Sınır Dışı (Deport) Kararına Karşı Başvuru Yolu, Makam ve Süreler

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 53. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, yabancılar hakkında verilen sınır dışı etme (deport) kararına karşı yargı yolu açık olup belirli süre ve usullere tabidir.

1. Sınır Dışı (Deport) Kararına Karşı Başvuru Yolu, Makam ve Süreler

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 53. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, yabancı hakkında tesis edilen sınır dışı etme kararına karşı yargı yolu ve süreleri şu şekildedir:

Başvuru Makamı: Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren İdare Mahkemesine başvurulması gerekmektedir.

Başvuru Süresi: Güncel yargı kararları ve kanun değişiklikleri uyarınca başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren 7 (yedi) gündür. Bazı kararlarda (örneğin Danıştay 10. Daire ve bazı Bölge İdare Mahkemesi kararları) 15 günlük sürelerden bahsedilse de, Anayasa Mahkemesi ve güncel ilk derece mahkemesi kararları 7196 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrası sürenin 7 gün olduğunu vurgulamaktadır.

Bildirim Yükümlülüğü: Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama (ilgili Valilik/Göç İdaresi) bu başvurusunu bildirmekle yükümlüdür.

Yargılama Süreci: Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. İdare mahkemesinin bu konuda vermiş olduğu karar kesin niteliktedir; dolayısıyla bu karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulması mümkün değildir.

2. Sınır Dışı Kararının Durdurulması (Otomatik Askı Mekanizması)

Sınır dışı etme kararının uygulanması, dava açılmasıyla birlikte kanun gereği kendiliğinden durmaktadır. YUKK 53/3 maddesinde yer alan “Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez” hükmü bu güvenceyi sağlamaktadır.

Dava Açma Süresi İçinde Koruma: 7 günlük dava açma süresi boyunca idare, yabancıyı sınır dışı edemez.

Yargılama Süresince Koruma: Dava açıldığı andan itibaren mahkeme kararı kesinleşinceye kadar sınır dışı işlemi askıda kalır.

İstisnaların Kaldırılması: Geçmişte 54. maddenin 1. fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri (terör örgütü ilişkisi, kamu güvenliği tehdidi vb.) kapsamındakiler için dava açmanın işlemi durdurmayacağına dair istisnalar bulunmaktaydı. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin pilot kararları ve 7196 sayılı Kanun değişikliği ile bu istisnalar büyük oranda kaldırılmış; dava açılması durumunda işlemin otomatik olarak duracağı kuralı genel bir güvence haline getirilmiştir.

3. 7 Günlük Süre Beklemeden Sınır Dışı Yapılabilmesi Durumu ve Analizi

Göç İdaresi’nin 7 günlük dava açma süresini beklemeden işlem yapıp yapamayacağı hususu yargı kararlarında şu şekilde analiz edilmiştir:

Genel Kural: İdare, yabancının rızası olmaksızın 7 günlük dava açma süresini beklemek zorundadır. Kanun, dava açma süresi içinde sınır dışı etmeyi açıkça yasaklamıştır.

Rıza İstisnası (Gönüllü Geri Dönüş): Yabancının kendi rızasıyla (Gönüllü Geri Dönüş İstek Formu imzalayarak) ülkeden ayrılmak istemesi durumunda 7 günlük süre beklenmeksizin sınır dışı işlemi gerçekleştirilebilir.

Rızanın Sakatlanması Riski: Anayasa Mahkemesi (2/5/2023 tarihli karar), matbu formların imzalatılması, avukatın haberdar edilmemesi veya menşe ülkedeki riskin varlığı durumunda rızanın “bilinçli” olmadığını değerlendirerek, 7 günlük süre beklenmeden yapılan sınır dışı işlemlerinde hak ihlali kararı verebilmektedir.

48 Saatlik Karar Süresi ile Karıştırılmamalıdır: YUKK 57. maddesinde yer alan “değerlendirme ve karar süresinin 48 saati geçemeyeceği” hükmü, sınır dışı etme kararının alınma süresine ilişkindir; bu karar alındıktan sonra uygulama için yine 7 günlük dava açma süresine riayet edilmesi gerekmektedir.

4. İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam

Aşağıdaki hususlar karar metinlerinde sınırlı bilgi veya dolaylı bağlam sağladığı için ikincil kaynak olarak değerlendirilmiştir:

İkincil Kaynak (AYM 2018/11825 ): Irak vatandaşlarına ilişkin bir kararda, 2019 değişikliği öncesi dönemde kamu güvenliği tehdidi (54/d) gerekçesiyle dava açılsa dahi sınır dışı icra yetkisinin geniş olduğu ima edilmiş; ancak Anayasa Mahkemesi’nin tedbir kararlarıyla bu sürecin durdurulabildiği ve risk araştırması yapılmadan icra edilen işlemlerin kötü muamele yasağını ihlal ettiği vurgulanmıştır.

İkincil Kaynak (Danıştay 10. Daire 2022/8353 ): Sınır dışı işlemlerine karşı açılan davalarda yetkili mahkemenin, işlemin tesis edildiği yerdeki idare mahkemesi olduğu (yetki uyuşmazlığı bağlamında) teyit edilmiştir.

İkincil Kaynak (AYM 22/11/2022): Suçluların iadesi (extradition) süreçlerinde, iade kararının kesinleşmesinden itibaren belirli süreler içinde teslim alınmayan kişiler hakkındaki koruma tedbirlerinin kaldırılacağı belirtilmiş; bu süreçlerin genel sınır dışı prosedüründen farklı usullere tabi olduğu görülmüştür.

Sonuç olarak; yabancı hakkında verilen sınır dışı kararı, tebliğden itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesine başvurularak durdurulur. Bu başvuru yapıldığında ve idareye bildirildiğinde, yargılama sonuna kadar sınır dışı işlemi kanun gereği otomatik olarak durur. Yabancının açık ve bilinçli rızası (gönüllü geri dönüş) olmadığı müddetçe, Göç İdaresi’nin 7 günlük dava açma süresini beklemeden işlem yapması hukuka aykırıdır.

Sık Sorulan Sorular

Deport kararına karşı dava açınca sınır dışı edilir miyim?

Hayır. YUKK m.53/3 uyarınca dava açılmasıyla birlikte sınır dışı işlemi otomatik olarak durur ve mahkeme kararına kadar uygulanamaz.

Deport kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?

Bu süre hak düşürücü olduğu için kaçırılması halinde dava açma hakkı ortadan kalkabilir.

Deport davasına hangi mahkeme bakar?

Yetkili mahkeme, sınır dışı kararını veren idarenin bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesidir. Örneğin İstanbul’da verilen bir karar için İstanbul İdare Mahkemeleri yetkilidir.

Geri Gönderme Merkezinde olan kişi dava açabilir mi?

Evet. Geri Gönderme Merkezi’nde bulunan yabancılar da avukat aracılığıyla deport kararına karşı dava açabilir. Bu davalar genellikle çok kısa süre içinde açılması gereken acil davalardır.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Sınır dışı (deport) işlemleri, göç hukuku ve idare hukuku alanında uzmanlık gerektiren oldukça teknik süreçlerdir. Özellikle Tuzla Geri Gönderme Merkezi süreçleri, kısa dava süreleri ve hızlı idari işlemler nedeniyle profesyonel hukuki destek gerektirir.

Sınır dışı (deport) işlemleri, hem göç hukuku hem de idare hukuku açısından teknik ve hızlı yürüyen süreçler olduğundan, çoğu zaman uzmanlık gerektiren hukuki değerlendirmeler içerir. Özellikle Geri Gönderme Merkezi (GGM) süreçlerinde dava açma sürelerinin kısa olması ve idari işlemlerin hızlı uygulanabilmesi nedeniyle, yabancıların haklarını koruyabilmesi için profesyonel hukuki destek büyük önem taşır. Bu nedenle İstanbul’da deport kararlarına karşı açılan davalarda genellikle İstanbul göçmen avukatı, Tuzla geri gönderme merkezi avukatı, Tuzla göçmen avukatı veya Tuzla avukat gibi göç hukuku alanında deneyimli hukukçuların desteğine başvurulmaktadır. Çünkü sınır dışı işlemlerinde yapılacak küçük bir usul hatası dahi dava açma süresinin kaçırılmasına, sınır dışı işleminin kesinleşmesine veya yabancı hakkında Türkiye’ye giriş yasağı uygulanmasına yol açabilir. Bu sebeple deport kararına karşı açılacak davaların deneyimli bir göç hukuku avukatı tarafından yürütülmesi, yabancının Türkiye’de kalma hakkının korunması açısından kritik bir rol oynar. İstanbul ve Türkiye genelinde göç hukuku alanında faaliyet gösteren 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deport kararlarına karşı açılan davalar, geri gönderme merkezi işlemleri ve yabancıların hukuki haklarının korunması konusunda profesyonel hukuki destek sunmaktadır.