1. Uyuşturucu Suçlarında Tutuklama Kriterleri

Yargı kararları ve ilgili mevzuat hükümleri (CMK m.100 vd.) uyarınca, uyuşturucu suçlarında tutuklama kararı verilebilmesi için temel olarak “kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin” ve bir “tutuklama nedeninin” bulunması gerekmektedir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (TCK m.188), 5271 sayılı CMK’nın 100/3-a-8 maddesi kapsamında yer alan katalog suçlardan biridir. Bu durum, suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde tutuklama nedeninin kanunen var sayılabileceğine işaret etmektedir.

Kararlarda vurgulanan temel kriterler şunlardır:

Kuvvetli Suç Şüphesi ve Somut Deliller: Tutuklama için suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtilerin bulunması şarttır. Mahkemeler; iletişim tespit tutanakları (tapeler), fiziki takip tutanakları, arama ve el koyma tutanakları, uyuşturucu madde yakalama ve muhafaza altına alma tutanakları, ekspertiz raporları ve şüpheli/sanık beyanlarını kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller olarak değerlendirmektedir.

Suçun Vasıf ve Mahiyeti: İşlenen suçun kanundaki ceza alt ve üst sınırları, suçun toplum üzerindeki etkisi ve ciddiyeti göz önünde bulundurulur.

Kaçma ve Delilleri Karartma Şüphesi: Sanığa verilmesi muhtemel ceza miktarının yüksekliği, kaçma şüphesini doğuran bir olgu olarak kabul edilmektedir. Ayrıca delillerin henüz tam olarak toplanmamış olması, delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ihtimali de tutuklama gerekçesi yapılmaktadır.

Ölçülülük ve Adli Kontrolün Yetersizliği: Tutuklama tedbirinin hedeflenen gaye bakımından ölçülü olması ve CMK m.109’da düzenlenen adli kontrol tedbirlerinin (imza, yurt dışı çıkış yasağı vb.) bu aşamada yetersiz kalacağı kanaatinin oluşması gerekir.

Uluslararası Standartlar: Bazı Bölge Adliye Mahkemesi kararlarında, tutukluluk halinin devamının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 5. ve 6. maddelerindeki koşullara uygun olması gerektiği belirtilmektedir.

2. Tutuklama Kararına İtiraz Süreci ve Usulü

Uyuşturucu suçları kapsamında verilen tutuklama veya tutukluluk halinin devamı kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz süreci şu esaslara dayanmaktadır:

İtiraz Süresi: Kararın tefhiminden (yüze karşı okunmasından) veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilmelidir.

İtiraz Mercileri:

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Ceza Daireleri tarafından verilen tutukluluk devam kararlarına karşı, kararı veren daireyi takip eden numaralı daireye (örneğin 3. Ceza Dairesi kararına karşı 4. Ceza Dairesine) itiraz edilir.

Sulh Ceza Hâkimlikleri tarafından verilen kararlara karşı bir üst merciye (Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi) itiraz edilebilir.

İtiraz Yöntemi: İtiraz, kararı veren mahkemeye sunulacak bir dilekçe ile veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutuklu bulunan kişiler, ceza infaz kurumu müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek de itiraz haklarını kullanabilirler (CMK m.263).

İnceleme Usulü: İtiraz incelemesi kural olarak duruşmasız, dosya üzerinden yapılır. Ancak mahkeme gerekli gördüğünde Cumhuriyet savcısını, müdafii veya vekili dinleyebilir. Anayasa Mahkemesi, itiraz incelemesinin duruşmasız yapılmasını tek başına bir hak ihlali olarak görmemektedir.

3. İkincil Kaynaklar ve Genel İlkeler

İkincil bilgi sağlayan kaynaklar ve genel yargı pratikleri ışığında aşağıdaki hususlar önem arz etmektedir:

Tutukluluk Süreleri: Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresi en çok 2 yıldır. Zorunlu hallerde gerekçeli olarak uzatılabilir; ancak bu süre toplamda 5 yılı geçemez. Makul sürenin aşılması durumunda CMK m.141 uyarınca tazminat hakkı doğabilmektedir.

Gerekçe Zorunluluğu: Katalog suçlarda dahi tutuklama kararlarının; kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerini ve tedbirin ölçülü olduğunu gösteren somut olgularla gerekçelendirilmesi zorunludur. Anayasa Mahkemesi, somut delil gösterilmeden veya sadece soyut gerekçelerle (suçun katalog suç olması gibi) verilen tutuklama kararlarında hak ihlali tespiti yapabilmektedir.

Adli Kontrol Alternatifi: Tutuklama kararı verilirken, adli kontrol hükümlerinin neden yetersiz kalacağının kararda açıkça belirtilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Sonuç: Uyuşturucu suçlarında tutuklama; kuvvetli suç şüphesi, katalog suç karinesi, kaçma şüphesi ve ölçülülük kriterlerine göre verilir. Bu kararlara karşı 7 gün içinde ilgili yargı merciine itiraz edilmesi mümkündür. Av. Meryem Günay’ın bir makalesinin önerisi.

4. Uyuşturucu Suçlarında Neden Uzman Ceza Avukatı Desteği Gerekli?

Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, gerek ceza miktarlarının ağırlığı, gerekse tutuklama tedbirinin sık uygulanması nedeniyle savunmanın en teknik yürütülmesi gereken ceza yargılamaları arasındadır. Özellikle TCK m.188 kapsamında imal ve ticaret isnadı bulunan dosyalarda yapılacak tek bir usul hatası, uzun süreli tutukluluk ve yüksek hapis cezaları ile sonuçlanabilmektedir.

Bu nedenle uyuşturucu suçlarında uzman ceza avukatı desteği hayati önem taşır.

Tutuklama ve İtiraz Sürecinin Teknik Niteliği

Tutuklama kararlarına karşı yapılacak itirazlarda,

Kuvvetli suç şüphesinin gerçekten somut delillere dayanıp dayanmadığı,

İletişim tespitleri (HTS, tape) ile fiili hâkimiyetin karıştırılıp karıştırılmadığı,

Ele geçirilen maddenin kullanım mı, ticaret mi kapsamında değerlendirilmesi,

Adli kontrolün neden yetersiz sayıldığına ilişkin gerekçenin bulunup bulunmadığı,

gibi hususların Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatlarıyla birlikte ileri sürülmesi gerekir. Bu değerlendirmeler, ceza yargılaması pratiği olmayan kişiler açısından teknik ve karmaşıktır.

Delillerin Hukuka Uygunluğu ve Savunma Stratejisi

Uyuşturucu dosyalarında en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

Arama kararının usule aykırı olması,

İhbar ve gizli tanık beyanlarının tek başına delil yapılması,

Telefon mesajlarının bağlamından koparılarak yorumlanması,

Ele geçen maddenin miktarına göre yanlış suç vasfı tayini.

Uzman bir ceza avukatı, bu tür hukuka aykırılıkları erken aşamada tespit ederek tutukluluğun sona erdirilmesi, adli kontrole çevrilmesi veya beraat yönünde etkili bir savunma kurabilir.

Yerel Uygulamalar ve Mahkeme Pratiklerinin Önemi

Uyuşturucu suçlarında uygulamalar;

İstanbul (Anadolu – Avrupa Yakası), Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Gebze, Çayırova
gibi bölgelerde görev yapan Sulh Ceza Hâkimlikleri ve Ağır Ceza Mahkemeleri arasında dahi farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle dosyanın görüldüğü adli çevreyi ve yerel yargı pratiğini bilen bir avukatla çalışmak, tutuklama ve itiraz sürecinde ciddi avantaj sağlar.

2M Hukuk Avukatlık Bürosu ile Profesyonel Ceza Savunması

2M Hukuk Avukatlık Bürosu (Tuzla / İstanbul), uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları başta olmak üzere ceza yargılamalarında; Tutuklama ve tutukluluk itirazları, Adli kontrol talepleri, TCK m.188 – m.191 ayrımına ilişkin savunmalar, Etkin pişmanlık uygulamaları, Anayasa Mahkemesi ve AİHM başvuruları alanlarında uzmanlaşmış savunma hizmeti sunmaktadır.

Uyuşturucu suçlarında erken aşamada alınan nitelikli hukuki destek, çoğu zaman dosyanın seyrini kökten değiştirebilmekte; özgürlük hakkı, adil yargılanma ve ölçülülük ilkesi bakımından telafisi güç zararların önüne geçmektedir.