Türkiye’de yabancıların vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti kapsamında sahip oldukları yasal kalış hakkını aşmaları, uygulamada en çok karşılaşılan göç hukuku sorunlarından biridir. Özellikle “kaçak kalış”, “deport yasağı”, “giriş yasağı”, “ikamet ihlali”, “vize ihlali” ve “çalışma izni olmadan kalış” gibi başlıklarda yabancıların en çok merak ettiği soru şudur: Yasal kalış hakkı ihlal edildiğinde Türkiye’ye giriş yasağı otomatik olarak mı uygulanır, yoksa ihlalin süresine ve çıkış şekline göre mi değerlendirme yapılır?

İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi uygulamasına esas alınan 09.06.2020 tarihli açıklamaya göre, Türkiye’de yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan her yabancıya aynı sonuç uygulanmamaktadır. Giriş yasağının olup olmayacağı; ihlalin kaç ay sürdüğüne, yabancının kendiliğinden mi çıktığına, ihlalin yetkili makamlarca tespit edilip edilmediğine, idari para cezasının ödenip ödenmediğine, ayrıca kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınıp alınmadığına göre değişmektedir. Bu nedenle konu, tek cümlelik cevap verilebilecek kadar basit değil; aksine, her bir ihtimalin ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken teknik bir göç hukuku meselesidir.

Yasal Kalış Hakkı İhlali Nedir? Hangi Durumlar Bu Kapsama Girer?

Yasal kalış hakkı ihlali; yabancının Türkiye’de vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni veya çalışma izni muafiyetiyle kendisine tanınmış kalış süresini aşması anlamına gelir. Başka bir ifadeyle, kişinin ülkede hukuken kalabileceği süre sona erdiği halde Türkiye’de bulunmaya devam etmesi, “yasal kalış hakkı ihlali” olarak kabul edilir.

Bu ihlaller sadece klasik anlamda vize süresini aşma şeklinde ortaya çıkmaz. Uygulamada;

vize süresinin aşılması,

vize muafiyeti süresinin aşılması,

ikamet izni bittikten sonra ülkede kalmaya devam edilmesi,

çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti şartlarına aykırı kalış,

ikamet izni veya çalışma izni talebi reddedildiği halde tanınan sürede ülkeden çıkılmaması,

iptal edilen ikamet veya çalışma izni sonrasında süresinde çıkış yapılmaması gibi haller de aynı çerçevede değerlendirilmektedir.

Bu noktada en kritik husus şudur: Her yasal kalış ihlali doğrudan aynı süreyle giriş yasağına yol açmaz. Bakanlık açıklaması, bazı durumlarda hiç giriş yasağı uygulanmayacağını; bazı durumlarda ise 1 aydan 5 yıla kadar değişen sürelerde Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınacağını açıkça ortaya koymaktadır.

3 Aydan Az İhlalde Giriş Yasağı Hiç Uygulanmayabilir mi?

Evet. Bakanlık açıklamasına göre, 3 aya kadar değil, 3 ay dâhil olmamak üzere 3 aydan az yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan yabancılar bakımından bazı durumlarda Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmamaktadır.

Ancak bunun için her kısa süreli ihlal yeterli değildir. Giriş yasağı uygulanmamasının şartları vardır. Bunlardan ilki, yabancının durumunun yetkili makamlarca tespit edilmesinden önce kendi iradesiyle sınır kapısına giderek çıkış yapmak istemesidir. İkincisi ise, 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezasının ödenmiş olmasıdır.

Bu kapsamda iki temel ihtimal öngörülmüştür:

1. Yetkililer Tespit Etmeden Kendiliğinden Çıkış

Yabancı, 3 aydan az süreyle yasal kalış hakkını ihlal etmişse ve bu durum resmi makamlar tarafından tespit edilmeden önce kendiliğinden sınır kapısına gidip Türkiye’den çıkış yaparsa, ayrıca idari para cezasını da öderse, hakkında giriş yasağı kararı alınmaz.

2. Hakkında Sınır Dışı Kararı Alınmış Olsa Bile Tanınan Sürede Çıkış

Yabancı yine 3 aydan az süreyle ihlal içindeyse, hakkında sınır dışı etme kararı verilmiş ve Türkiye’yi terk etmesi için kendisine süre tanınmışsa; bu süre içinde sınır kapısına gidip çıkış yapar ve idari para cezasını öderse, yine giriş yasağı uygulanmaz.

Burada görüldüğü gibi kısa süreli ihlal tek başına yeterli değildir. Çıkışın zamanlaması ve idari para cezasının ödenmesi belirleyicidir.

3 Ay ve Üzeri İhlalde, Yetkililer Tespit Etmeden Çıkış Yapılsa Bile Giriş Yasağı Uygulanır mı?

Evet. Bakanlık açıklamasının en önemli noktalarından biri budur. Uygulamada birçok kişi, “Ben kendim çıkarsam giriş yasağı almayırım” diye düşünmektedir. Oysa bu her durumda doğru değildir.

Eğer yabancı 3 ay veya daha fazla yasal kalış ihlalinde bulunmuşsa ve henüz yetkili makamlar bu durumu tespit etmeden önce kendiliğinden sınır kapısına gidip ülkeden çıkmak istiyorsa, ayrıca idari para cezasını da ödüyorsa; bu durumda yine de hakkında 1 aydan 5 yıla kadar Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmaktadır.

Bu gruptaki yabancılar için ihlal süresine göre öngörülen giriş yasağı süreleri şöyledir:

3 ay – 6 ay arası ihlal: 1 ay süreli giriş yasağı

6 ay – 1 yıl arası ihlal: 3 ay süreli giriş yasağı

1 yıl – 2 yıl arası ihlal: 1 yıl süreli giriş yasağı

2 yıl – 3 yıl arası ihlal: 2 yıl süreli giriş yasağı

3 yıldan fazla ihlal: 5 yıl süreli giriş yasağı

Dolayısıyla burada çok net bir ayrım vardır: 3 aydan az ihlalde, gerekli şartlar varsa giriş yasağı hiç uygulanmayabilir. 3 ay ve üzeri ihlalde ise yabancı kendiliğinden çıkış yapmış ve para cezasını ödemiş olsa dahi giriş yasağı gündeme gelir.

Hangi Hallerde Daha Ağır Sonuç Doğar? 3 Aydan 5 Yıla Kadar Giriş Yasağı Uygulanan Durumlar Nelerdir?

Bakanlık açıklaması, bazı halleri daha ağır değerlendirmektedir. Bu hallerde yabancı hakkında 3 aydan 5 yıla kadar Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmaktadır. Bu grup, uygulamada en çok ihtilaf çıkan dosyalardır.

1. Para Cezasını Ödemeden Çıkış Yapılması

Yabancı, yasal kalış ihlali yetkililerce tespit edilmeden önce kendiliğinden sınır kapısına gitmiş olsa bile, 492 sayılı Harçlar Kanunundan doğan idari para cezasını ödemezse, daha ağır giriş yasağı uygulanır. Burada gönüllü çıkış tek başına yeterli koruma sağlamaz.

2. 3 Aydan Az İhlalde Terke Davete Uymama veya Para Cezasını Ödememe

Yabancı 3 aydan az süreyle ihlalde bulunmuş olabilir. Ancak hakkında sınır dışı etme kararı verilip Türkiye’yi terk etmesi için süre tanındığı halde bu süre içinde çıkış yapmazsa veya para cezasını ödemezse, daha ağır yaptırımla karşılaşır.

3. 3 Ay ve Üzeri İhlalde Terke Davet Edilenler

Yasal kalış ihlali 3 ay veya daha fazlaysa ve yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınarak ülkeyi terk etmesi için süre tanınmışsa, para cezasını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın hakkında daha ağır giriş yasağı uygulanır.

4. İkamet İzni Talebi Reddedilen veya İkamet İzni İptal Edilenler

Bakanlık açıklamasına göre, ikamet izni talebi reddedildiği veya ikamet izni iptal edildiği halde, yabancı kendisine tanınan süre içinde Türkiye’den çıkış yapmazsa, para cezasını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın hakkında giriş yasağı kararı alınır.

5. Çalışma İzni Talebi Reddedilen veya Çalışma İzni İptal Edilenler

Aynı şekilde, çalışma izni başvurusu reddedilmiş veya çalışma izni iptal edilmiş bir yabancı, verilen sürede ülkeden çıkmazsa, yine daha ağır yaptırımla karşılaşır.

6. 180 Günde 90 Gün Kuralı Sonrası Tanınan 10 Günlük Sürede Başvuru Yapmayanlar

Bakanlık açıklamasında özel olarak sayılan hallerden biri de budur. Vize veya vize muafiyetinin sağladığı kalış süresinin tamamı kullanıldıktan sonra, 10 gün içinde ikamet iznine başvurma şartıyla girişine izin verilen yabancı, bu başvuruyu yapmazsa hakkında giriş yasağı uygulanabilir.

7. İdari Gözetimi Sonlandırılıp Alternatif Yükümlülüğe Tabi Tutulanlar

İdari gözetim tedbiri sonlandırılıp yabancı alternatif yükümlülüklere tabi tutulduğunda, bu durum da açıklamada giriş yasağı uygulanabilecek haller arasında sayılmıştır.

8. Görevli Personel Refakatinde Sınır Dışı Edilenler

Refakatli sınır dışı işlemi, uygulamada daha ağır değerlendirilen hallerden biridir. Böyle bir durumda para cezasının ödenip ödenmediğine bakılmaksızın giriş yasağı uygulanabilir.

Bu Daha Ağır Kategoride Giriş Yasağı Süreleri Ne Kadardır?

Yukarıda sayılan ağırlaştırıcı hallerde, ihlal süresine göre uygulanacak giriş yasağı süreleri şöyledir:

3 aya kadar ihlal: 3 ay süreli giriş yasağı

3 ay – 6 ay arası ihlal: 6 ay süreli giriş yasağı

6 ay – 1 yıl arası ihlal: 1 yıl süreli giriş yasağı

1 yıl – 2 yıl arası ihlal: 2 yıl süreli giriş yasağı

2 yıldan fazla ihlal: 5 yıl süreli giriş yasağı

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bu tablo, önceki gönüllü çıkış tablosundan daha ağırdır. Çünkü yabancının davranışı artık idare tarafından daha olumsuz değerlendirilmektedir. Özellikle terke davete uymama, cezayı ödememe, ret veya iptal sonrası çıkmama ve refakatle sınır dışı edilme gibi olgular idarenin yaptırımı artırmasına neden olmaktadır.

Giriş Yasağı Süresi Bittiğinde Türkiye’ye Otomatik Giriş Yapılabilir mi?

Hayır, her zaman değil. Bakanlık açıklamasının çok önemli ama çoğu zaman gözden kaçan kısmı budur.

Açıklamaya göre, giriş yasağı süresi sona ermiş olsa bile, yabancının 492 sayılı Harçlar Kanunundan doğan idari para cezalarını ve diğer mevzuattan kaynaklanan amme alacaklarını ödememiş olması halinde, bu borçlar ödenmedikçe Türkiye’ye girişine izin verilmemektedir.

Yani uygulamada şu iki aşama birbirinden ayrılmalıdır:

Birincisi, yabancı hakkında verilen giriş yasağı süresinin dolmasıdır.
İkincisi ise, girişe engel oluşturan idari para cezası ve kamu alacaklarının tamamen ödenmiş olmasıdır.

Bu nedenle birçok yabancı, “Benim yasağım doldu ama yine de ülkeye alınmadım” şeklinde sorun yaşayabilmektedir. Bunun sebebi çoğu zaman eski para cezalarının veya kamu borçlarının sistemde açık görünmesidir.

Göç İdaresi Başkanlığı’nın Bu Konudaki Resmi Açıklaması :

Yasal Kalış Hakkı İhlalinde Bulunan Yabancılara Uygulanacak Giriş Yasaklarına İlişkin Açıklama

09.06.2020

Ülkemizde yasal kalış hakkı ihlalinde yani vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti ihlallerinde bulunan yabancılara 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “Türkiye’ye giriş yasağı” başlıklı 9 uncu maddesi kapsamında uygulanan giriş yasakları, aşağıdaki esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.

1. Yasal kalış hakkı ihlalinde bulunmasına rağmen,aşağıdaki şartlar çerçevesinde ülkeden çıkış yapan yabancılara Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmamaktadır.

a. 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan, bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için kendiliğinden sınır kapılarına gelen ve 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyen yabancılar

b. 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan, hakkında sınır dışı etme kararı alınarak Türkiye’yi terk edebilmeleri için kendilerine tanınan süre içinde çıkış yapmak üzere sınır kapılarına gelen ve 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyen yabancılar

2. Yasal kalış hakkı ihlalinde bulunmasına rağmen,aşağıdaki şartlar çerçevesinde ülkeden çıkış yapan yabancılara 1 aydan 5 yıla kadar Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmaktadır.

a. 3 aydan fazla (3 ay dâhil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan, bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için kendiliğinden sınır kapılarına gelen ve 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyen yabancılar

Bu kapsamdaki yabancılar için ihlal sürelerine karşılık gelen giriş yasağı süreleri aşağıdaki gibidir:

3 ay – 6 ay arası ihlal  : 1 ay süreli giriş yasağı

6 ay – 1 yıl arası ihlal  : 3 ay süreli giriş yasağı

1 yıl – 2 yıl arası ihlal  : 1 yıl süreli giriş yasağı

2 yıl – 3 yıl arası ihlal  : 2 yıl süreli giriş yasağı

3 yıldan fazla ihlal      : 5 yıl süreli giriş yasağı

3. Yasal kalış hakkı ihlalinde bulunup aşağıda sayılan hallerde ülkeden çıkış yapan veya sınır dışı edilen yabancılara ise 3 aydan 5 yıla kadar Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmaktadır.

a. Yasal kalış hakkı ihlalleri yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için kendiliğinden sınır kapılarına gelse de 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödemeyen yabancılar

b. 3 aya kadar (3 ay dâhil değil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınarak Türkiye’yi terke davet edilenlerden kendilerine tanınan süre içinde çıkış yapmayan ve/veya 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödemeyen yabancılar

c. 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın 3 aydan fazla (3 ay dâhil) yasal kalış hakkı ihlalinde bulunan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınarak Türkiye’yi terke davet edilen yabancılar

ç. 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın ikamet izni talepleri reddedildiği veya ikamet izinleri iptal edildiği halde kendilerine tanınan süre içinde çıkış yapmayan yabancılar

d. 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın çalışma izni talepleri reddedildiği veya çalışma izinleri iptal edildiği halde kendilerine tanınan süre içinde çıkış yapmayan yabancılar

e.  492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın “180 günde 90 gün” kuralı çerçevesinde vizenin veya vize muafiyetinin kendisine sağladığı kalış hakkının tümünü kullandığı halde, 10 gün içinde ikamet iznine başvurma şartı ile ülkemize girişine izin verilmesine rağmen ikamet iznine başvurmayan yabancılar

f. 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın idari gözetim kararı sonlandırılarak alternatif yükümlülüklere tabi tutulan yabancılar

g. 492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezalarını ödeyip ödemediğine bakılmaksızın görevli personel refakatinde sınır dışı edilen yabancılar

Bu kapsamdaki yabancılar için ihlal sürelerine karşılık gelen giriş yasağı süreleri aşağıdaki gibidir:

3 aya kadar ihlal         : 3 ay süreli giriş yasağı

3 ay – 6 ay arası ihlal  : 6 ay süreli giriş yasağı

6 ay – 1 yıl arası ihlal  : 1 yıl süreli giriş yasağı

1 yıl – 2 yıl arası ihlal  : 2 yıl süreli giriş yasağı

2 yıldan fazla ihlal      : 5 yıl süreli giriş yasağı

4. Tesis edilen giriş yasağı kararının süresi sona ermiş olsa dahi 492 sayılı Harçlar Kanundan ve diğer mevzuat hükümlerinden doğan idari para cezalarını ve diğer amme alacaklarını ödemeyen yabancıların söz konusu para cezalarını ve amme alacaklarını ödemedikleri müddetçe ülkemize girişlerine 6458 sayılı Kanunun 7 nci ve 15 inci maddeleri kapsamında izin verilmemektedir.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye’de kaçak kalan her yabancıya giriş yasağı uygulanır mı?

Hayır. Bakanlık açıklamasına göre her ihlal aynı sonucu doğurmaz. Özellikle 3 aydan az ihlalde, yetkililer tespit etmeden gönüllü çıkış yapılması ve idari para cezasının ödenmesi halinde giriş yasağı uygulanmayabilir.

3 aydan az kaçak kalan yabancı Türkiye’den kendiliğinden çıkarsa yasak alır mı?

Şartlara bağlıdır. Yetkili makamlar tespit etmeden önce sınır kapısına gelmişse ve idari para cezasını ödemişse giriş yasağı uygulanmaması mümkündür.

3 ayı geçen ihlalde kişi kendi çıkış yaparsa yine de giriş yasağı olur mu?

Evet. 3 ay ve üzeri ihlalde, yabancı yetkililer tespit etmeden önce gönüllü olarak çıkış yapmış ve para cezasını ödemiş olsa dahi, ihlal süresine göre 1 aydan 5 yıla kadar giriş yasağı uygulanabilir.

İdari para cezası ödenmezse ne olur?

Para cezasının ödenmemesi, giriş yasağının daha ağır uygulanmasına neden olabilir. Ayrıca giriş yasağı süresi bitse bile ceza ve kamu alacakları ödenmeden Türkiye’ye girişe izin verilmeyebilir.

İkamet izni reddedilen yabancı hemen deport edilir mi?

Her dosyada otomatik ve aynı şekilde işlem yapılmaz. Ancak ikamet izni talebi reddedildiği halde kişiye tanınan çıkış süresi içinde ülkeden ayrılınmazsa, giriş yasağı ve sınır dışı süreci gündeme gelebilir.

İkamet izni iptal edilen yabancıya giriş yasağı uygulanır mı?

Evet, uygulanabilir. Bakanlık açıklamasına göre, ikamet izni iptal edildiği halde verilen süre içinde çıkış yapılmazsa, para cezasının ödenip ödenmediğine bakılmaksızın giriş yasağı kararı alınabilmektedir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Yasal kalış hakkı ihlali, deport kararı, giriş yasağı, ikamet izni iptali ve çalışma izni kaynaklı çıkış yükümlülükleri, uygulamada çoğu zaman basit bir “kaç gün ihlal var” hesabından ibaret değildir. Çünkü dosyanın sonucu; ihlalin tespit şekline, yabancının hangi statüde bulunduğuna, kendisine terke davet süresi verilip verilmediğine, idari para cezasının ödenip ödenmediğine, çıkışın gönüllü mü yoksa refakatli mi olduğuna göre değişmektedir. Yanlış değerlendirilen tek bir detay, yabancının aylarca hatta yıllarca Türkiye’ye giriş yapamamasına sebep olabilir.

Bu nedenle özellikle deport, giriş yasağı, ikamet izni iptali, çalışma izni reddi, geri gönderme merkezi işlemleri ve idari gözetim kararlarında dosyanın bir uzman göç hukuku avukatı tarafından incelenmesi büyük önem taşır. 2M Hukuk Avukatlık Ofisi, yabancılar hukuku ve idare hukuku alanında; İstanbul göçmen avukatı, İstanbul deport avukatı, Tuzla avukat ve Tuzla Geri Gönderme Merkezi avukatı olarak, giriş yasağına itiraz, sınır dışı kararının iptali, ikamet ve çalışma izni kaynaklı uyuşmazlıklar ile geri gönderme merkezi süreçlerinde hukuki destek sunmaktadır. Özellikle İstanbul ve Tuzla çevresinde yürütülen dosyalarda, sürelere bağlı hak kaybı yaşanmaması için başvuruların ve davaların teknik olarak doğru kurgulanması gerekir.