Katkı payı alacağı ile katılma alacağı arasındaki fark nedir?

Katkı payı alacağı, 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı rejiminde somut katkıya dayanır.
Katılma alacağı ise 01.01.2002 sonrası edinilmiş mallara katılma rejiminde, katkı şartı aranmaksızın kanundan doğar.

Ziynet eşyaları hangi alacak türüne girer?

Ziynet eşyaları kişisel maldır. Taşınmaz veya araç alımında kullanılmışsa değer artış payı alacağı doğurur.

Hiç çalışmayan veya ev hanımı olan eş katılma alacağı talep edebilir mi?

Evet. Katılma alacağı için çalışmak, gelir elde etmek veya mala katkı sağlamak şart değildir. Bu hak, 4721 sayılı TMK’dan doğan yasal bir haktır. Evlilik süresince ev işleri, çocuk bakımı ve aile düzeninin sağlanması da dolaylı katkı kabul edilir. Yargıtay’a göre, ev hanımı olan eşin katılma alacağı talebi tam ve eksiksiz olarak korunur.

Eşimin tüm malları kendi maaşıyla alınmışsa yine de katılma alacağı isteyebilir miyim?

Evet. Malların kimin maaşıyla alındığı önemli değildir. 01.01.2002 sonrası edinilen mallar, aksi ispat edilmedikçe edinilmiş mal sayılır ve diğer eş bu malların artık değerinin yarısını talep edebilir. “Ben aldım, ben ödedim” savunması, katılma alacağını ortadan kaldırmaz.

1. Katkı Payı Alacağı

Katkı payı alacağı, eşler arasında mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu 01.01.2002 tarihinden önceki dönemde edinilen mallar için söz konusudur. 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin (TKM) 170. maddesi uyarınca, bu dönemde bir eşin diğerinin edindiği malvarlığına para veya para ile ölçülebilen maddi bir değerle (veya hizmetle) katkıda bulunması durumunda doğan haktır.

Hesaplama Yöntemi: Eşlerin çalışma süreleri ve gelirlerine ilişkin belgeler getirtilerek her birinin tasarruf oranı belirlenir. Bu oran, tasfiyeye konu malın dava tarihindeki sürüm (rayiç) değeri ile çarpılarak alacak miktarı hesaplanır.

Somut Örnekler:

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2016/21531 E. : Kooperatif ödemelerinin 01.01.2002 öncesinde tamamlanması durumunda eş lehine katkı payı alacağı doğacağı belirtilmiştir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2014/10728 E. K): 12.12.2001 tarihinde (mal ayrılığı döneminde) alınan bir araç için, davacının gelir belgeleri üzerinden yapılacak hesaplama ile katkı payı alacağına hükmedilebileceği vurgulanmıştır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2016/6747 E. K): Kafe işletmesi kazancıyla edinilen taşınmazlarda, kadının ev işleri dışındaki sürekli çalışması sabit görülerek katkı payı alacağına hükmedilmiştir.

2. Değer Artış Payı Alacağı

4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 227. maddesinde düzenlenen bu alacak türü; bir eşin, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına, hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunması halinde doğar.

Hesaplama Yöntemi: Katkının yapıldığı tarihteki değerin, malın o tarihteki toplam değerine oranı belirlenir. Bu oran, malın tasfiye (karar) tarihindeki sürüm değeri ile çarpılır. Değer kaybı varsa, katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Somut Örnekler:

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2014/5161 E. K): Davacının annesinden aldığı ve kendi biriktirdiği ziynet eşyalarını (toplam 78.000 TL değerinde) vererek bir taşınmazın edinilmesine katkı sağlaması, değer artış payı alacağı olarak kabul edilmiştir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2017/11393 E. ): Kadının kişisel malı olan taşınmaza erkeğin yaptırdığı esaslı tadilatlar (mutfak/banyo yenileme, kombi, PVC, parke döşeme) değer artış payı alacağına konu edilmiştir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2012/4285 E. K): Taşınmazın alımında ziynet eşyalarının bozdurulması ve iyileştirme giderleri yapılması durumunda, bu kişisel katkıların değer artış payı olarak hesaplanması gerektiği belirtilmiştir.

3. Katılma Alacağı (Artık Değere Katılma)

TMK’nın 231. ve 236/1. maddeleri uyarınca, 01.01.2002 tarihinden sonra geçerli olan “edinilmiş mallara katılma rejimi” kapsamında doğan bir haktır. Eşin, diğer eşe ait edinilmiş malların tasfiye tarihindeki toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıktıktan sonra kalan “artık değerin” yarısı üzerindeki alacak hakkıdır.

Temel Özellik: Katılma alacağı yasadan kaynaklanır. Bu hakkı talep eden eşin bir gelirinin olmasına veya malın edinilmesine somut bir katkıda bulunmasına gerek yoktur.

Hesaplama Yöntemi: (Edinilmiş Mallar + Eklenecek Değerler + Denkleştirme Miktarları) – Borçlar = Artık Değer. Katılma alacağı bu miktarın yarısıdır.

Somut Örnekler:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2022/7816 E.): 2012 yılında davalı adına tescil edilen ve edinilmiş mal olduğu tespit edilen taşınmazın keşif tarihindeki değerinin (340.000 TL) yarısı olan 170.000 TL’nin katılma alacağı olarak ödenmesine karar verilmiştir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2012/10180 E. K): Evlilik içinde alınan bir aracın, mal rejimi sona erdikten sonra pert olması durumunda dahi, sigorta bedeli üzerinden hesaplanan artık değerin yarısının katılma alacağı olarak verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2013/18697 E. K): 2002 sonrası ödenen banka kredileri ve kooperatif taksitleri üzerinden hesaplanan artık değerin yarısı oranında katılma alacağına hükmedilmiştir.

İkincil Kaynaklardan Edinilen Ek Bilgiler

Aşağıdaki hususlar, karar metinlerinde sınırlı bilgi olduğu durumlarda ek bağlam sağlaması amacıyla ikincil kaynaklardan derlenmiştir:

Kredili Malvarlıkları: Taşınmazın krediyle alınması durumunda, mal rejiminin sona erdiği tarihte henüz vadesi gelmemiş borçların toplam krediye oranı bulunur; bu oran taşınmazın tasfiye tarihindeki değeriyle çarpılarak borç miktarı düşülür ve kalan üzerinden alacak hesaplanır (Yargıtay 8. HD 2015/3720 K).

Eklenecek Değerler (TMK 229): Mal rejimi sona ermeden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar veya katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler, mal hala mevcutmuş gibi tasfiyeye dahil edilir (Yargıtay 8. HD 2015/22114).

Usul Kuralları: Mal paylaşımı davalarında her bir malvarlığı unsuru (taşınmaz, araç vb.) için talep edilen miktarın dava dilekçesinde veya yargılama aşamasında net bir şekilde açıklatılması zorunludur; aksi halde hakim talebe bağlılık ilkesi gereği karar veremez (Yargıtay 8. HD 2015/7852 K).

Faiz Başlangıcı: Aksine bir anlaşma yoksa, katılma alacağı ve değer artış payına tasfiyenin sona erdiği (karar) tarihinden itibaren faiz yürütülür (Yargıtay 8. HD 2020/2692 ).

NEDEN UZMAN AVUKAT DESTEĞİ GEREKLİ?

Mal paylaşımı davaları, en teknik ve en fazla hak kaybı yaşanan boşanma davalarıdır.
Özellikle katkı payı, değer artış payı ve katılma alacağı taleplerinde:

Yanlış alacak türüne dayanılması

01.01.2002 ayrımının hatalı yapılması

Talep kalemlerinin netleştirilmemesi

Yanlış hesaplama yöntemi kullanılması

Faiz başlangıç tarihinin hatalı belirlenmesi telafisi mümkün olmayan hak kayıplarına yol açabilir. İstanbul Anadolu Yakası başta olmak üzere Tuzla, Kartal, Pendik, Tepeören, Gebze ve Çayırova bölgelerinde
boşanma ve mal paylaşımı davalarında uzman aile hukuku avukatı ile yürütülen dosyalar, Yargıtay içtihatlarına uygun ve sürdürülebilir sonuçlar doğurur. 2M Hukuk Avukatlık Ofisi,
boşanma sonrası mal rejimi tasfiyesi, katkı payı ve katılma alacağı davalarında stratejik ve teknik dava yönetimi sunmaktadır.