1. Genel Hukuki Mevcut Durum ve Temel İlke

 Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca, çalışmayan eşin mal paylaşımında hak kaybına uğraması söz konusu değildir. Ev işleri, çocuk bakımı ve evlilik birliğine sağlanan emek, malvarlığına yapılan bir katkı olarak kabul edilmektedir. Eşlerden birinin gelir elde etmemesi, yasal mal rejimi çerçevesinde tanınan haklarını ortadan kaldırmaz.

2. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (01.01.2002 Sonrası) 

01.01.2002 tarihinden sonraki edinimlerde geçerli olan “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” kapsamında, çalışmayan eşin hakları şu esaslara dayanmaktadır:

Yasal Hak Niteliği: Katılma alacağı, doğrudan yasadan (TMK m. 231, 236/1) kaynaklanan bir haktır. Bu hakkın talep edilebilmesi için eşin bir gelirinin olması veya malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına somut bir maddi katkıda bulunması şart değildir (Yargıtay 8. HD. 2017/3986 2013/16653 K, 2016/9813).

Çalışma Durumunun Etkisizliği: Yargıtay kararlarında açıkça belirtildiği üzere, katılma alacağı bakımından eşin çalışıp çalışmamasının veya herhangi bir katkıda bulunup bulunmamasının bir önemi yoktur (Yargıtay 8. HD. 2012/12529 K, 2012/11719).

Artık Değer Üzerinden Hak Sahipliği: Evlilik birliği içinde edinilen malların toplam değerinden borçlar çıkarıldıktan sonra kalan “artık değer”in yarısı üzerinde diğer eşin alacak hakkı bulunmaktadır. Bu hak, eşin ev hanımı olması veya işsiz olması durumunda da aynen korunur (Yargıtay 8. HD. 2012/8516, 2014/17066 K).

3. Emek Katkısı ve Ev İşlerinin Değerlendirilmesi 

Yargıtay, çalışmayan eşin evlilik birliği içindeki faaliyetlerini “emek katkısı” olarak nitelendirmektedir:

Hizmet Değeri: TMK’nın 186. maddesi gereğince ev işlerinin yapılması sebebiyle sarf edilen emek, bir malvarlığı değeri olarak kabul edilir. Aksi kanıtlanmadıkça, ev hanımı olan eşin de diğer eşin sahip olduğu malvarlığına tasarruf oranında katkıda bulunduğu kabul edilir (Yargıtay 8. HD. 2019/5275 ).

Hayatın Olağan Akışı: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi (2006/11169 ), ev hanımı olan eşin evin sorumluluğunu üstlenmesini ve emeğini sunmasını bir katkı olarak görmüş; bu emeğin göz ardı edilerek malın sadece çalışan eşin geliriyle edinildiğinin kabul edilmesini “hayatın olağan akışına aykırı” bulmuştur.

4. Mal Ayrılığı Rejimi Dönemi (01.01.2002 Öncesi) 

01.01.2002 öncesi dönemde geçerli olan “Mal Ayrılığı Rejimi”nde kurallar daha katıdır:

Maddi Katkı Şartı: Bu dönemde bir eşin diğerinin malına katkı payı alacağı isteyebilmesi için kural olarak para veya para ile ölçülebilen maddi bir değer koyması gerekir (Yargıtay 8. HD. 2010/3594).

İstisnai Durumlar: Kadın çalışmasa dahi, ev işleri dışındaki faaliyetleri (hayvan bakma, bağ-bahçe işleri, dükkan işletme yardımı vb.) ev ekonomisine katkı sayılarak lehine katkı payı alacağına hükmedilebilir (Yargıtay 8. HD. 2015/2837). Ayrıca Hukuk Genel Kurulu (2007/787 ), çalışmayan kadının yaptığı diğer işler nedeniyle katkı payı isteyebileceğini teyit etmiştir.

5. İkincil Kaynaklar ve Özel Durumlar 

İkincil bilgi sağlayan kaynaklar, çalışmayan eşin haklarını ispat ve kapsam bakımından şu şekilde detaylandırmaktadır:

Ziynet Eşyaları ve Maddi Katkı: Ev hanımı olan eşin, düğünde takılan ziynetlerini veya miras kalan varlıklarını mal ediniminde kullanması durumunda “değer artışı payı” veya “katkı payı” alacağı doğmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2022/1273), ev hanımı olan kadının var olan ziynetleri ile taşınmaz edinimine katkı yapmasını “olağan bir durum” olarak kabul etmiştir.

Ekonomik Menfaat Kaybı: Boşanma tazminatları bağlamında, çalışmayan eşin ev işleri ve sosyal desteği bir ekonomik değer olarak görülmekte ve boşanma ile bu destekten mahrum kalınması maddi tazminat hesabında dikkate alınmaktadır (Yargıtay HGK 2013/1156 K).

İspat Yükü: Katkı payı alacağı taleplerinde, çalışmayan eşin ziynet veya miras gibi somut bir varlığı mala özgülediğini ispatlaması gerekebilir; ancak 2002 sonrası “katılma alacağı” taleplerinde bu ispat yükü aranmaz, hak doğrudan yasadan doğar (Yargıtay 2. HD. 2022/4534).

Sonuç Yargı kararları bütünüyle incelendiğinde; çalışmayan eşin, özellikle 2002 sonrası edinilen mallar üzerinde hiçbir maddi katkı ispatlamasına gerek kalmaksızın yasal olarak %50 oranında katılma alacağı hakkı bulunduğu, 2002 öncesi dönem için ise ev işlerini aşan faaliyetleri veya ziynet/miras gibi varlıklarıyla katkısını ispatlaması durumunda hak sahibi olduğu görülmektedir. Çalışmama durumu, tek başına bir hak kaybı sebebi değildir.

Çalışmayan (ev hanımı) eş boşanmada mal paylaşımından pay alabilir mi?

Evet. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre çalışmayan eş, özellikle 01.01.2002 sonrası edinilen mallar bakımından hiçbir maddi katkı ispatlamaksızın artık değerin yarısı oranında katılma alacağı hakkına sahiptir. Çalışmama durumu tek başına bir hak kaybı nedeni değildir.

Ev işleri ve çocuk bakımı mal paylaşımında dikkate alınır mı?

Evet. Yargıtay, ev işleri ve çocuk bakımını emek katkısı olarak kabul etmektedir. Bu emek, evlilik birliğine yapılan ekonomik katkı sayılır. Malın yalnızca çalışan eşin geliriyle edinildiğinin kabulü, hayatın olağan akışına aykırı görülmektedir.

. 2002 öncesi dönemde çalışmayan eş hiç hak talep edemez mi?

Hayır. 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı rejimi döneminde kural olarak maddi katkı aranır. Ancak çalışmayan eş; ziynet eşyaları, miras kalan varlıklar, ev işlerini aşan fiilî katkılar (tarla, dükkân, hayvan bakımı vb.)
ile katkısını ispatlarsa katkı payı alacağı talep edebilir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Çalışmayan eşin mal paylaşımı hakları, uygulamada en çok yanlış bilinen ve en fazla hak kaybı yaşanan alanlardan biridir. Yanlış mal rejimi dönemi esas alınması, katkı–katılma ayrımının hatalı yapılması veya ispat yükünün yanlış kurulması; yasal olarak %50’ye varan alacakların kaybedilmesine yol açabilmektedir.

Özellikle;

2002 öncesi ve sonrası dönem ayrımının doğru yapılması

Katılma alacağı mı, katkı payı mı isteneceğinin belirlenmesi

Ziynet ve miras katkılarının doğru hukuki nitelendirilmesi

Emek katkısının Yargıtay içtihatlarına uygun şekilde ileri sürülmesi uzmanlık gerektirir.

İstanbul’da, özellikle Tuzla, Kartal, Pendik, Maltepe, Ataşehir ve Kadıköy başta olmak üzere çalışmayan eşin mal paylaşımı, katılma alacağı ve katkı payı davalarında 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, güncel Yargıtay uygulamasına dayalı stratejik dava yönetimi ve hak kaybını önleyici hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. “Çalışmadım, hakkım yok” düşüncesi hukuken yanlıştır. Doğru zamanda, doğru hukuki taleple açılan bir dava; telafisi mümkün olmayan kayıpların önüne geçer.