Anlaşmalı boşanma protokolünde hangi hususlar zorunlu olarak yer almalıdır?
Türk Medeni Kanunu m.166/3 ve Yargıtay kararlarına göre; protokolde boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat) ile çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası) mutlaka açık ve net şekilde düzenlenmelidir. Bu unsurlardan biri eksikse veya “saklı tutulmuşsa”, anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Mal paylaşımı anlaşmalı boşanma protokolünde yazılmak zorunda mı?
Hayır. Mal rejiminin tasfiyesi, boşanmanın zorunlu fer’î sonucu değildir. Taraflar isterse mal paylaşımını protokole koyabilir, isterse boşanmadan sonra ayrı bir dava açabilir. Ancak mal paylaşımı protokole yazılacaksa; taşınır ve taşınmazların tek tek, ismen ve açık şekilde belirtilmesi zorunludur. “Tüm malları paylaştık” gibi genel ifadeler geçerli sayılmaz.
Anlaşmalı boşanma protokolü icra edilebilir mi?
Evet, ancak şartları vardır. Protokol hükümlerinin hakim tarafından uygun bulunması, mahkeme kararının hüküm fıkrasına açıkça geçirilmesi ve taraflarca imzalanması gerekir. Sadece “not edilmesine” karar verilen protokoller, tek başına ilamlı icra kabiliyeti kazanmaz.
1. Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Yasal Dayanağı ve Temel Şartları
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166/3. maddesi uyarınca, anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için protokolün belirli asgari unsurları taşıması ve davanın belirli usulü şartlara uygun olması zorunludur. Yargıtay kararları ışığında bu temel şartlar şunlardır:
Evlilik Süresi: Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması gerekir.
İrade Beyanı: Eşlerin boşanma iradelerini hakim önünde bizzat açıklamaları ve hakimin bu iradenin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır.
Kapsam: Protokolün, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilmiş tam bir mutabakatı içermesi ve bu düzenlemenin hakim tarafından uygun bulunması zorunludur.
2. Protokolde Yer Alması Zorunlu Olan “Boşanmanın Fer’i Sonuçları”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre, bir protokolün “anlaşmalı boşanmaya elverişli” kabul edilebilmesi için şu hususlarda açık düzenleme içermesi gerekir:
Mali Sonuçlar:
Maddi ve Manevi Tazminat: TMK 174/1-2 maddeleri kapsamında tazminat miktarları veya tazminat talebi olmadığına dair açık beyan.
Yoksulluk Nafakası: TMK 175. maddesi uyarınca eş için ödenecek nafaka düzenlemesi.
Çocukların Durumu:
Velayet: Ortak çocukların velayetinin kime verileceği.
Kişisel İlişki: Velayet kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişkinin zaman ve süresine dair düzenleme.
İştirak Nafakası: TMK 182. maddesi uyarınca çocukların bakım ve eğitim giderlerine katılım (iştirak nafakası) miktarı.
Yargıtay, bu unsurlardan herhangi biri (örneğin iştirak nafakası veya tazminat hakları) hakkında düzenleme içermeyen veya bu hakları “saklı tutan” protokollerin, TMK 166/3 anlamında geçerli bir anlaşma teşkil etmediğini ve bu durumda anlaşmalı boşanma kararı verilemeyeceğini vurgulamaktadır.
3. Protokolde Yer Alabilecek İhtiyari Unsurlar (Mal Rejimi ve Diğerleri)
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanmanın doğrudan bir fer’i (eki) niteliğinde değildir. Bu nedenle, protokolde mal rejimine dair bir düzenleme bulunması zorunlu değildir; taraflar bu konudaki haklarını boşanmadan sonra zamanaşımı süresi içinde ayrıca dava edebilirler. Ancak taraflar isterlerse şu hususları da protokole ekleyebilirler:
Mal Rejimi Tasfiyesi: Katkı payı, değer artış payı veya artık değere ilişkin alacaklar.
Eşya Paylaşımı: Ziynet eşyaları ve ev eşyalarının paylaşımı.
Ayni Hak Devirleri: Gayrimenkul tapu tescili, araç mülkiyeti devri, hisse devri veya belirli bir miktar paranın ödenmesi taahhüdü.
Önemli Uyarı: Mal rejimine ilişkin hükümlerin protokolde yer alması durumunda, bu hükümlerin “hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta” olması gerekir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, “tüm malları paylaştık, alacağımız yoktur” şeklindeki genel ve muğlak ifadelerin mal rejimini tasfiye etmeyeceğini; taşınır ve taşınmazların tek tek, ismen ve bentler halinde belirtilmesi gerektiğini karara bağlamıştır.
4. Protokolün Geçerlilik ve İnfaz Koşulları
Hakimin Onayı ve Müdahalesi: Hakim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi halinde boşanmaya hükmolunur.
Hüküm Fıkrasına Geçirme: Protokolün ilam niteliği kazanabilmesi ve infaz edilebilmesi için sadece “protokolün tasdikine” denilmesi yeterli değildir; protokol hükümlerinin ayrı ayrı mahkeme kararının hüküm fıkrasına geçirilmesi gerekir.
İmza Şartı: Sözlü beyanların zapta geçirilip taraflarca imzalanması veya yazılı protokolün bizzat mahkemede doğrulanması zorunludur.
5. İkincil Kaynaklardan Edinilen Bilgiler
İkincil kaynak niteliğindeki yargı kararları, protokol içeriğine dair şu ek bağlamları sunmaktadır:
Protokolde yer alan “ileride hak talep edilmeyeceğine” dair geniş kapsamlı ibra beyanlarının, tarafları bağlayıcı olduğu ve sonradan açılacak mal rejimi davalarının dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edebileceği belirtilmiştir.
Taşınmaz devri öngörülen protokollerde, tapu harç ve masraflarının kime ait olacağının açıkça yazılması, infaz aşamasındaki uyuşmazlıkları önlemektedir.
Çocukların eğitim giderlerinin (servis, yemek, özel ders vb.) kapsamının detaylandırılması, velayet değişikliği olsa dahi sözleşmeye bağlılık ilkesi gereği ödeme yükümlülüğünü devam ettirebilmektedir.
Anlaşmalı boşanma kararının verilmesinden sonra hükmün çok uzun süre (örneğin 9-10 yıl) tebliğe çıkarılmamasının, boşanma iradesinin samimiyetini sakatladığı ve hakkın kötüye kullanımı olarak değerlendirilebileceği vurgulanmıştır. Bir yazı önerisi.
Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?
Anlaşmalı boşanma, en hızlı boşanma yolu olmakla birlikte en çok hata yapılan boşanma türüdür.
Özellikle anlaşmalı boşanma protokolü, sıradan bir belge değil; mahkeme kararıyla kesin ve bağlayıcı hale gelen hukuki bir metindir.
Eksik veya Hatalı Protokol = Geçersiz Anlaşmalı Boşanma
Yargıtay uygulamasında;
İştirak nafakası düzenlenmeyen
Tazminat hakkı “saklı tutulan”
Çocuklarla kişisel ilişki saatleri net yazılmayan
Mal paylaşımı belirsiz bırakılan protokoller anlaşmalı boşanmaya elverişli sayılmamakta ve davalar çekişmeliye dönmektedir.
Protokol Hukuku Teknik Bir Alandır
Katılma alacağı, iştirak nafakası, kişisel ilişki, tapu devri, araç devri, hisse payı gibi konular birbirinden bağımsız teknik düzenleme gerektirir. Yanlış yazılmış tek bir cümle, yıllar sonra yeni davalara ve ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Yerel Uygulama Bilgisi Kritik Önemdedir
Özellikle İstanbul, Tuzla, Kartal, Pendik, Tepeören, Gebze ve Çayırova bölgelerinde Aile Mahkemelerinin;
Protokol denetimi
Hakim müdahalesi
Duruşma beyanlarının bağlayıcılığı konusunda farklı uygulamaları bulunmaktadır. Bu nedenle sürecin Tuzla boşanma avukatı / İstanbul boşanma avukatı tecrübesi olan bir hukukçu ile yürütülmesi büyük avantaj sağlar.
2M Hukuk Avukatlık Ofisi ile Güvenli Protokol
2M Hukuk Avukatlık Ofisi, anlaşmalı boşanma protokollerini;
Yargıtay içtihatlarına uygun
İnfaz edilebilir
Sonradan dava riskini minimize eden şekilde hazırlayarak müvekkillerinin haklarını güvence altına alır. Anlaşmalı boşanma hız ister, ama protokol uzmanlık ister.
