Receivables Arising from Ship Fuel and Bunker Supply, Means of Proof, and Available Legal Remedies
This study analyzes the types of lawsuits, methods of proof, and interim injunction mechanisms that individuals or institutions supplying fuel to ships can resort to in cases where they cannot collect their receivables, in light of the judicial decisions presented.
1. Types of Lawsuits and Legal Remedies Available
Decisions of the Court of Cassation and Regional Courts of Justice classify the main legal remedies that fuel suppliers can resort to as follows:
Receivable Collection Lawsuit: This is a lawsuit filed for the direct collection of the fuel cost from the owner or operator. (Court of Cassation 11th Civil Chamber, 2016/10463 E. Decision; 2013/17157 E. Decision)
Lawsuit for Recognition and Establishment of Statutory Lien: Pursuant to Article 1320 of the TCC (Former TCC 1235/6), this is a lawsuit filed on the grounds that the fuel receivable constitutes a “maritime claim” and grants a statutory lien on the ship. This lawsuit aims to collect the receivable from the ship and its appurtenances. (Court of Cassation 11th Civil Chamber, 1998/8202 E. Decision; 2010/15203 E. Decision)
Action for Annulment of Objection: This is a lawsuit filed to ensure the continuation of enforcement proceedings when the debtor objects to the enforcement initiated by the creditor. (Istanbul Anatolian 5th Commercial Court of First Instance, 2020/418 File No. Decision No.; Court of Appeals 11th Civil Chamber, 2023/542 File No. Decision No.)
Provisional Attachment and Prohibition of Sailing: It may be requested that a provisional attachment be placed on the vessel and that it be prohibited from sailing, in order to secure a fuel claim categorized as a maritime claim. (Sakarya Regional Court of Appeal 7th Civil Chamber, 2024/638 File No. Decision No.; Istanbul Regional Court of Appeal 13th Civil Chamber, 2021/2073 File No. Decision No.)
Enforcement Proceedings by Way of Conversion of Pledge into Money: Enforcement proceedings can be initiated directly by way of conversion of the pledge into money, based on the right of the ship creditor. (Istanbul 17th Commercial Court of First Instance, 2016/289 File No. Decision No.)
Action for Objection to the Bankruptcy Ranking List (Deletion of Registration): In case of the debtor’s bankruptcy, a correction of the position in the ranking list can be requested by asserting that the fuel claim has a preferential (priority) right. (Istanbul Regional Court of Appeal 17th Civil Chamber, 2018/384 File No. Decision No.)
2. Proof of Claim and Required Documents
Court decisions emphasize the importance of the following evidence for proving the delivery of fuel and the existence of the debt:
Fuel Delivery Receipts (Bunker Delivery Note – BDN): Delivery documents bearing the ship’s seal and the signature of the captain or chief engineer are the strongest means of proof. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2009/5700 File No. Decision; 2011/8130 File No. Decision; Istanbul 17th Commercial Court, 2017/397 File No. Decision)
Invoices and Delivery Notes: These are documents showing the quantity and cost of the supplied fuel. (Istanbul Regional Court of Justice 12th Civil Chamber, 2024/1257 File No.
Commercial Books and Records: Properly kept commercial books and current account balances of the parties are used to prove that the receivable is liquid. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2023/542 File No. ; 2019/914 File No.
Correspondence and Order Confirmations: Email correspondence, fax messages and order confirmation documents referred to as “booking note”. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2016/5775 File No. ; 2019/914
Expert Examination: An expert report is obtained to determine the amount of the receivable, interest calculations, and the law of the relevant country if there is a foreign law element. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2019/1294 File No. Source)
3. Analysis Through Concrete Examples
Master’s Authority to Represent and State of Necessity: In the case of the M/V Clipper, the master’s request for fuel outside the home port, deemed necessary (state of necessity) for the vessel to complete its voyage, was considered sufficient for the right of a maritime lien claimant and the establishment of a statutory lien. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2010/15203 E.
Financial Leasing Status: In the decision regarding the OBO E…. vessel, it was confirmed that the vessel being subject to financial leasing did not prevent the statutory lien arising from a fuel claim, and that this right followed the vessel. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 1998/8202 E.
Disclaimer of Liability Clauses: In the case of the “Mana” vessel, the claim for a lien was rejected due to the presence of clauses in the fuel receipts stating “the owner shall not be liable and no lien shall be imposed” and because the fuel was ordered by a company other than the owner. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2012/369 E.
Payment to a Third Party: In the case of the Orel 4 vessel, upon the owner proving that they paid the fuel cost to an intermediary company (EB Petrol), the lawsuit of the plaintiff, who actually supplied the fuel but had a contract with the intermediary, was rejected. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2008/11817 E. Source)
4. Provisional Attachment and Prima Facie Evidence
For a provisional attachment order to be issued for maritime claims, it is sufficient that the existence of the claim is “approximately proven”. In the decisions regarding M/V Baku and M/V …, the consistency of invoices and delivery documents was deemed sufficient for approximate proof, and the attachment of the vessels was ordered. (Sakarya Regional Court of Appeals 7th Civil Chamber, 2024/638 E. Source; Istanbul Regional Court of Appeals 12th Civil Chamber, 2024/1257 E. S
5. Information Obtained from Secondary Sources
In the decisions highlighted as secondary sources , the following additional contexts were presented:
The competent courts in disputes regarding fuel claims are Maritime Specialized Courts. (Istanbul Regional Court of Appeals 37th Civil Chamber, 2018/2305 E.
For a maritime claim to arise, the claim must have arisen against the vessel owner, charterer, manager, or operator; claims arising only against the agent may not confer maritime claim status. (Supreme Court 12th Civil Chamber, 2016/19488 E.
In credit (on account) sales transactions, courts may sometimes reject a claim for a lien; therefore, proving that the transaction took place within the scope of the captain’s authority to represent and under urgent circumstances is critical. (Supreme Court 11th Civil Chamber, 2011/8141 E.
In financial leasing contracts, the leasing company is considered to have assumed the risk of a lien arising from the operation of the vessel; this situation can also set a precedent for fuel claims, similar to employee wages. (Supreme Court 9th Civil Chamber, 2005/9584 E.
Frequently Asked Questions
Gemi yakıtı alacağı gerçekten güçlü bir “deniz alacağı” mıdır?
Evet. Gemiye sağlanan yakıt ve akaryakıt bedelleri, Türk Ticaret Kanunu’nun 1352/1-l maddesi uyarınca doğrudan deniz alacağıdır.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri, yakıtın geminin seferini sürdürebilmesi için vazgeçilmez bir ihtiyaç olduğunu kabul etmekte ve bu nedenle yakıt alacaklarını deniz ticaretine özgü koruma mekanizmalarına tabi tutmaktadır.
Yakıt parasını alamazsam gemiyi durdurabilir miyim?
Evet. Yakıt alacağı deniz alacağı niteliğinde olduğu için ihtiyati haciz talep edilebilir.
Mahkeme, yakıtın teslim edildiğini ve bedelin ödenmediğini yaklaşık ispat düzeyinde görürse geminin haczi ve seferden men edilmesi kararı verebilir.
Bu yol, uygulamada en hızlı tahsilat aracıdır.
Hangi belgeler yakıt alacağını ispat etmek için yeterlidir?
Uygulamada en güçlü deliller şunlardır:
Bunker Delivery Note (BDN) – gemi mührü ve kaptan/başmühendis imzalı
Fatura ve sevk irsaliyeleri
Sipariş onayları (booking note, e-posta yazışmaları)
Ticari defterler ve cari hesap kayıtları
Ödeme yapılmadığını gösteren banka kayıtları
Bu belgelerin birbiriyle uyumlu olması, ihtiyati haciz için çoğu zaman yeterli görülmektedir.
Hangi davayı açmalıyım: alacak davası mı, icra mı, rehin mi?
Somut duruma göre birden fazla yol mümkündür:
İlamsız icra + itirazın iptali davası
Doğrudan alacak davası
Kanuni rehin hakkı tanınması davası
Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip
Borçlu iflas etmişse → sıra cetveline itiraz davası
Yanlış yolun seçilmesi, alacağın haklı olmasına rağmen davanın kaybedilmesine yol açabilir
Gemiye verilen yakıt bedeli ödenmezse, her durumda gemi üzerinde kanuni rehin (gemi alacaklısı hakkı) tesis edilebilir mi?
Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 24.03.2014 tarihli (E. 2013/17157, K. 2014/5720) kararına göre, gemiye yakıt verilmiş ve bedeli ödenmemiş olsa bile her durumda gemi alacaklısı hakkı ve buna bağlı kanuni rehin hakkı doğmaz. Somut olayda Yargıtay şu ayrımı yapmıştır: Yakıt bedeline ilişkin alacak davası kabul edilmiştir; yani yakıtı sağlayan taraf, alacağını donatan/işletene karşı talep edebilir.
Ancak gemi alacaklısı hakkı (kanuni rehin) talebi reddedilmiştir. Bunun nedeni;
Yakıt siparişinin gemi kaptanı tarafından değil, donatan veya kaptan dışında bir kişi tarafından verilmiş olmasıdır. Kaptanın yalnızca yakıtın gemiye teslim alındığını teyit etmesi, kaptan muamelesi veya bağlama limanı dışında kaptanın kredi muamelesi kapsamında kabul edilmemiştir. Sonuç olarak: Gemiye yakıt verilmesinden doğan alacağın gemi alacaklısı hakkı sayılabilmesi için, yakıt tedarikinin TTK’da öngörülen şekilde kaptanın yetkisi kapsamında ve kanunun aradığı unsurlarla gerçekleşmesi gerekir. Aksi halde, alacak tahsil edilebilir olsa da gemiye haciz / kanuni rehin yolu kapalıdır.
Gemiye satılan yakıt bedeli ödenmezse, gemi üzerine ihtiyati haciz konulabilir mi? Yakıtın “yük” olduğu iddiası haczi engeller mi?
Evet, belirli şartlar altında gemiye satılan yakıttan doğan alacak nedeniyle gemi üzerine ihtiyati haciz konulabilir. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi’nin 27.03.2024 tarihli (E. 2024/638, K. 2024/560) kararında bu husus açıkça ortaya konulmuştur. Somut olayda Mahkeme şu tespitleri yapmıştır:
Davacı, gemiye yakıt satıldığını ve bedelinin ödenmediğini ileri sürerek gemi üzerine ihtiyati haciz talep etmiştir. Davalı taraf ise, söz konusu yakıtın gemi için tüketim amacıyla alınmadığını, taşınan yük niteliğinde olduğunu ve bu nedenle deniz alacağı bulunmadığını savunmuştur.
Ancak Mahkeme; TTK m. 1352/1-l uyarınca yakıt alacaklarının deniz alacağı niteliğinde olduğunu, Deniz alacağına dayalı olarak TTK m. 1369 kapsamında gemi üzerine ihtiyati haciz konulabileceğini, İhtiyati haciz aşamasında kesin ispat değil, yaklaşık ispatın yeterli olduğunu (İİK m. 258) vurgulamıştır. Taraflar arasındaki uyuşmazlıkta, yakıtın tüketim için mi yoksa taşınacak yük olarak mı alındığı hususunun esasen yargılamayı gerektirdiği, bu nedenle ihtiyati haciz aşamasında haczin kaldırılmasını gerektirmediği kabul edilmiştir. Ayrıca Mahkeme; İhtiyati hacze karşı yapılan itirazların İİK m. 265’te sınırlı sayıda olduğu, Davalı tarafın ileri sürdüğü itirazların esasa ilişkin olup bu aşamada değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Sonuç olarak: Yakıt alacağının varlığı yaklaşık ispat ile ortaya konulabiliyorsa, yakıtın “yük” olduğu yönündeki savunma ihtiyati haczi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu tür itirazlar, esas davada yapılacak yargılama sonunda değerlendirilecek olup, ihtiyati haciz kararı bu aşamada geçerliliğini korur.
Gemiye verilen yakıt alacağı her durumda “gemi alacaklısı hakkı” sayılarak sıra cetvelinde öncelik kazanır mı?
Hayır. Mahkeme, yakıt alacaklarının otomatik olarak gemi alacaklısı hakkı vermediğini açıkça ortaya koymuştur. Somut olayda;
Yakıt tedariklerinin bir kısmı geminin bağlama limanında (Malta) yapılmıştır.
6762 sayılı TTK m. 1235/1-6 uyarınca, yakıt alacağının gemi alacaklısı hakkı doğurabilmesi için geminin bağlama limanı dışında, zaruret halinde ve kaptan tarafından bu sıfatla yapılmış olması gerekir.
Bağlama limanında yapılan yakıt tedarikleri bakımından gemi alacaklısı hakkı doğmaz.
Bağlama limanı dışında (örneğin Bari Limanı) yapılan tedarikler açısından ise, zaruret hali ve kaptan muamelesi somut delillerle ispatlanmadıkça gemi alacaklısı hakkı kabul edilmez.
Bu nedenle Mahkeme, yakıt tedarikçisinin alacağını birinci derece gemi alacaklıları sırasından çıkarmış, daha alt bir sıraya (adi alacaklılara yakın) kaydetmiştir.
Yedieminlik, bekçilik–muhafaza veya benzeri hizmet alacakları her zaman sıra cetvelinde en önde mi yer alır? Zamanaşımı etkili olur mu?
Hayır. Mahkeme bu konuda da önemli sınırlar çizmiştir:
Bekçilik, muhafaza ve benzeri hizmetler kural olarak gemi alacaklısı hakkı verebilir.
Ancak 6762 sayılı TTK m. 1259 gereği, gemi alacaklısı hakkı 1 yıllık süre içinde icra takibi veya dava ile ileri sürülmezse rehin hakkı düşer.
Somut olayda, bu tür hizmetlere ilişkin alacaklar için süresinde takip yapılmadığı ve ayrıca resmî yediemin atamasına dair icra müdürlüğü kararı bulunmadığı tespit edilmiştir.
Bu sebeplerle Mahkeme;
Söz konusu alacakların yediemin alacağı olarak cebri icra masrafı sayılmasına,
Dolayısıyla tüm alacaklılardan önce ödenmesine imkân bulunmadığına karar vermiş ve bu alacakları öncelikli sıralardan çıkarmıştır.
Sonuç olarak:
Sıra cetvelinde öncelik, alacağın türüne olduğu kadar kanuni şartların (yer, yetki, zaruret, süre) eksiksiz yerine getirilmesine de bağlıdır. Aksi halde, alacak mevcut olsa bile öncelik ve gemi alacaklısı hakkı kaybedilebilir.
Gemi adamı alacakları için ayrıca dava açılması veya hüküm alınması gerekir mi? Bu alacaklar sıra cetvelinde öncelikli midir?
Hayır. Mahkeme, yerleşik Yargıtay içtihatlarıyla uyumlu şekilde, gemi adamı alacaklarının kanundan doğrudan gemi alacaklısı hakkı verdiğini açıkça kabul etmiştir. Somut olayda Mahkeme şu esasları vurgulamıştır: 6762 sayılı TTK m. 1235 uyarınca gemi adamlarının ücret ve hizmet sözleşmesinden doğan alacakları, kanunen gemi alacaklısı hakkı niteliğindedir. Bu alacaklar için ayrıca dava açılmasına veya ilam alınmasına gerek yoktur. Süresi içinde (1 yıl içinde) icra takibine konu edilmiş olmaları halinde, rehinli ve ipotekli alacaklardan dahi önce ödenmeleri gerekir. Bu nedenle Mahkeme, gemi adamlarının alacaklarını sıra cetvelinin 1. derecesinde ve ilk sırada değerlendirmiş; yalnızca 1 yıllık süre geçtikten sonra takibe konu edilen gemi adamı alacağı bakımından rehin hakkının düştüğüne hükmetmiştir.
Gemiye verilen yakıt bedeli ödenmezse, kaptan imzalı teslim belgesi kanuni rehin hakkı için yeterli ispat sayılır mı?
Evet. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 28.04.2011 tarihli (E. 2009/5700, K. 2011/5139) kararına göre, gemiye verilen yakıtın fatura ile belgelendirilmesi ve yakıtın gemi kaptanı tarafından imzalanmış, gemi mührünü taşıyan teslim belgesiyle teslim alındığının ispat edilmesi halinde, alacağın ödenmemesi durumunda yakıt alacağı gemi alacaklısı hakkı doğurur ve gemi üzerinde kanuni rehin hakkı tesis edilebilir; bu durumda yakıtın fiilen gemiye verildiği ve alacağın varlığı tam ispatla kabul edilir.
Yakıt bedelinin ödendiği iddia edilse bile, ödeme üçüncü bir firmaya yapılmışsa gemi üzerindeki ihtiyati haciz kaldırılır mı?
Hayır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin 19.09.2024 tarihli (E. 2024/1257, K. 2024/1283) kararına göre, gemiye yakıt tedarik edildiği fatura ve kaptan imzalı teslim belgeleriyle yaklaşık olarak ispatlanmışsa, borçlunun ödemeyi alacaklıya değil üçüncü bir firmaya yaptığını ileri sürmesi, bu firmanın alacaklı adına yetkili olduğunun açık ve yazılı şekilde ispatlanamaması hâlinde ihtiyati haczin kaldırılması için yeterli değildir; bu tür ödeme ve sözleşme ilişkilerinin gerçekliği ihtiyati hacze itiraz aşamasında değil, ancak esas yargılamada incelenebilir ve bu aşamada yaklaşık ispat mevcut olduğundan gemi üzerindeki ihtiyati haciz devam eder.
Yakıt tedarikinde Skype veya e-posta yazışmaları tek başına bağlayıcı bir sözleşme kurar mı?
Cevap: Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin anılan kararında açıkça vurgulandığı üzere, taraflar arasında süregelen ticari ilişki bulunsa dahi, yakıt tedarikine ilişkin yazışmalar kesin teyit (confirmation) aşamasına ulaşmamışsa, fiyat alma ve müzakere niteliğindeki Skype veya e-posta mesajları sözleşme kurulduğunu göstermeye yetmez; bu durumda tedarikçinin yakıt teslim etmemesi sözleşmeye aykırılık sayılmaz ve donatan bu gerekçeyle yakıt borcunu ortadan kaldıramaz.
Yakıt alacağında tarafların ticari defterleri tek başına alacağın varlığını ispat etmeye yeterli midir?
Evet, belirli şartlar altında yeterlidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 22.05.2024 tarihli (E. 2023/542, K. 2024/4183) kararına göre, tarafların usulüne uygun şekilde tutulmuş, onayları tam ve birbirini doğrulayan ticari defter ve kayıtları, yakıt alacağının varlığı ve bakiye tutarı bakımından güçlü ve bağlayıcı delil niteliği taşır; bu durumda borçlu, defterlerde görünen bakiye alacağı soyut takas iddiaları, müzakere aşamasında kalan yazışmalar veya ispatlanmamış zarar savunmalarıyla bertaraf edemez ve ticari defterler alacaklının talebini ispatlamaya yeterli kabul edilir.
Yakıt bedelini gemi adına garanti eden ve borcu tedarikçiye ödeyen kişi, gemi üzerinde kanuni rehin hakkı talep edebilir mi?
Evet. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 21.09.2017 tarihli (E. 2016/5775, K. 2017/4603) kararına göre, gemiye verilen yakıtın bedelini garantör sıfatıyla fiilen ödeyen kişi, ödediği tutar bakımından yakıt tedarikçisinin haklarına halef olur ve TTK uyarınca yakıt alacağının sağladığı gemi alacaklısı hakkı ile kanuni rehin talep etme yetkisini kazanır; bu durumda sevk irsaliyelerinde kaptan imzası ve gemi kaşesi bulunması, yakıtın gemiye teslim edildiğini ve alacağın gemi alacağı niteliğini ispat için yeterli kabul edilir.
Gemiye verilen yakıt yabancı bayraklı bir gemiyle ilgiliyse hangi hukuk uygulanır ve bilirkişi incelemesi neden zorunludur?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 10.12.2020 tarihli (E. 2019/1294, K. 2020/5781) kararına göre, yakıt tedarikine konu gemi yabancı sicile kayıtlıysa, gemi alacaklısı hakkının ve kanuni rehin doğup doğmadığı Türk hukukuna göre değil, MÖHUK m.22 uyarınca geminin kayıtlı olduğu ülke hukukuna göre belirlenir; bu nedenle mahkemenin, ilgili yabancı deniz ticareti mevzuatının (örneğin İtalya Seyrüsefer Kanunu) içeriğini, bağlama limanı–zaruret şartı gibi unsurları uzman bilirkişi raporuyla tespit etmesi zorunludur ve bağlama limanında, zaruret olmaksızın yapılan yakıt tedariki yabancı hukuka göre dahi gemi alacaklısı hakkı doğurmayabilir, eksik veya hatalı bilirkişi incelemesine dayalı kararlar ise bozma sebebidir.
Yabancı bayraklı bir gemiye farklı limanlarda verilen yakıtın tamamı için gemi alacaklısı hakkı doğar mı?
Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 10.12.2020 tarihli (E. 2019/1294, K. 2020/5781) kararında; yabancı sicile kayıtlı gemilere verilen yakıt alacaklarında, gemi alacaklısı hakkının doğup doğmadığının Türk hukukuna göre değil, MÖHUK m.22 gereği geminin kayıtlı olduğu ülke hukukuna göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmış, bu kapsamda bağlama limanında (örneğin Cenova) yapılan yakıt tedarikinin, yabancı hukuka göre aranan “zaruret” şartı bulunmadıkça gemi alacaklısı hakkı doğurmayacağı kabul edilmiştir; buna karşılık Türkiye’de (Tuzla) yapılan yakıt tedariki yönünden, mahkemenin önceki bozma kararına uymasıyla alacaklı lehine kazanılmış hak oluştuğundan, bu kısım bakımından davanın reddi mümkün görülmemiştir.
Gemiye yakıt verildiği iddia edilse bile, donatan başka bir tedarikçiye ödeme yaptıysa gemi alacaklısı hakkı doğar mı?
Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 10.06.2010 tarihli (E. 2008/11817, K. 2010/6713) kararına göre, gemiye fiilen yakıt teslim edilmiş olsa dahi, donatanın yakıtı başka bir tedarikçiyle yaptığı sözleşme kapsamında alıp bedelini o firmaya ödediği ispatlanırsa, yakıtı teslim ettiğini ileri süren üçüncü kişi gemi alacaklısı hakkı ve kanuni rehin talep edemez; bu durumda alacak, gemiyle değil, ancak gerçek sözleşme tarafı olan tedarikçiyle olan ilişki kapsamında ileri sürülebilir.
Why is Expert Lawyer Support Essential in Ship Fuel Claims?
Although fuel claims are theoretically among the strongest maritime claims, in practice, they are among the cases most frequently lost due to procedural errors.
The reason is usually not the unfairness of the claim; it is wrong strategy, wrong addressee, and wrong timing.
Common mistakes made in practice:
Directing the claim only to the agent
Failure to prove captain’s authority and state of necessity
Overlooking clauses of irresponsibility on the BDN
Failure to request attachment while the ship is in port
Filing a lawsuit in the wrong court
Confusing the concepts of maritime lien and maritime claim
Especially in Istanbul ports, Tuzla Shipyard, areas where transit bunkering is done, and for foreign-flagged vessels; the ship’s ability to leave port within hours turns these cases into legal operations against time.
Therefore, in ship fuel and bunker claims;
acting with a legal team proficient in maritime commercial law practice and correctly devising a strategy for precautionary attachment and lien directly determines collection success.
In Istanbul-based maritime commercial disputes, 2M Law Office; specializes in converting fuel suppliers’ claims into actual collection by integrating ship arrest, lien, enforcement, and litigation processes.
