Av. Meryem Günay & Dr. Mehmet Günay
Kitabın Tanıtımı ve Özeti
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6. maddesi, ceza davalarında adil yargılanma hakkının temelini oluşturur ve hem uluslararası hem de Türk hukukunda merkezi bir öneme sahiptir. Av. Meryem Günay ve Dr. Mehmet Günay’ın kaleme aldığı bu eser, AİHS’in 6. maddesini ceza davaları özelinde derinlemesine inceleyerek, adil yargılanma hakkının kapsamını, uygulama alanını ve iç hukukla ilişkisini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.
Kitabın Ayırt Edici Özellikleri
Yazarlar, önsözde de vurguladıkları üzere, bu çalışmada AİHS’in yaşayan bir belge olma özelliğine ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) dinamik içtihatlarına özel bir önem atfetmektedir. Kitap, AİHS’in iç hukuktaki üstün konumunu ve Anayasa ile olan ilişkisini açıklayarak, normlar hiyerarşisinde AİHS’in yeri ve uygulama önceliği gibi pratikte sıkça karşılaşılan sorunlara ışık tutmaktadır. Ayrıca, AİHM kararları ile Türk iç hukuku arasındaki benzerlik ve farklılıklar, her bölüm sonunda eleştirel bir bakış açısıyla karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır. Bu yönüyle eser, hukukçular, avukatlar, hâkimler ve savcılar için pratik bir başvuru kaynağı olma iddiasındadır.
İçerik ve Bölümler
Kitap dört ana bölümden oluşmaktadır:
Adil Yargılanma Hakkı Kavramı, İçeriği ve Uygulama Alanı:
Adil yargılanma hakkının tanımı, tarihsel gelişimi, ulusal ve uluslararası metinlerdeki yeri, kapsamı ve niteliği detaylı biçimde açıklanır. AİHS’in 6. maddesinin lafzı ve AİHM’in genişletici yorumu ile ortaya çıkan hak ve ilkeler, örneklerle desteklenir.
Ceza Davalarında 6. Maddenin Uygulanabilirlik Şartları:
Bir kişinin adil yargılanma hakkından yararlanabilmesi için gerekli olan “suç isnadı” kavramı, AİHM’in geliştirdiği testler (ulusal hukukta sınıflandırma, suçun niteliği, cezanın ağırlığı) ile ayrıntılı olarak incelenir. Ayrıca, yargılama sürecinde 6. maddeyle korunan hakların ihlali ve bu ihlallerin hangi aşamalarda ileri sürülebileceği açıklanır.
Ceza Yargılamasında Şüpheli/Sanığın Sahip Olduğu Hak ve İlkeler:
Genel, özel ve tamamlayıcı nitelikteki haklar başlığı altında; mahkemeye başvuru hakkı, bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma, makul sürede yargılanma, aleni yargılanma, hakkaniyete uygun yargılanma, masumiyet karinesi, bilgilendirme hakkı, savunma hazırlama, avukat yardımı, tanık sorgulama ve çevirmen hakkı gibi temel güvenceler sistematik biçimde ele alınır.
Adil Yargılanma Hakkının Askıya Alınması:
Olağanüstü hallerde adil yargılanma hakkının askıya alınma koşulları, sınırları ve istisnaları (özellikle masumiyet karinesi) hem AİHS hem de Türk Anayasası çerçevesinde değerlendirilir.
Kimler İçin?
Eser, ceza yargılamasında adil yargılanma hakkının teorik ve pratik boyutlarını anlamak isteyen hukukçular, avukatlar, hâkimler, savcılar ve insan hakları alanında çalışan tüm uygulayıcılar için kapsamlı ve güncel bir başvuru kaynağıdır. Ayrıca, AİHM içtihatlarının Türk hukukuna etkisini ve uygulamadaki yansımalarını öğrenmek isteyenler için de yol gösterici niteliktedir.
Sonuç
“AİHS’in 6. Maddesi Kapsamında Ceza Davalarında Adil Yargılanma Hakkı ve İç Hukuk Uygulaması”, adil yargılanma hakkının tüm boyutlarını, AİHM kararları ve Türk iç hukuku ışığında sistematik ve anlaşılır bir dille sunmaktadır. Kitap, hem akademik hem de uygulamaya dönük yönüyle, ceza yargılamasında adil yargılanma hakkı konusunda güvenilir ve kapsamlı bir rehber arayanlar için vazgeçilmez bir kaynaktır.
İÇİNDEKİLER
I. Adil Yargılanma Hakkı Kavramı, İçeriği ve Uygulama Alanı ile Niteliği
A) Adil Yargılanma Hakkı Kavramı
B) Adil Yargılama Hakkının İçeriği
C) Adil Yargılanma Hakkının Uygulama Alanı
D) Adil Yargılanma Hakkının Niteliği
II. Ceza Davalarında 6. Maddenin Uygulanabilirlik Şartları
A) Kişi Hakkında Bir Suç İsnadında Bulunulması
1. Kişiye Suç İsnadında Bulunulması
2. Suç İsnadının Bulunup Bulunmadığının Değerlendirilmesi ve Tespiti
a. Ulusal Hukuktaki Sınıflandırma/Nitelendirme Testi
b. Suçun Niteliği Testi
c. Suçlama İçin Öngörülen Cezanın Niteliği ve Ağırlığı Testi
3. Suç İsnadı Kapsamında Değerlendirilen ve Değerlendirilmeyen Örnek Olaylar
B) Yargılama Sürecinde 6. Maddeyle Korunan Bir Hak veya İlkenin İhlal Edilmesi
1. İhlal İddiasının 6. Maddede Korunan Bir Hak veya İlkeye İlişkin Olması
2. İleri Sürülen İhlalin Yargılama Sürecinde Gerçekleştirilmiş Olması
C) Ceza Yargılamasının Mahkumiyetle Sonuçlanmış Olması
III. Ceza Yargılamasında Şüpheli/Sanığın Sözleşmenin 6. Maddesi Uyarınca Sahip Olduğu Genel, Özel ve Tamamlayıcı Nitelikteki Hak ve İlkeler
A) Genel Nitelikteki Hak ve İlkeler
1. Mahkemeye Başvuru Hakkı
a. Mahkemeye Başvuru Hakkının İçeriği ve Kapsamı
b. Mahkemeye Başvuru Hakkının Niteliği ve Sınırlanması
c. Mahkemeye Başvuru Hakkının Ceza Davalarında Görünüş Şekilleri
aa. Kişinin Hakkındaki Suç İsnadıyla İlgili Bir Mahkemede Yargılanmayı Talep Etmesi
bb. Suç İsnadıyla İlgili Verilen Kararın İstinaf veya Temyiz Kanun Yoluna Götürülebilmesi
cc. Nihai Kararın Gereğinin Yerine Getirilmesi
2. Yasayla Kurulmuş, Bağımsız ve Tarafsız Mahkemede Yargılanma Hakkı
a. Yargılama Yerinin “Mahkeme” Niteliğine Sahip Olması
b. Mahkemenin Yasayla Kurulmuş Olması
c. Mahkemenin Bağımsız Olması
aa. Bağımsız Mahkeme Kavramı
bb. Bir Mahkemenin Bağımsız Olup Olmadığının Değerlendirilmesi
aaa. Mahkeme Üyelerinin veya Yargıcının Atanma Şekli ve Görev Süreleri Açısından
bbb. Baskılara Karşı Güvencelerin Varlığı Açısından
ccc. Bağımsız Görünüm Sergilenmesi Açısından
d. Mahkemenin Tarafsız Olması
aa. Tarafsız Mahkeme Kavramı
bb. Bir Mahkemenin Tarafsız Olup Olmadığının Değerlendirilmesi
aaa. Subjektif Tarafsızlık Açısından Değerlendirme
bbb. Objektif Tarafsızlık Açısından Değerlendirme
aaaa. Fonksiyonel Nitelikteki Taraflılık Durumları
bbbb. Şahsi Nitelikteki Taraflılık Durumları
ccc. Yürütme Organının Davayı Etkilemek Amacıyla Müdahale Etmesi
e. Tarafsız ve Bağımsız Mahkeme Kavramları Arasındaki Bağlantı
f. Yasayla Kurulmuş Bağımsız ve Tarafsız Mahkemede Yargılanma Hakkından Feragat
3. Makul Sürede Yargılanma Hakkı
a. Makul Süre Kuralının İçeriği ve Kapsamı
b. Makul Süre Kuralının Aşılmasına Etki Eden Faktörler
aa. Davanın Karmaşıklığı
bb. Yargılanan Kişinin Tutum ve Davranışları
cc. Yargılama Makamlarının Tutumu
aaa. Doğrudan Yargılamayı Yapan Makamların Tutumundan Kaynaklanan Gecikmeler
bbb. Devletin Gerekli Tedbirleri Almamasından Kaynaklanan Gecikmeler
dd. Tehlikede Olan Menfaatin Türü
4. Aleni Yargılanma ve Aleni Hüküm Hakkı
a. Aleni Yargılanma Hakkı
aa. Yargılamanın Duruşmalı Yapılması
bb. Duruşmanın Kamuya ve Basına Açık Olarak Yapılması
cc. Aleni Yargılamanın İstisnaları
b. Aleni Hüküm Hakkı
5. Hakkaniyete Uygun Olarak Yargılanma Hakkı
a. Duruşmada Hazır Bulunma ve Duruşmaya Etkin Katılım Hakkı
aa. Duruşmada Hazır Bulunma
bb. Duruşmaya Etkin Katılım Hakkı
b. Silahların Eşitliği İlkesi
c. Çelişmeli Yargılama İlkesi
d. Delillerin Kabul Edilebilirliğine İlişkin İlkeler
aa. Delillerin Kabul Edilebilirliğine İlişkin AİHM’in Genel Yaklaşımı
bb. Hukuka Aykırı Delillerin Kabul Edilebilirliğine İlişkin Özel Durumlar
aaa. Hukuka Aykırı Elde Edilen Delilin Kullanılması
bbb. İşkence ve Kötü Muamele Yoluyla Elde Edilen Delillerin Kullanılması
e. Suç İşlemeye Teşvik Etmeme İlkesi (Tuzağa Düşürmeme/Ajan Provokatör/Polis Kışkırtması)
f. Gerekçeli Karar Hakkı
g. Susma ve Kendini Suçlandırmama Hakkı
h. Doğrudanlık İlkesi
ı. Davanın Özenle İncelenmesi Hakkı
i. Yazılı-Görsel Haberlerin Davayı Etkileyecek Karşıt Kampanyaya Dönüşmesi
B) Özel Nitelikteki Hak ve İlkeler
1. Masumiyet Karinesi İlkesi (6/2)
a. Masumiyet Karinesi Kavramı ve İçeriği
b. Masumiyet Karinesinin Uygulanma Alanı
c. Masumiyet Karinesi İlkesinin Bağlantılı Olduğu Güvenceler
aa. Masumiyet Karinesi ile İspat Külfeti Bağlantısı
bb. Masumiyet Karinesinin Susma ve Kendini Suçlandırmama Hakkı ile Bağlantısı
cc. Masumiyet Karinesinin Hukuka Aykırı Elde Edilen Delillerin Kullanılmasıyla Bağlantısı
dd. Masumiyet Karinesinin Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesiyle Bağlantısı
ee. Masumiyet Karinesinin Tutuklu Olarak Makul Sürede Yargılanma Hakkı ile Bağlantısı
d. Masumiyet Karinesinin İhlaline Sebebiyet Veren Beyan, Görüş ve Davranışlar
aa. Mahkeme Yargıçlarının Beyan, Görüş ve Davranışlarından Kaynaklanan İhlaller
bb. Kamu Görevlilerinin Beyan ve Görüşlerinden Kaynaklanan İhlaller
cc. Basın Kuruluşları veya Sivil Üçüncü Kişilerin Beyanlarından Kaynaklanan İhlaller
2. Suçlama Hakkında Bilgilendirme Hakkı (6/3a)
a. Bilgilendirme Hakkının İçeriği ve Şekli
b. Bilgilendirme Hakkının Unsurları
aa. Bilgilendirmenin İsnat Edilen Suçlamanın Niteliğini ve Sebeplerini İçermesi
bb. Bilgilendirmenin Ayrıntılı Olması
cc. Bilgilendirmenin En Kısa Sürede Yapılması
dd. Bilgilendirmenin Sanığın Anladığı Dilde Yapılması
3. Savunma Hazırlayabilmek İçin Yeterli Zaman ve Kolaylığa Sahip Olma Hakkı (6/3b)
a. Yeterli Zamanın (Sürenin) Tanınması
b. Yeterli Kolaylığın Tanınması/Sağlanması
4. Kendi Kendini Bizzat Savunma Hakkı veya Avukat Yardımından Yararlanma Hakkı (6/3c)
a. Sanığın Kendini Bizzat Savunabilmesi
b. Sanığın Kendi Seçeceği Bir Avukat Yardımından Yararlanabilmesi
c. Resen Atanacak Bir Avukatın Yardımından Ücretsiz Yararlanabilmesi
5. Aleyhe Tanıkları Sorguya Çekme/Çektirme ve Lehe Tanıkları Dinletme Hakkı
a. Tanık ve Tanık Beyanı Kavramlarının Anlamı ile Tanıklığın Kapsamı
b. Aleyhe Tanıkları Sorguya Çekme/Çektirme Hakkı
aa. Aleyhe Tanıkların Duruşmada Hazır Edilmesi Genel Kuralı
bb. Duruşmada Hazır Edilemeyen Tanıkların Önceki Beyanlarının Esas Alınması (İstisnalar)
aaa. Tanıkların Menfaatlerini Korumak Amacıyla Duruşmada Hazır Edilememesi
bbb. Tanıkların Güvenliği Amacıyla Kimlik Bilgilerinin Gizlenerek Dinlenmesi Nedeniyle Duruşmada Hazır Edilememesi (Gizli Tanıklık)
ccc. Tanığın Bulunamaması (Kaybolması) Nedeniyle Duruşmada Hazır Edilememesi
ddd. Cinsel Suçlarda Mağdur-Tanıkların Korunması Amacıyla Duruşmada Hazır Edilmemesi
eee. Tanığın Ölmesi Nedeniyle Duruşmada Hazır Edilememesi
fff. Tanığın Tanıklıktan Çekilmesi Nedeniyle Duruşmada Dinlenememesi
c. Lehe Tanıkları Dinletme Hakkı
6. Çevirmen/Tercüman Yardımından Faydalanma Hakkı (6/3e)
C) Tamamlayıcı Nitelikteki Haklar
1. Temyiz Hakkı
2. Aynı Suçtan İki Kez Yargılanmama ve Cezalandırılmama Hakkı
IV. Adil Yargılanma Hakkının Askıya Alınması
A) Genel Olarak
B) Askıya Almanın ve Askıya Alma Sürecinde Uygulanan Tedbirlerin Geçerlilik Şartları
1. Savaş veya Ulusun Varlığını Tehdit Eden Genel Bir Tehlikenin Mevcut Olması
2. Uygulanan Tedbirlerin Durumun Kesinlikle Gerektirdiği Ölçüde Olması
3. Alınan Tedbirlerin Uluslararası Hukuktan Doğan Diğer Yükümlülüklere Aykırı Olmaması
4. Alınan Tedbirlerin Askıya Alınamayacak Çekirdek Hakları Kapsamaması
5. Alınan Tedbirlerin Olağanüstü Halin Sebepleri, Süresi ve Yeriyle Sınırlı Olması
a. Sebep Sınırlaması (Konu)
b. Süre Sınırlaması
c. Yer Sınırlaması
6. Askıya Alma Hakkının Kullanıldığının Bildirilmesi
Kaynakça
