emeklilik sürecinde hata yapmamak ve emeklilik hakkınızı güvence altına almak için süreci mutlaka uzman bir avukat eşliğinde yürütün. Tuzla / İstanbul – 2M Hukuk Avukatlık Bürosu