Giriş ve Genel Hukuki Çerçeve 

Gemi kaptanı tarafından mühürlenmiş ve imzalanmış yakıt teslim belgeleri (Bunker Delivery Note), iş teslimi ve servis formları, deniz ticareti hukukunda alacağın ispatı açısından temel delil niteliği taşımaktadır. Yargı kararları, bu belgelerin özellikle yakıtın gemiye teslim edildiğini ve hizmetin ifa edildiğini kanıtlamada yüksek ispat gücüne sahip olduğunu, ancak tam bir alacak ispatı için genellikle fatura, ticari defter kayıtları ve gümrük belgeleriyle desteklendiğini göstermektedir.

1. Teslim Belgelerinin İspat Gücü ve Kaptanın Yetkisi 

Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri, gemi kaptanının Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1104 uyarınca bağlama limanı dışında geminin ihtiyaçları için işlem yapma yetkisini vurgulayarak, kaptan imzalı belgeleri belirleyici delil kabul etmektedir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (2021/4174 E., 2022/6152 : Mahkeme, sipariş onayı ve yakıt ikmal belgeleri altında gemi mührü ve kaptan imzasının bulunmasını, yakıt talebinin kaptan tarafından yapıldığının ve teslimatın gerçekleştiğinin ispatı için yeterli görmüştür.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (2020/1470 E., 2021/300  K.): Kaptan imzalı sipariş formlarının “izin prosedürü” olduğu iddiasını reddederek, bu belgelerin TTK m. 1104 kapsamında alacağın ispatı için yeterli olduğunu ve donatanın sorumluluğunu doğurduğunu onamıştır.

İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2017/397 E., 2020/242 K K.): Yakıt teslim tutanağı üzerindeki kaptan/baş mühendis imzası ve mührünü, karşı delil sunulmadığı sürece teslimatın gerçekleştiğini kanıtlayan yeterli delil olarak kabul etmiştir.

İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/348 E., 2024/303  K.): Davalının ticari defterlerinde kayıt bulunmamasına rağmen, gemi kaşesi ve kaptan imzalı belgeleri teslimatın ispatı için yeterli görerek alacağa hükmetmiştir.

2. İş Teslimi ve Servis Formlarının Değerlendirilmesi 

Servis formları ve iş teslim belgeleri, özellikle gemiye verilen teknik hizmetlerin ve bakımların ispatında kullanılmaktadır.

İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2015/502 E., 2019/497 K K.): Kaptan kaşe ve imzalı servis fişlerinin bulunduğu faturalar için hizmetin verildiği kabul edilmiş; ancak bu belgelerin bulunmadığı kalemler için ispatın yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durum, servis formlarının işin yapıldığını teyit etmede kritik bir role sahip olduğunu göstermektedir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (2013/2434 E., 2013/3921 K K.): Gemi mührünü havi sevk irsaliyesini yakıt tesliminin ispatı ve ihtiyati haciz kararı verilmesi için yeterli görmüştür.

3. Belgelerin Tek Başına Yeterliliği ve Destekleyici Unsurlar 

Kararların genelinde, kaptan imzalı belgelerin “teslimatı” ispatladığı, ancak “alacağın miktarını ve hukuki niteliğini” tam olarak belirlemek için diğer belgelerle birlikte değerlendirildiği görülmektedir.

Resmi Kayıtlarla Destekleme: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2019/166 E. ), teslim belgelerini gümrük yazıları, Liman Başkanlığı teyidi ve Transit Refakat Belgeleri ile birlikte değerlendirerek “şüpheye yer vermeyecek şekilde” ispatın sağlandığını belirtmiştir.

Ticari Defterler: Birçok kararda (Örn: İstanbul 17. ATM 2021/111 E. K), kaptan imzalı makbuzların yanı sıra faturaların davalının ticari defterlerine işlenmiş olması alacağın kesinleşmesinde anahtar rol oynamıştır.

İmza ve Mühür Eksikliği: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2020/357 E.), belgelerde imza olmasa dahi gemi mührünün bulunmasını ve davalının temel ilişkiyi inkar etmemesini alacağın ispatı için yeterli saymıştır.

Sonuç Yargı kararları uyarınca; gemi kaptanı tarafından mühürlenmiş yakıt teslim belgeleri ve servis formları, teslimatın ve hizmet ifasının gerçekleştiğine dair kuvvetli bir karine teşkil eder. Özellikle davalının temel ilişkiyi inkar etmediği veya kaptanın yetkisine dayalı işlemlerin söz konusu olduğu durumlarda bu belgeler ispat için yeterli görülmektedir. Ancak alacağın likitliği ve tam miktarı konusunda uyuşmazlık varsa, mahkemeler bu belgeleri fatura, gümrük kayıtları ve ticari defterlerle bir bütün olarak değerlendirme eğilimindedir.

Sık Sorulan Sorular

Kaptan imzalı Bunker Delivery Note (BDN) alacağı ispatlamak için yeterli midir?

Çoğu durumda evet, ancak tek başına her zaman kesin sonuç doğurmaz.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri, gemi kaptanının imzasını ve gemi mührünü taşıyan BDN’leri, yakıtın gemiye fiilen teslim edildiğinin güçlü bir karinesi olarak kabul etmektedir. Özellikle karşı taraf teslimatı açıkça inkâr edemiyorsa veya güçlü bir karşı delil sunamıyorsa, bu belgeler alacağın varlığı için yeterli görülmektedir. Bununla birlikte, alacağın tam miktarı, faiz hesapları ve ticari ilişki açısından fatura ve ticari defter kayıtlarıyla desteklenmesi ispat gücünü artırmaktadır.

Fatura veya ticari defter kaydı yoksa kaptan imzalı belgeler yine de geçerli olur mu?

Belirli koşullarda evet. Bazı yargı kararlarında, davalının ticari defterlerinde kayıt bulunmamasına rağmen, gemi kaşesi ve kaptan imzasını taşıyan belgeler teslimatın ispatı için yeterli kabul edilmiştir. Mahkemeler, deniz ticaretinin doğası gereği fiili teslimi esas almakta; özellikle gemi mührü, kaptan imzası ve temel ilişkinin inkâr edilmemesi halinde, salt defter kaydı yokluğunu alacağın reddi için yeterli görmemektedir.

Gemi kaptanının yakıt siparişi verme ve teslim belgelerini imzalama yetkisi var mıdır?

Evet. Türk Ticaret Kanunu m. 1104 uyarınca gemi kaptanı, bağlama limanı dışında geminin zorunlu ihtiyaçları için işlem yapmaya yetkilidir. Yakıt ikmali, geminin seyrini ve işletilmesini doğrudan ilgilendiren zorunlu bir ihtiyaçtır. Bu nedenle kaptan tarafından imzalanan yakıt teslim belgeleri, donatanı ve işleteni bağlayıcı nitelik taşır. Uygulamada “kaptan sadece prosedür imzaladı” savunması çoğu kez kabul edilmemektedir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Yakıt teslim belgeleri (BDN), servis ve iş teslim formları her ne kadar yüksek ispat gücüne sahip olsa da, bu belgelerin deniz alacağı niteliği taşıyıp taşımadığı, gemi alacaklısı hakkı doğurup doğurmadığı ve donatan mı yoksa başka bir tarafın mı sorumlu olduğu her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilir. Yanlış hukuki nitelendirme, alacağın reddine veya ihtiyati haciz talebinin başarısız olmasına yol açabilir.

Özellikle İstanbul limanları ve Tuzla bölgesinde görülen yakıt ve teknik hizmet uyuşmazlıklarında; kaptan yetkisi, imza–mühür geçerliliği, yaklaşık ispat eşiği ve destekleyici delillerin doğru kurgulanması uzmanlık gerektirir. Deniz ticaret hukuku alanında deneyimli bir avukat, hem alacağın doğru şekilde ispat edilmesini hem de gemi üzerinde etkili hukuki koruma (ihtiyati haciz, kanuni rehin hakkı) sağlanmasını mümkün kılar.