Uyuşturucu suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulamasının hukuki imkânı ve şartları.

Uyuşturucu suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) müessesesi, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde, özellikle “kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma” suçu bakımından özel ve bazı durumlarda zorunlu bir düzenleme olarak yer almaktadır.

1. Kullanmak İçin Uyuşturucu Madde Bulundurma Suçunda (TCK m.191) HAGB

Yargı kararları, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak suçlarında HAGB kararının verilmesinin mümkün olduğunu ve belirli şartlar altında kanuni bir zorunluluk teşkil ettiğini vurgulamaktadır.

Yasal Dayanak ve Zorunluluk: TCK’nın 191/9. maddesi, bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde CMK’nın 231. maddesindeki HAGB hükümlerinin uygulanacağını belirtmektedir. Ayrıca, 6545 sayılı Kanun ile 5320 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 7. maddenin 2. fıkrası uyarınca, hakkında daha önce denetimli serbestlik veya tedavi tedbiri uygulanmayan sanıklar hakkında, CMK 231/6 maddesindeki şartlar aranmaksızın HAGB kararı verilmesi yasal bir zorunluluktur (Yargıtay 10. CD-2022/16211K, 10. CD-2024/4241).

Suç Vasfının Değişmesi Durumunda HAGB: TCK’nın 191/8. maddesi uyarınca; uyuşturucu madde imal ve ticareti (m.188) veya kullanılmasını kolaylaştırma (m.190) suçlarından açılan bir davada, yargılama sonunda eylemin münhasıran “kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma” suçunu oluşturduğu anlaşılırsa, sanık hakkında HAGB kararı verilmesi zorunludur (Yargıtay 8. CD-2025/113, 10. CD-2017/5170).

Denetimli Serbestlik ve Tedavi: HAGB kararı ile birlikte sanık hakkında beş yıl süreyle denetim süresi belirlenir. Bu süre zarfında denetimli serbestlik tedbiri uygulanması zorunludur ve mahkeme gerekli görürse sanığın tedaviye tabi tutulmasına da karar verebilir (Yargıtay 10. CD-2021/2104K, 8. CD-2024/12664).

2. Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda (TCK m.188) HAGB

Uyuşturucu madde ticareti suçunda HAGB uygulaması, kullanma suçuna kıyasla çok daha sınırlıdır.

Yargıtay kararlarında, uyuşturucu madde ticareti suçundan kurulan mahkûmiyet hükümlerinin genellikle onandığı, bu suç tipi için HAGB kararı verilmediği görülmektedir (Yargıtay 20. CD-2019/2545, 20. CD-2016/2034).

Bununla birlikte, bazı ilk derece mahkemelerinin uyuşturucu ticareti suçundan HAGB kararı verdiği, ancak bu kararların itiraz üzerine kaldırıldığı veya usul eksiklikleri nedeniyle bozulduğu örnekler mevcuttur (Yargıtay 20. CD-2017/5102, 10. CD-2020/22712).

3. HAGB Kararı Verilemeyecek Haller ve Kısıtlamalar

Mükerrerlik ve İhlal Durumu: Sanık hakkında daha önce TCK 191/8 uyarınca verilmiş bir HAGB kararı varsa ve bu kararın ihlali nedeniyle mahkûmiyet hükmü kurulmuşsa, sonraki aynı neviden suçlar için yeniden HAGB kararı verilemez (Yargıtay 8. CD-2025/113).

KDAE Kararının Varlığı: Usulüne uygun verilip kesinleşmiş bir Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE) kararı varsa, aynı eylem veya süreçle ilgili olarak TCK 191/8 uyarınca HAGB kararı verilemez (Yargıtay 10. CD-2021/2104, 8. CD-2024/13751).

Tedbir İnfazı Sırasında Suç İşlenmesi: Sanık, önceki bir suçtan dolayı verilen tedavi veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında yeni bir uyuşturucu suçu işlemişse, bu durumda HAGB kararı verilemez; davanın düşmesine veya şartları varsa hükmün açıklanmasına karar verilir (Yargıtay 10. CD-2019/9001).

4. HAGB Kararının İhlali ve Hükmün Açıklanması

HAGB kararı verildikten sonra hükmün açıklanabilmesi için sanığın denetim süresi içinde belirli ihlalleri gerçekleştirmesi gerekir. TCK 191/4 uyarınca; sanığın yükümlülüklere uymamakta ısrar etmesi, tekrar uyuşturucu madde satın alması, bulundurması veya kullanması hallerinde hüküm açıklanır. Denetim süresi içinde uyuşturucu suçu dışındaki (örneğin hakaret veya seyirden yasaklılık ihlali gibi) kasıtlı suçların işlenmesi, uyuşturucu suçuna özgü HAGB’nin açıklanması için tek başına yeterli görülmeyebilmektedir (Yargıtay 8. CD-2024/14249, 10. CD-2021/6815).

5. Kanun Yolu

Uyuşturucu suçlarında verilen HAGB kararları, CMK’nın 231/12. maddesi uyarınca temyiz kanun yoluna tabi olmayıp, itiraz kanun yoluna tabidir. Bu nedenle Yargıtay, HAGB kararlarına yönelik temyiz istemlerini incelemeksizin ilgili merciye iade etmektedir (Yargıtay 10. CD-2018/1971, 20. CD-2015/14898K).

Sonuç: Uyuşturucu suçlarında, özellikle “kullanmak için bulundurma” eylemlerinde HAGB kararı verilmesi hem mümkündür hem de ilk kez bu suçu işleyenler veya suç vasfı bu yönde değişenler için yasal bir zorunluluktur. Ancak uyuşturucu ticareti suçunda HAGB uygulaması istisnai olup, genellikle kabul görmemektedir.

Uyuşturucu Suçlarında HAGB Kararlarında Neden Uzman Ceza Avukatı Desteği Şarttır?

Uyuşturucu suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulaması; suçun vasfı, sanığın adli geçmişi, daha önce uygulanmış denetimli serbestlik, KDAE veya tedavi kararları gibi son derece teknik kriterlere bağlıdır. Özellikle TCK m.191 (kullanmak için bulundurma) ile TCK m.188 (uyuşturucu ticareti) ayrımının hatalı yapılması, sanık açısından HAGB zorunluluğunun göz ardı edilmesine ve telafisi güç hak kayıplarına yol açabilmektedir.

Uygulamada en sık yapılan hatalar; HAGB’nin zorunlu olduğu hâllerde karar verilmemesi, ihlal koşullarının yanlış değerlendirilmesi, denetim süresindeki yükümlülüklerin eksik anlatılması ve kanun yolu (itiraz–temyiz) ayrımının yanlış kullanılmasıdır. Bu hatalar, sanık hakkında doğrudan mahkûmiyet hükmünün açıklanmasına neden olabilmektedir.

Başta İstanbul, Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe, Gebze ve Anadolu Yakası genelinde uyuşturucu suçlarına ilişkin dosyalarda; güncel Yargıtay Ceza Daireleri içtihatlarına hâkim, uygulamayı yakından takip eden bir ceza avukatıyla hareket edilmesi hayati önem taşır.

Bu kapsamda İstanbul Tuzla merkezli 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, uyuşturucu suçlarında HAGB uygulamaları konusunda;

Suç vasfının doğru belirlenmesi,

HAGB’nin zorunlu olduğu hâllerin etkin şekilde ileri sürülmesi,

Denetimli serbestlik ve ihlal süreçlerinin hukuka uygun yönetilmesi,

İtiraz ve kanun yolu stratejisinin doğru kurulması

konularında uzman ceza hukuku desteği sunarak müvekkillerinin hak kaybı yaşamasını önlemeyi hedeflemektedir.