1. Ziynet Eşyalarının Hukuki Niteliği ve Kişisel Mal Karinesi
Yargıtay yerleşik içtihatları ve Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 220/1. maddesi uyarınca, eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar “kişisel mal” kabul edilmektedir. Bu kapsamda ziynet eşyaları, kural olarak kadının kişisel malı sayılır ve mal rejimi tasfiyesine dahil edilmez.
Bağışlama Niteliği: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 2. Hukuk Dairesi kararlarına göre; düğünde takılan ziynet eşyaları, kim tarafından hangi eşe takılmış olursa olsun, aksine bir anlaşma veya yerel adet bulunmadıkça kadın eşe bağışlanmış sayılır ve onun kişisel malı niteliğini kazanır (YHGK-2017/1040 K, Y. 2. HD-2023/5704 K).
Kişisel Kullanıma Özgülük: Takılar, değeri ne kadar yüksek olursa olsun kişisel kullanıma özgü olduğu sürece kanun gereği kişisel maldır (Y. Ceza Genel Kurulu-2017/275 ).
Kadına Özgü Olma Ayrımı: Bazı güncel kararlarda (Y. 8. HD-2020/949 ), bilezik gibi “kadına özgü” ziynetler doğrudan kişisel mal kabul edilirken; tam, yarım veya çeyrek altın gibi yatırım aracı niteliğindeki takıların, hangi eşe ait olduğu ispat edilemediği durumlarda eşlerin paylı mülkiyetinde (TMK m. 222/2) sayılması gerektiği belirtilmiştir.
2. Mal Rejimi Tasfiyesinde Ziynet Eşyaları: Değer Artış Payı ve Katkı Payı
Ziynet eşyaları doğrudan mal paylaşımına (artık değere katılma alacağına) konu edilmese de, bu eşyaların bozdurularak ev, araç veya iş yeri gibi bir malın ediniminde kullanılması durumunda hukuki mahiyet değişmektedir.
Kişisel Malın Yerine Geçen Değer: TMK m. 220/4 uyarınca, kişisel malın (ziynetlerin) satılmasıyla elde edilen para, kişisel mal yerine geçen değerdir. Bu bedel bir malın alımında kullanılmışsa, tasfiye sırasında “değer artış payı alacağı” (TMK m. 227) gündeme gelir (Y. 8. HD-2011/1029 ).
Hesaplama Yöntemi: Ziynetlerin bozdurularak bir taşınmaz veya araç alımına katkı sağladığı ispatlanırsa; ziynetlerin bozdurulduğu tarihteki değeri, malın alım değerine oranlanır. Bu “katkı oranı”, malın tasfiye (karar) tarihindeki rayiç değeri ile çarpılarak davacı eşin alacağı belirlenir (Y. 8. HD-2014/5677 Kaynak, Y. 8. HD-2015/19788).
Mükerrer Tahsilat Yasağı: Ziynet eşyalarının hem aynen iadesine/bedeline hem de aynı ziynetler üzerinden değer artış payına hükmedilemez. Ziynetlerin mal ediniminde kullanıldığı sabitse, iade talebi yerine değer artış payı hesaplanmalıdır (Y. 8. HD-2015/3147 Y. 8. HD-2014/14664).
3. İspat Kuralları ve Yargıtay Kriterleri
Ziynet eşyalarına ilişkin taleplerde ispat yükü ve karineler büyük önem taşımaktadır:
Zilyetlik Karinesi: Ziynet eşyaları niteliği gereği rahatlıkla taşınabilen ve saklanabilen eşyalar olduğundan, kural olarak kadının zilyetliğinde (üzerinde) olduğu kabul edilir. Kadın, bu eşyaların rızası dışında elinden alındığını veya iade edilmemek üzere bozdurulduğunu ispatlamakla yükümlüdür (Y. 2. HD-2012/14425, Y. 8. HD-2013/11053).
İspat Vasıtaları: Ziynetlerin varlığı ve mal alımında kullanıldığı; düğün fotoğrafları, video kayıtları, tanık beyanları, banka kayıtları veya mal bildirim formları ile ispatlanabilir. Ancak Yargıtay, “soyut tanık beyanlarını” tek başına yeterli görmemekte, somut ve maddi deliller aramaktadır (Y. 8. HD-2019/3560, Y. 8. HD-2017/12680).
Bağışlama Karinesinin Aksi: Ziynetlerin kocaya verilmiş olması, kural olarak bunların bağışlandığı anlamına gelmez; ziynetlerin iade edilmemek üzere verildiğini ispat yükü kocaya aittir (Y. 2. HD-2010/12763).
4. İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam
İkincil kaynaklardan elde edilen bilgilere göre;
Ziynetlerin bozdurularak mal ediniminde kullanıldığı iddiası ispatlanamazsa, mahkemeler yemin deliline başvurulup başvurulmayacağını taraflara sormalıdır (Y. 8. HD-2013/19022
Bazı mahkeme kararlarında çeyrek, yarım ve tam altınların “süs eşyası” değil “yatırım aracı” olduğu gerekçesiyle ziynet sayılmadığı görülse de, Yargıtay bu yaklaşımı hatalı bulmakta ve düğünde takılan her türlü altının kural olarak kadına bağışlanmış kişisel mal olduğunu vurgulamaktadır (Y. 3. HD-2015/6528 K
Ziynetlerin bozdurulup ev alındığı sabitse, kadın eş ziynet alacağını başlı başına bir dava konusu yapmak yerine, bu talebi mal rejiminin tasfiyesi davası içinde “değer artış payı” olarak ileri sürmelidir (Y. 2. HD-2021/9241
Sonuç
Ziynet eşyaları, TMK uyarınca kadının kişisel malı olup doğrudan mal paylaşımına dahil edilmez. Ancak bu eşyaların bozdurularak edinilmiş bir malın (taşınmaz, araç vb.) finansmanında kullanıldığı somut delillerle ispat edilirse, kadın eş bu katkısı oranında değer artış payı alacağı talep etme hakkına sahip olur. İspat edilemeyen durumlarda ise ziynetlerin kadının uhdesinde olduğu kabul edilerek mal paylaşımı hesaplamasına dahil edilmemektedir.
Düğünde takılan altınlar boşanmada paylaşılır mı?
Hayır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre düğünde takılan ziynet eşyaları, kim tarafından takılmış olursa olsun kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malıdır. Bu nedenle doğrudan mal rejimi tasfiyesine (katılma alacağına) konu edilmez.
Ziynet eşyaları bozdurularak ev veya araç alındıysa ne olur?
Ziynetlerin bozdurularak bir taşınmaz, araç veya iş yeri alımında kullanıldığı somut delillerle ispatlanırsa, kadın eş bu katkısı oranında değer artış payı alacağı talep edebilir. Bu durumda ziynetlerin aynen iadesi veya bedeli ayrıca istenemez.
Çeyrek, yarım ve tam altınlar da ziynet sayılır mı?
Evet. Bazı yerel mahkeme kararlarında bu altınlar “yatırım aracı” olarak değerlendirilmiş olsa da, Yargıtay’a göre düğünde takılan her türlü altın ziynet eşyasıdır ve kural olarak kadının kişisel malı kabul edilir.
Ziynetlerin kocaya verildiği iddia edilirse kim ispatlar?
Ziynetlerin iade edilmemek üzere kocaya bağışlandığını iddia eden taraf (çoğunlukla koca) bu durumu ispatlamak zorundadır. Ziynetlerin kocaya verilmiş olması tek başına bağış anlamına gelmez.
Ziynetlerin bozdurulup kullanılmadığı ispatlanamazsa ne olur?
Ziynetlerin mal ediniminde kullanıldığı ispatlanamazsa, ziynetlerin kadının uhdesinde olduğu kabul edilir. Bu durumda mal rejimi tasfiyesinde ziynetler hesaba katılmaz; ayrıca değer artış payı da talep edilemez. Gerekirse mahkeme yemin deliline başvurulup başvurulmayacağını taraflara sorar
