Tüm Makaleler

1. Alacağın Hukuki Niteliği: Deniz Alacağı

 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1352/1-l bendi uyarınca; geminin işletilmesi, yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt ve teçhizat ile bu amaçlarla verilen hizmetlerden doğan alacaklar açıkça “deniz alacağı” olarak tanımlanmıştır. Meyve, sebze, et ve benzeri gıda maddelerinin (kumanya) gemiye tedarik edilmesi bu kapsamda değerlendirilmektedir. Yargı kararları, bu tür alacakların deniz ticareti hukukuna özgü usullerle takip edilmesi gerektiğini istikrarlı bir şekilde vurgulamaktadır (Antalya BAM 11. HD-2017/556 K, İstanbul Anadolu 2. ATM-2025/713 K).

2. Başvurulabilecek Temel Hukuki Yollar

A. İhtiyati Haciz ve Geminin Seferden Men Edilmesi 

TTK m. 1353 uyarınca, deniz alacaklarının teminat altına alınması için geminin ihtiyati haczine karar verilebilir. Kumanya alacaklısı, alacağının varlığına ve miktarına dair mahkemeye kanaat getirecek delil (fatura, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı vb.) sunduğunda gemi üzerine ihtiyati haciz koydurabilir (Antalya BAM 11. HD-2017/556 ).

Somut Örnek: M/V INA isimli gemiye kumanya sağlayan alacaklı, dava açmadan önce geminin seferden men kararını aldırmış; geminin yoluna devam edebilmesi için acentesi tarafından icra dosyasına teminat yatırılması sağlanmıştır (Yargıtay 11. HD-2012/1298 K).

B. İcra Takibi ve İtirazın İptali Davası 

Alacaklı, ödenmeyen kumanya bedelleri için ilamsız icra takibi başlatabilir. Borçlunun (donatan veya işleten) takibe itiraz etmesi durumunda, İİK m. 67 uyarınca “itirazın iptali davası” açılması gerekmektedir.

Somut Örnek: MV … ve MV … isimli gemilere kuru kumanya tedarik eden bir firma, faturaların ödenmemesi üzerine başlattığı icra takibine yapılan itirazı, Denizcilik İhtisas Mahkemesi’nde açtığı itirazın iptali davası ile gidermiş; mahkeme %20 icra inkar tazminatına ve asıl alacağın tahsiline hükmetmiştir (İstanbul 17. ATM-2019/160 K).

Somut Örnek: Gemi malzemesi satışından doğan alacak için başlatılan “Örnek 7” ilamsız takipte, ticari defterler ve faturaların delil kabul edilmesiyle itiraz iptal edilmiş ve takibin devamına karar verilmiştir (İstanbul 11. ATM-2018/913 K).

C. Alacak Davası ve Kanuni Rehin Hakkı Talebi 

Alacaklı, doğrudan bir alacak davası açarak kumanya bedelinin tahsilini talep edebilir. Bazı durumlarda alacaklılar, alacağın “gemi alacağı” niteliği gereği gemi üzerinde “kanuni rehin hakkı” tanınmasını da talep etmektedir. Ancak güncel yargı pratiğinde, kredili işlemlere dayanan kumanya satışlarında kanuni rehin hakkı talebi genellikle reddedilmekte, sadece alacağın tahsiline hükmedilmektedir (Yargıtay 11. HD-2013/15215 K, 2011/8125 K).

3. Usuli Gereklilikler ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Görevli Mahkeme: Kumanya alacağı TTK m. 1352 kapsamında bir deniz alacağı olduğundan, uyuşmazlıkların çözümünde “Denizcilik İhtisas Mahkemeleri” (veya bu sıfatla hareket eden Asliye Ticaret Mahkemeleri) görevlidir. Genel ticaret mahkemelerinde açılan davalar görevsizlik nedeniyle reddedilmektedir (İstanbul Anadolu 9. ATM-2016/745 , İstanbul 14. ATM-2016/278 

Husumet (Doğru Borçlu): Alacak davası veya icra takibi doğrudan gemi donatanına veya işletenine yöneltilmelidir. Gemi acentesi, TTK m. 119/2 uyarınca mal bedellerinden şahsen sorumlu tutulamaz; bu nedenle acenteye karşı açılan davalar husumet yokluğu nedeniyle reddedilebilir (Yargıtay 19. HD-2014/4441 

İspat Araçları: Teslimatın yapıldığını gösteren kaptan imzalı makbuzlar, sevk irsaliyeleri, e-arşiv faturaları ve ticari defter kayıtları en kritik delillerdir. Faturalara 8 gün içinde itiraz edilmemesi, içeriğinin kabul edildiğine dair karine teşkil eder (İstanbul 17. ATM-2019/160 İstanbul 11. ATM-2018/913 

4. İkincil Kaynak Analizi İkincil kaynak niteliğindeki kararlar, kumanya tedarikçilerinin alacaklarını güvence altına almak için izleyebileceği ek stratejileri şu şekilde örneklendirmektedir:

İhtiyati Haciz Şartları: Yabancı bayraklı gemilerin karasularını terk etme riski varsa, “telafisi imkansız zarar” riski öne sürülerek acil ihtiyati haciz talep edilebilir. Ancak bu taleplerde borçlunun (malik/işleten) net tespiti ve yaklaşık ispat kuralı uyarınca güçlü delil sunulması şarttır; aksi halde haciz kararı itiraz üzerine kaldırılabilir (Samsun BAM 3. HD-2025/833 , İstanbul BAM 12. HD-2021/501 

Arabuluculuk ve İhtisas Mahkemesi: Deniz ticaretinden doğan bu tür alacaklarda dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması ve davanın mutlaka yetkili ihtisas mahkemesinde açılması usuli bir zorunluluktur (Bakırköy 4. ATM-2023/1216 

Sebepsiz Zenginleşme: Eğer taraflar arasında doğrudan bir sözleşme ilişkisi ispatlanamıyorsa ancak malın gemiye teslim edildiği sabitse, alacak “sebepsiz zenginleşme” hükümlerine dayalı olarak da talep edilebilir (Yargıtay 19. HD-2015/1861 

Sonuç: Gemiye kumanya sağlayan kişi; öncelikle ihtiyati haciz yoluyla gemiyi seferden men ederek alacağını güvenceye alabilir, ardından Denizcilik İhtisas Mahkemesi’nde icra takibi veya itirazın iptali davası açarak alacağını faizi ve icra inkar tazminatı ile birlikte tahsil edebilir.

Sık Sorulan Sorular

Gemiye verdiğim kumanya bedeli gerçekten “deniz alacağı” mıdır?

Evet. TTK m. 1352/1-l uyarınca geminin işletilmesi, yönetimi ve bakımı için sağlanan kumanya, yakıt ve benzeri ihtiyaç malzemelerinden doğan alacaklar açıkça deniz alacağıdır. Meyve, sebze, et ve kuru gıda tedariki bu kapsamda değerlendirilmekte; yargı kararları bu alacakların deniz ticaretine özgü usullerle takip edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Kumanya alacağı için gemiye ihtiyati haciz koydurabilir miyim?

Evet. TTK m. 1353 uyarınca kumanya alacakları için gemi üzerinde ihtiyati haciz talep edilebilir. Fatura, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı gibi belgelerle alacağın varlığı ve miktarı yaklaşık ispat düzeyinde ortaya konulduğunda, geminin seferden men edilmesi mümkündür. Uygulamada çoğu dosyada geminin yoluna devam edebilmesi için acente veya donatan tarafından teminat yatırıldığı görülmektedir.

Gemiye verdiğim kumanya bedelini ihtiyati haciz dışında hangi yollarla tahsilat yapabilirim?

Kumanya alacaklarında en sık başvurulan yollar şunlardır:
İlamsız icra takibi ve borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası,
Doğrudan alacak davası,
Şartları varsa kanuni rehin hakkı talebi (uygulamada kredili kumanya satışlarında çoğunlukla reddedilmektedir).
Mahkemeler, itirazın haksız bulunması hâlinde %20 icra inkâr tazminatına da hükmedebilmektedir.

Gemiye verilen kumanya alacağını ispatlamak için hangi belgeler gereklidir?

Uygulamada mahkemelerin özellikle önem verdiği deliller şunlardır:
Kaptan imzalı teslim makbuzları ve eşya teslim listeleri
Sevk irsaliyeleri ve e-arşiv faturalar
Ticari defter kayıtları ve cari hesap dökümleri
Siparişe ilişkin e-posta veya yazışmalar
Faturalara 8 gün içinde itiraz edilmemesi, içeriğinin kabul edildiği yönünde güçlü bir karine oluşturur.

Neden Kumanya Alacaklarında Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Kumanya alacakları teoride “net ve güçlü” görünse de, uygulamada en sık kaybedilen deniz alacağı türlerinden biridir. Bunun sebebi çoğunlukla hukuki hatalardır.

Yanlış borçluya dava açılması
Acenteye karşı açılan davalar neredeyse istisnasız reddedilmektedir. Donatan–işleten–kiracı ayrımı uzmanlık gerektirir.

Yanlış mahkemede açılan dava
Denizcilik İhtisas Mahkemesi yerine genel mahkemede açılan davalar aylar sonra görevsizlikle sonuçlanır. Bu sürede gemi limanı terk edebilir.

İhtiyati haciz fırsatının kaçırılması
Yabancı bayraklı gemilerde haciz çoğu zaman tek seferliktir. Deliller eksik sunulursa haciz reddedilir veya itirazla kaldırılır.

Rehin hakkının yanlış kurgulanması
Kumanya alacaklarında kanuni rehin her zaman otomatik doğmaz. “Zorunluluk” unsuru yanlış ileri sürülürse talep tamamen reddedilebilir.

Bu nedenle özellikle İstanbul limanları, Tuzla Tersaneler Bölgesi, yabancı bayraklı gemiler ve acil ihtiyati haciz süreçlerinde, deniz ticareti hukuku pratiğine hâkim bir avukatla çalışmak alacağın tahsili açısından kritik ve çoğu zaman belirleyicidir.

Bu alanda, İstanbul merkezli deniz alacağı ve gemi haczi uygulamalarında yoğun tecrübeye sahip 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, kumanya ve gemi ihtiyaç malzemesi alacaklarının hızlı ve etkin tahsili konusunda uzman desteği sunmaktadır.

1. Kanuni Dayanak ve İspat Standardı 

Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1362. maddesi ve İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 258. maddesi uyarınca, deniz alacaklarına ilişkin ihtiyati haciz taleplerinde alacaklının, alacağın varlığı ve miktarı konusunda mahkemeye kanaat getirecek delilleri sunması zorunludur. Yargı kararlarında bu ispat yükümlülüğü “yaklaşık ispat” (approximate proof) olarak adlandırılmakta; tam ve kesin bir ispat aranmamakla birlikte, alacağın varlığının “kuvvetle muhtemel” gösterilmesi veya “kanaat verici kuvvetli emarelerin” sunulması yeterli kabul edilmektedir (Yargıtay 11. HD-2014/13476 K, BAM İstanbul 12. HD-2023/987 K).

2. Deniz Alacaklarının Türlerine Göre Sunulan Delillerin Analizi

Eşyanın Zıyaı veya Hasarı (TTK m. 1352/1-f, g, h):

Kabul Edilen Deliller: Konşimentolar (özellikle “Clean On Board” kayıtlı), faturalar, sörvey raporları, gemi acentesi yazışmaları, bilirkişi raporları, hasar tespit tutanakları, gümüş nitrat testi fotoğrafları ve banka dekontları yaklaşık ispat için yeterli görülmüştür (Yargıtay 11. HD-2014/13476 K, BAM İstanbul 43. HD-2022/666 K).

Reddedilen Durumlar: Konşimentoda yer alan “ağırlık, miktar ve değer bilinmiyor” (unknown) şerhleri nedeniyle zarar miktarının belirlenememesi veya hasarın taşıma sırasında oluştuğuna dair yeterli emare bulunmaması durumunda talepler reddedilebilmektedir (BAM İstanbul 12. HD-2020/117 K). Ayrıca, konşimentoların çelişkili olması ve meşru hamilin belirsizliği de red gerekçesidir (BAM Adana 9. HD-2021/2071 K).

Gemi Adamı Ücretleri ve İşçilik Alacakları (TTK m. 1352/1-o):

Kabul Edilen Deliller: Gemi adamı iş sözleşmeleri (özellikle gemi mührü taşıyanlar), hizmet belgeleri, pasaport kayıtları, SGK işten çıkış kayıtları ve kaptan tarafından düzenlenen alacak teyidi belgeleri yaklaşık ispat için yeterli kabul edilmiştir (BAM İstanbul 14. HD-2021/2135 K, BAM İstanbul 13. HD-2022/1202 Ka).

Reddedilen Durumlar: İş sözleşmesinin devam edip etmediğinin belirlenememesi veya ek ödemelerin (taban ücret dışındaki alacaklar) hesaplanmasının yargılamayı gerektirmesi durumunda ihtiyati haciz talebi reddedilmektedir (BAM İstanbul 12. HD-2021/1141 K, BAM İstanbul 12. HD-2021/62 K).

Yakıt, Malzeme ve Hizmet Tedariki (TTK m. 1352/1-l):

Kabul Edilen Deliller: Yakıt faturaları, yakıt teslim makbuzları (bunker delivery receipts), sevk irsaliyeleri, teslim tutanakları, yakıt alım defteri kayıtları ve ödeme dekontları mahkemede yeterli kanaat oluşturmaktadır (BAM İstanbul 13. HD-2019/253 K, BAM Antalya 11. HD-2017/561 K).

Reddedilen Durumlar: Taraflar arasında süregelen bir “cari hesap” ilişkisinin bulunması ve yapılan peyderpey ödemeler nedeniyle net alacak miktarının ancak yargılama ile belirlenebileceği durumlarda yaklaşık ispat koşulunun sağlanmadığı kabul edilmiştir (BAM İstanbul 12. HD-2021/501 K).

Gemi Onarımı, Bakımı ve Tersane Hizmetleri (TTK m. 1352/1-m, n):

Kabul Edilen Deliller: Onarım sözleşmeleri, servis raporları, iş teslim tutanakları ve faturalar deniz alacağı niteliğini ve miktarını kanıtlamada yeterli bulunmuştur (BAM İstanbul 14. HD-2018/66 K, BAM Antalya 11. HD-2022/134 K).

Çatma ve Altyapı Hasarları (TTK m. 1352/1-a, d):

Kabul Edilen Deliller: Kaptan raporları, deniz kaza raporları, sörvey ve kamera inceleme raporları, maliyet tabloları ve yüklenici firmalardan alınan fiyat teklifleri yaklaşık ispat için yeterli delil teşkil etmektedir (BAM İstanbul 12. HD-2023/987 K, BAM İstanbul 12. HD-2020/751 K).

3. Mahkemelerin Delil Değerlendirme Kriterleri

Yargılamayı Gerektirme Olgusu: Alacağın varlığına ilişkin sunulan belgeler arasında ciddi çelişkiler bulunması veya alacağın likit olmayıp karmaşık hesaplamalar gerektirmesi durumunda mahkemeler “yargılamayı gerektiren durum” gerekçesiyle talebi reddetmektedir (BAM İstanbul 13. HD-2021/38 K, BAM İstanbul 13. HD-2024/831 K).

Belgelerin Niteliği: Tek taraflı düzenlenen faturalar, eğer teslim fişleri, yazışmalar veya diğer yan delillerle (örneğin WhatsApp kayıtları veya e-postalar) desteklenmiyorsa, mahkemelerce yaklaşık ispat için yetersiz görülebilmektedir (BAM İstanbul 13. HD-2019/899 K, BAM İstanbul 43. HD-2022/693 K).

İtirazların Sınırı: İhtiyati hacze itiraz aşamasında sunulan “sahtecilik” veya “borcun esasına ilişkin” iddialar, genellikle İİK m. 265 kapsamındaki sınırlı itiraz nedenleri arasında görülmeyip asıl davanın konusu olarak değerlendirilmektedir (BAM İstanbul 43. HD-2022/266 K).

4. İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam 

Aşağıdaki hususlar, doğrudan deniz alacağı raporlarına dayanmayan ancak genel ihtiyati haciz ve delil sunumu prensiplerine ışık tutan ikincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir:

Harç Prosedürü: İhtiyati haciz taleplerinde alacağın varlığına ilişkin delillerden önce, başvuru harcının tam olarak yatırılması bir dava şartı olarak vurgulanmıştır (BAM Denizli 4. HD-2025/518 K).

Ticari Defter ve Kayıtlar: Genel ticari alacaklarda fatura ve cari hesap ekstrelerinin yanı sıra BA/BS formları ve imzasız mutabakat mektuplarının da yaklaşık ispatı destekleyen yan deliller olarak kullanılabileceği belirtilmiştir (BAM İstanbul 12. HD-2024/1221 K).

Lojistik ve Depolama: Deniz ticareti dışında kalan lojistik hizmetlerinde, e-arşiv faturaların tek başına sunulmasının, karşı tarafın delilleri toplanmadan “duraksamasız” bir kanaat oluşturmaya yetmeyebileceği ifade edilmiştir (BAM İstanbul 12. HD-2023/1578 K).

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: TTK m. 1362 uyarınca deniz alacaklarında ihtiyati haciz kararı alınabilmesi için alacaklının; alacağın TTK m. 1352 kapsamındaki listeye girdiğini ve parasal değerini fatura, sözleşme, sörvey raporu veya teslim belgesi gibi somut verilerle “yaklaşık olarak” ispat etmesi şarttır. Delillerin çelişkili olması veya alacağın varlığının derinlemesine bir yargılamayı gerektirmesi durumunda talep reddedilmektedir.

Deniz alacağı için ihtiyati haciz alırken “yaklaşık ispat” ne demektir?

Deniz alacaklarında ihtiyati haciz talep eden alacaklıdan tam ve kesin ispat beklenmez. TTK m. 1362 ve İİK m. 258 uyarınca aranan ispat standardı **“yaklaşık ispat”**tır. Bu; alacağın gerçekten var olduğunun kuvvetle muhtemel olduğunu, mahkemede kanaat uyandıracak güçlü emarelerle göstermeyi ifade eder. Yani mahkeme, “bu alacak büyük ihtimalle vardır” sonucuna varabilmelidir. Ancak soyut iddialar veya tek başına fatura yeterli değildir.

Yük hasarı veya ziyaı varsa ihtiyati haciz için hangi belgeler yeterlidir?

Eşyanın zıyaı veya hasarına dayanan deniz alacaklarında mahkemeler özellikle şu belgelere önem verir:
Clean On Board konşimento
Sörvey (survey) raporları
Hasar tespit tutanakları
Gemi acentesi yazışmaları
Banka dekontları ve ticari faturalar
Fotoğraflar (örneğin korozyon, su teması, gümüş nitrat testi)
Buna karşılık; konşimentoda “unknown” (ağırlık/değer bilinmiyor) kaydı varsa veya hasarın taşıma sırasında oluştuğu net gösterilemiyorsa, yaklaşık ispat sağlanamadığı gerekçesiyle ihtiyati haciz reddedilebilmektedir.

Mürettebat ücretleri için ihtiyati haciz almak kolay mı?

Evet, doğru belgeler varsa mürettebat alacakları ihtiyati hacze en elverişli deniz alacakları arasındadır.
Yaklaşık ispat için genellikle yeterli görülen belgeler:
Gemi adamı iş sözleşmesi
Gemi kaptanı tarafından imzalanmış alacak teyitleri
Crew List (mürettebat listesi)
Pasaport ve giriş-çıkış kayıtları
SGK veya benzeri sosyal güvenlik belgeleri
Ancak; çalışılmayan dönem ücretleri, fazla mesai, ikramiye gibi hesaplama gerektiren kalemler söz konusuysa, mahkeme “yargılamayı gerektirir” diyerek ihtiyati haczi reddedebilir.

Yakıt, kumanya veya tersane faturası tek başına yeterli mi?

Çoğu durumda hayır. Mahkemeler tek taraflı düzenlenmiş faturaları, aşağıdaki belgelerle desteklenmediği sürece yetersiz görmektedir:
Teslim tutanakları
Bunker Delivery Receipt (BDR)
Sevk irsaliyeleri
E-posta / WhatsApp yazışmaları
Ödeme dekontları
Özellikle taraflar arasında cari hesap ilişkisi varsa ve net alacak miktarı açık değilse, ihtiyati haciz talebi “alacak yargılamayı gerektiriyor” gerekçesiyle reddedilir.

Çatma, rıhtım, iskele veya altyapı hasarında yaklaşık ispat için hangi deliller aranır?

Bu tür olaylarda mahkemeler şu belgelere ağırlık verir:
Kaptan raporları
Deniz kazası tespit raporları
Kamera kayıtları
Sörvey raporları
Onarım bedeline ilişkin fiyat teklifleri veya keşif raporları
Bu belgelerle zararın olayla illiyet bağı kurulabiliyorsa, yaklaşık ispat şartı sağlanmış kabul edilir.

Neden Deniz Alacaklarında Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Deniz alacaklarında ihtiyati haciz süreci, klasik ticari alacak davalarından köklü biçimde farklıdır. Uygulamada alacaklıların en sık yaşadığı sorun, alacak gerçekten mevcut olmasına rağmen ihtiyati haczin reddedilmesidir. Bunun temel nedeni, “yaklaşık ispat” kavramının yanlış veya eksik kurgulanmasıdır.

Uzmanlık gereksinimi özellikle şu noktalarda ortaya çıkar:

Yanlış delille doğru alacak kaybedilebilir
Mahkemeler deniz alacaklarında tek başına fatura, tek taraflı tutanak veya eksik yazışmalarla ihtiyati haciz kararı vermemektedir. Hangi alacak türünde hangi belgenin kritik delil olduğu, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi içtihatlarıyla şekillenmiştir. Bu içtihat bilgisi olmadan yapılan başvurular, çoğu zaman “yargılamayı gerektirir” gerekçesiyle reddedilir.

Alacağın yanlış sınıflandırılması haczi tamamen düşürür
Bir alacak gerçekten mevcut olsa bile;
– yanlış TTK maddesine dayandırılması,
– deniz alacağı ile gemi alacaklısı hakkının karıştırılması,
– cari hesap – tekil alacak ayrımının doğru yapılmaması
ihtiyati haczin reddiyle sonuçlanabilir. Bu hatalar sonradan telafi edilemez zaman kaybına yol açar.

İtiraz aşaması teknik bir “savunma savaşıdır”
İhtiyati haciz alındıktan sonra borçlu taraf genellikle derhal itiraz eder. Bu aşamada yapılacak küçük bir usul hatası, alınmış haczin kaldırılmasına neden olabilir. Özellikle sahtecilik, borcun esası, ödeme iddiaları gibi konuların hangi aşamada ileri sürülebileceğini bilmek kritik önemdedir.

Yanlış mahkeme, yanlış şehir, yanlış zamanlama riski vardır
Deniz alacaklarında görevli mahkeme, yetkili liman, geminin fiilen bulunduğu yer ve bayrak durumu büyük önem taşır. İstanbul, Tuzla, Ambarlı, Aliağa, Mersin gibi limanlarda uygulama farklılıkları bulunmaktadır. Yanlış yerde yapılan başvuru, geminin seferden çıkmasına ve haczin fiilen imkânsız hâle gelmesine yol açabilir.

Deniz alacakları “hız işidir”
Gemi bugün limandayken yarın başka bir ülkede olabilir. Bu nedenle ihtiyati haciz başvurusu, saatler içinde hazırlanıp doğru şekilde sunulmalıdır. Eksik veya hatalı dilekçeler geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurur.

Bu nedenle deniz alacaklarında;
– Yargıtay ve BAM içtihatlarına hâkim,
– liman ve tersane uygulamalarını bilen,
– ihtiyati haciz pratiği olan
bir deniz ticareti hukuku avukatıyla çalışmak, çoğu zaman alacağın varlığı kadar önemli hâle gelir.

Bu kapsamda, İstanbul merkezli ve özellikle Tuzla Tersaneler Bölgesi, liman ve gemi alacakları konusunda yoğun tecrübeye sahip 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deniz alacaklarında ihtiyati haciz, gemi haczi ve alacak tahsili süreçlerinde uzmanlıkla destek alınabilecek sayılı ofisler arasındadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca, deniz alacaklarını teminat altına almak amacıyla gemiler hakkında ihtiyati haciz kararı verilebilmesi için kural olarak alacaklının teminat yatırması zorunludur.
TTK m.1363/1 hükmü gereğince, ihtiyati haciz isteyen alacaklıdan 10.000 Özel Çekme Hakkı (SDR / ÖÇH) tutarında teminat alınması emredici niteliktedir.

Ancak kanun koyucu, gemi adamlarının korunması amacıyla belirli alacak türlerini bu genel kuralın dışında tutmuş ve teminatsız ihtiyati haciz imkânı tanımıştır. Uygulamada en çok hata yapılan alan da bu istisnaların yanlış yorumlanmasıdır.

Giriş ve Genel Hukuki Çerçeve 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca, deniz alacaklarını teminat altına almak amacıyla gemiler hakkında ihtiyati haciz kararı verilebilmesi için kural olarak alacaklının teminat yatırması zorunludur. TTK m. 1363/1 uyarınca, ihtiyati haciz kararı verilmesini isteyen alacaklının, 10.000 Özel Çekme Hakkı (SDR/ÖÇH) tutarında teminat vermesi emredici bir hüküm olarak düzenlenmiştir. Ancak kanun koyucu, belirli deniz alacağı kalemlerini bu genel kuraldan istisna tutarak teminatsız ihtiyati haciz imkânı tanımıştır.

Teminat Alınmayacak Deniz Alacağı Kalemleri 

Yargı kararları ve TTK hükümleri analiz edildiğinde, ihtiyati haciz talebinde teminat yatırma yükümlülüğünden muaf tutulan temel alacak grubu “gemi adamı alacakları”dır.

Gemi Adamı Ücretleri ve Bağlı Haklar (TTK m. 1320/1-a): 

TTK m. 1363/3 hükmü, TTK m. 1320/1-a bendinde sayılan gemi alacaklılarının teminat yatırma yükümlülüğünden muaf olduğunu açıkça düzenlemektedir. Bu kapsamda teminat alınmayacak kalemler şunlardır:

Gemi adamlarına, gemide çalıştırılmakta olmaları dolayısıyla ödenecek ücretler. Gemi adamlarının ülkelerine getirilme (repatriation) giderleri. Gemi adamları adına ödenmesi gereken sosyal sigorta katılma payları.Gemi adamlarına ödenmesi gereken diğer tüm tutarlar (kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi işçilik alacakları).

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (2019/1897-2019/1368 K) ve 14. Hukuk Dairesi (2022/2109-2022/1570 K) kararlarında, gemi adamının bakiye ücret alacağı ve diğer işçilik hakları için TTK m. 1363/3 uyarınca teminatsız olarak ihtiyati haciz kararı verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi (2022/1568-2022/1563 K) de bakiye gemi adamı alacağının gemi alacaklısı hakkı doğurduğunu ve bu alacaklar için teminat zorunluluğunun bulunmadığını teyit etmiştir.

İlam veya İlam Niteliğinde Belgeye Dayanan Alacaklar: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (2025/293-2025/443 K) kararında, TTK m. 1320/1-a kapsamındaki hal dışında, alacağın bir ilama veya ilam niteliğinde belgeye dayanması durumunda da teminat aranmayabileceği ifade edilmiştir. Bu istisna dışında kalan hallerde teminat yatırılması zorunludur.

Teminat Zorunluluğu Olan Diğer Deniz Alacakları Aşağıdaki deniz alacağı kalemleri için yapılan ihtiyati haciz taleplerinde 10.000 SDR tutarındaki teminatın yatırılması zorunlu görülmektedir:

Geminin işletilmesinin sebep olduğu zıya veya hasarlar (TTK m. 1352/1-a).

Geminin bakımı, onarımı ve muhafazasına ilişkin giderler (TTK m. 1352/1-l, m).

Gemiye sağlanan yakıt ve malzeme bedelleri (TTK m. 1352/1-n).

Sigorta primleri (TTK m. 1352/1-r).

Geminin mülkiyeti veya zilyetliğine ilişkin uyuşmazlıklar (TTK m. 1352/1-t).

Gemi rehni veya ipoteğinden doğan alacaklar (TTK m. 1352/1-v).

İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam

 İkincil kaynak niteliğindeki kararlarda, teminat muafiyetine ilişkin şu ek hususlar belirtilmiştir:

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (2023/1512-2023/1397 K): Gemi alacakları (maritime liens) ve kanundan veya sözleşmeden doğan rehin hakkına sahip alacaklar dışındaki deniz alacakları için 10.000 SDR teminatın mutlak surette yatırılması gerektiği, sigorta primi alacaklarının (TTK m. 1352/1-r) bu istisna kapsamında olmadığı ve teminata tabi olduğu belirtilmiştir.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi (2022/2299-2023/145 K): Geminin mülkiyeti veya zilyetliğine ilişkin uyuşmazlıklarda (TTK m. 1352/1-t, u), geminin zilyedine bırakılabilmesi için “yeterli teminatın” verilmesi gerektiği, bu tür uyuşmazlıklarda teminatsız bir sürecin işletilmediği vurgulanmıştır.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (2022/2109-2022/1570 K: Kaptan ve gemi adamlarının hizmet akdinden doğan alacakları için TTK m. 1363/3 uyarınca teminat gösterilmeksizin ihtiyati haciz isteme hakkının bulunduğu, bu durumun gemi adamlarını koruma amacı taşıdığı ifade edilmiştir.

Sonuç Gemi ihtiyati haczinde teminat alınmayacak yegane deniz alacağı grubu, TTK m. 1320/1-a bendinde tanımlanan gemi adamı ücretleri, sosyal sigorta payları ve yurda dönüş giderleridir. Bunun dışındaki tüm deniz alacakları (yakıt, tamir, çatma, sigorta vb.) için 10.000 SDR tutarında teminat yatırılması yasal bir zorunluluktur. Alacağın bir ilama dayanması hali de teminat muafiyeti için bir diğer istisnai durum olarak kabul edilmektedir.

Gemi ihtiyati haczinde 10.000 SDR teminat her zaman zorunlu mu?

Hayır. Sadece gemi adamı alacaklarında (TTK m.1320/1-a) ve kanunda açıkça belirtilen sınırlı hallerde teminat aranmaz. Bunun dışındaki tüm deniz alacaklarında teminat zorunludur.

Yakıt, bakım veya tersane alacağı için teminatsız haciz konulabilir mi?

Hayır. Yakıt, bakım ve onarım alacakları deniz alacağıdır, ancak teminattan muaf değildir. Bu tür taleplerde 10.000 SDR yatırılmadan ihtiyati haciz kararı verilmesi hukuka aykırıdır.

Gemi adamı alacağı için 10.000 SDR teminat yatırmadan ihtiyati haciz alınabilir mi?

Evet. TTK m.1363/3, TTK m.1320/1-a kapsamındaki gemi adamı alacakları için teminat yükümlülüğünü kaldırır. Yani gemi adamının ücret alacağı, yurda dönüş (repatriation) gideri, sosyal sigorta katılma payları ve ücretle bağlantılı diğer işçilik alacakları (kıdem/ihbar, yıllık izin, fazla çalışma, UBGT vb.) bakımından teminatsız ihtiyati haciz mümkündür. Bu istisna, kanunun gemi adamlarını koruma amacının doğrudan sonucudur.

Gemi adamı alacağı kapsamında “hangi kalemler” teminatsız hacze girer? (Ücret mi, tazminatlar mı?)

Ücret ve ücretle bağlantılı tüm işçilik kalemleri bu kapsama girer. Sizin metninizde saydığınız gibi; yalnızca “çıplak maaş” değil, gemide çalıştırılma nedeniyle doğan bakiye ücret, fazla mesai, yıllık izin, ulusal bayram-genel tatil, kıdem/ihbar tazminatı, ayrıca yurda dönüş masrafları ve gemi adamı adına ödenmesi gereken SGK/prim payları teminat aranmadan ihtiyati haciz talebine konu edilebilir. Özetle: Gemi adamının hizmet akdinden doğan para alacakları teminat istisnasının ana gövdesidir.

Neden Uzman Deniz Hukuku Avukatı Desteği Gerekli?

Gemi ihtiyati haczi;

Yanlış teminat tutarı,

Yanlış alacak türü tespiti,

Yanlış mahkeme veya icra dairesi seçimi nedeniyle telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir. Özellikle İstanbul ve Tuzla bölgesindeki tersaneler, marinalar ve ticari gemiler bakımından, deniz alacağının doğru sınıflandırılması ve teminat rejiminin eksiksiz uygulanması kritik önemdedir. Bu nedenle süreçlerin, İstanbul deniz hukuku avukatı ve özellikle Tuzla deniz hukuku avukatı tecrübesine sahip uzmanlarca yürütülmesi gerekir. 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deniz alacakları, gemi ihtiyati haczi, tersane ve yakıt alacakları ile Tuzla merkezli deniz uyuşmazlıklarında uygulamaya hâkim yaklaşımıyla süreci en hızlı ve güvenli şekilde yönetmektedir.

Teminat Ne Zaman Artırılır, Azaltılır veya Haciz Kendiliğinden Düşer?

1. Teminat Gösterme Yükümlülüğünün Niteliği ve 10.000 SDR Kuralı 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1363/1 maddesi uyarınca, deniz alacağını teminat altına almak amacıyla ihtiyati haciz kararı verilmesini isteyen alacaklının, 10.000 Özel Çekme Hakkı (SDR) tutarında teminat vermesi emredici bir yükümlülüktür. Yargı kararlarında bu tutarın, karar tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre Türk Lirası’na çevrilerek hüküm altına alındığı görülmektedir.

Sakarya BAM 7. HD (2023/846): Mahkeme, yakıt tedariki alacağına ilişkin ihtiyati haciz talebinde 10.000 SDR karşılığı olan 222.563,00-TL’nin nakit depo edilmesi veya banka teminat mektubu sunulması koşuluyla haciz kararı vermiştir.

Antalya BAM 11. HD (2017/556 ): 10.000 SDR tutarındaki teminatın yatırılmasını “emredici hüküm” olarak nitelendirilmiş ve bu teminatın yatırılmasını ihtiyati haciz kararının infazı için bir ön şart olarak belirlemiştir.

İzmir BAM 17. HD (2024/619 ): 25.12.2023 tarihli kur üzerinden 10.000 SDR karşılığı olan 392.092,00-TL’nin yatırılması üzerine ihtiyati haciz kararı tesis edilmiştir. Benzer şekilde aynı dairenin 2023/2367  sayılı kararında, 270.372,00-TL tutarındaki yükümlülük için 300.000,00-TL’lik banka teminat mektubu sunulması yeterli kabul edilmiştir.

İstanbul BAM 15. HD (2023/609 K): Mahkemece verilen 3 günlük kesin süre içerisinde 243.500,00-TL nakit teminatın yatırılması üzerine ihtiyati haciz talebi kabul edilmiştir.

2. Teminat Miktarının Artırılması Talepleri ve Değerlendirme Kriterleri (TTK m. 1363/2) 

Borçlu, ihtiyati haciz sürecinin her aşamasında teminat miktarının artırılmasını talep edebilir. Bu talep değerlendirilirken geminin seferden alıkonulduğu süre, günlük işletme giderleri ve yoksun kalınan kazançlar esas alınır.

Antalya BAM 11. HD (2023/1192 K): Borçlu, gemi değerinin yüksekliğini (100 Milyon TL üzeri) gerekçe göstererek teminatın artırılmasını istemiştir. Ancak mahkeme, geminin henüz yapım aşamasında olması nedeniyle işletme gideri veya kazanç kaybı oluşmadığı gerekçesiyle artırım talebini reddetmiştir. BAM, gemi tamamlandığında yeniden artırım istenebileceğini belirterek bu kararı onamıştır.

İstanbul BAM 13. HD (2019/1297 K): Borçlu, günlük 3.100 USD zarara uğradığını iddia ederek teminat artırımı talep etmiş; ancak bu zararı kanıtlayacak somut delil sunamadığı için talebi reddedilmiştir.

Antalya 4. ATM (2024/350 K): Mahkeme, alacaklı tarafından yatırılan teminatın donatanın uğrayacağı muhtemel zararları ve muhafaza giderlerini güvence altına aldığını vurgulamıştır.

3. Teminat Miktarının Azaltılması ve Muafiyet Durumları (TTK m. 1363/3-4)

 Alacaklı, teminat miktarının azaltılmasını talep edebilir. Ayrıca TTK m. 1320/1-a bendinde sayılan gemi alacaklıları teminat yükümlülüğünden muaftır.

İstanbul BAM 12. HD (2025/293 K): Mahkeme, alacaklının talebinin muafiyet kapsamında (TTK m. 1320/1-a) olmadığını tespit ederek teminatsız haciz kararını usule aykırı bulmuştur. Ancak TTK m. 1363/4 uyarınca hak ve menfaat dengesini gözeterek, 10.000 SDR yerine 100.000-TL teminatın yeterli olacağına hükmetmiştir.

İstanbul BAM 15. HD (2023/609 ): Alacaklının 10.000 SDR tutarındaki teminatın azaltılması yönündeki talebi ilk derece mahkemesince reddedilmiştir.

Ankara BAM 21. HD (2024/370 K): Kamu bankalarının özel kanunlar kapsamındaki teminat muafiyeti talebi, ihtiyati haciz sürecinde ilgili düzenleme kapsamında bulunmadıkları gerekçesiyle reddedilmiş ve teminat yatırılması zorunlu tutulmuştur.

4. Teminat Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesinin Sonuçları 

Teminatın belirlenen sürede yatırılmaması veya ek teminatın tamamlanmaması durumunda ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.

Antalya BAM 7. HD (2024/1082 K): Mahkeme, alacağın %15’i oranında belirlenen teminatın 10 günlük kesin süre içinde yatırılmaması halinde ihtiyati haciz kararının kendiliğinden kalkacağını açıkça ihtar etmiştir.

İstanbul BAM 12. HD (2025/293 ): İndirilen teminat tutarının 3 gün içinde tamamlanmaması halinde haczin kendiliğinden kalkacağı hükme bağlanmıştır.

Sonuç: Yargı kararları, TTK m. 1363/1 uyarınca 10.000 SDR tutarındaki teminatın deniz alacakları için kural olarak zorunlu olduğunu, bu miktarın mahkemece somut olayın özelliklerine göre (TTK m. 1363/4) azaltılabileceğini veya borçlunun ispatlanan zararları doğrultusunda (TTK m. 1363/2) artırılabileceğini istikrarlı bir şekilde uygulamaktadır. Teminatın yatırılması haczin infaz şartı olup, eksikliğinde haciz kendiliğinden ortadan kalkmaktadır.

Deniz alacaklarında neden mutlaka 10.000 SDR teminat istenir?

Türk Ticaret Kanunu m. 1363/1 uyarınca, deniz alacağına dayalı ihtiyati haciz talep eden alacaklının 10.000 SDR tutarında teminat göstermesi emredici bir kuraldır. Bu teminat, haksız haciz ihtimaline karşı gemi maliki veya işletenin uğrayabileceği zararları güvence altına almak amacıyla öngörülmüştür. Mahkemeler bu tutarı, karar tarihindeki TCMB SDR kuru üzerinden Türk Lirası’na çevirerek belirlemektedir.

10.000 SDR teminat artırılabilir mi? Borçlu bunu nasıl ister?

Evet. TTK m. 1363/2 gereğince borçlu, ihtiyati haciz sürecinin her aşamasında teminatın artırılmasını talep edebilir. Ancak mahkemeler soyut iddialarla değil;
geminin seferden alıkonulma süresi,
günlük işletme giderleri,
fiilen yoksun kalınan kazanç
gibi somut ve belgeli zararları esas alır. Bu zararlar ispatlanamazsa teminat artırımı talepleri reddedilmektedir.

Alacaklı teminatın azaltılmasını isteyebilir mi?

Kural olarak hayır; ancak istisnai durumlar vardır. TTK m. 1363/4 uyarınca mahkeme, hakkaniyet ve menfaat dengesini gözeterek teminatı 10.000 SDR’nin altında belirleyebilir. Bununla birlikte bu bir otomatik hak değildir; alacaklı, somut olayda yüksek teminatın orantısız zarar doğurduğunu ikna edici şekilde ortaya koymalıdır.

Hangi alacaklılar teminat yatırmadan haciz alabilir?

Sadece TTK m. 1320/1-a kapsamında yer alan gemi alacaklıları (özellikle mürettebat ücretleri gibi) teminat yükümlülüğünden muaftır. Bunun dışındaki yakıt, onarım, sigorta primi, tersane, satış bedeli gibi deniz alacaklarında teminatsız haciz mümkün değildir.

Teminat süresinde yatırılmazsa ne olur?

Teminat, ihtiyati haczin infaz şartıdır. Mahkemece verilen kesin süre içinde teminat yatırılmaz veya eksik tamamlanmazsa, ihtiyati haciz kararı kendiliğinden ortadan kalkar. Bu durumda yeniden haciz talebi için baştan başvuru yapılması gerekir ve gemi çoğu zaman limanı terk etmiş olur.

Gemi ihtiyati haczinde 10.000 SDR teminat hangi durumlarda artırılır?

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 10.07.2019 tarihli, E.2019/1297 – K.2019/975 sayılı kararına göre; gemi ihtiyati haczinde 10.000 SDR teminat ancak borçlu tarafından, ihtiyati haciz nedeniyle uğranıldığı iddia edilen zararın soyut beyanlarla değil, somut, ölçülebilir ve belgeye dayalı olarak ispat edilmesi halinde artırılabilir; bu kapsamda yalnızca “gemi sefer yapamıyor”, “günlük zarar ediliyor” veya “teminat yetersiz kalıyor” şeklindeki iddialar yeterli görülmemekte, günlük gelir kaybı, işletme gideri, navlun veya charter gelirinin kaybı gibi zarar kalemlerinin sözleşme, muhasebe kaydı veya fatura gibi delillerle ortaya konulması gerekmekte olup, somut olayda borçlu bu yönde herhangi bir delil sunamadığından teminat artırım talebi reddedilmiştir.

Gemi ihtiyati haczinde 10.000 SDR teminat hangi hâllerde artırılabilir? Somut olay üzerinden nasıl örneklendirilir?

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi’nin 10.07.2019 tarihli, E.2019/1297 – K.2019/975 sayılı kararına konu somut olayda teminat artışı, borçlu tarafın ihtiyati haciz nedeniyle uğradığını ileri sürdüğü günlük 3.100 USD zararı somut, ölçülebilir ve belgeye dayalı olarak ispat etmesi hâlinde mümkün olabilirdi; örneğin geminin haciz nedeniyle iptal edilen seferlerine ilişkin charter sözleşmeleri, kaybedilen navlun gelirini gösterir ticari kayıtlar, haciz süresince katlanılan günlük işletme giderlerini gösteren muhasebe belgeleri veya faturalar dosyaya sunulmuş olsaydı mahkeme TTK m.1363/2 kapsamında 10.000 SDR teminatın yetersiz kaldığı sonucuna vararak artırıma gidebilirdi; ancak borçlu bu zarar iddialarını yalnızca soyut beyanlarla ileri sürmüş, hiçbir somut delil sunamamış olduğundan teminat artırım talebi reddedilmiştir.

Bedensel zarar ve manevi tazminat talepleri için gemi ihtiyati haczi istenebilir mi?

Evet. Bu karara göre, gemilerin çatması sonucu yolcuların yaralanmasından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri, TTK m.1352/1-b kapsamında “geminin işletilmesi ile doğrudan bağlantılı bedensel zarar” niteliğinde olup deniz alacağıdır ve bu alacaklar bakımından gemi hakkında ihtiyati haciz talep edilebilir. Mahkeme, manevi tazminatın miktarının yargılama sonunda belirlenecek olmasının, ihtiyati hacze engel oluşturmadığını açıkça kabul etmiştir.

Bu tür bedensel zarar alacaklarında ihtiyati haciz teminatsız verilebilir mi?

Hayır. Somut olayda Bölge Adliye Mahkemesi, bedensel zarar ve manevi tazminat alacaklarının TTK m.1320/1-a kapsamında teminattan muaf alacaklar arasında yer almadığını açıkça belirtmiştir. Bu nedenle, alacak ilama veya ilam niteliğinde belgeye dayanmadığı sürece TTK m.1363 gereğince teminat yatırılmadan ihtiyati haciz kararı verilemez. İlk derece mahkemesinin teminatsız ihtiyati haciz kararı bu gerekçeyle hukuka aykırı bulunmuş ve kaldırılmıştır.

Neden Deniz Alacaklarında Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Deniz alacaklarına ilişkin ihtiyati hacizlerde teminat meselesi, uygulamada en çok hata yapılan ve en ağır sonuç doğuran alanlardan biridir. Alacaklılar çoğu zaman haklı olmalarına rağmen yalnızca teminatı yanlış yönettikleri için haciz korumasını kaybetmektedir.

Uzman avukat desteği şu nedenlerle kritik hâle gelir:

Teminat yanlış belirlenirse haciz fiilen anlamsızlaşır
Yanlış SDR kuru, eksik tutar, hatalı banka teminat mektubu veya süresinde yatırılmayan nakit depo, alınmış haczi bir anda hükümsüz hâle getirebilir.

Artırım–azaltım talepleri teknik içtihat bilgisi gerektirir
Mahkemeler her talebi kabul etmez. Hangi durumda teminat artırılır, hangi durumda azaltılır; hangi deliller ikna edicidir, hangileri reddedilir — bunlar tamamen BAM ve Yargıtay içtihat pratiği ile belirlenmektedir.

Zamanlama hatası geminin kaçmasına yol açar
Gemi bugün Tuzla, Ambarlı veya Aliağa limanındayken; teminat süresindeki bir gecikme nedeniyle yarın yabancı bir bayrak altında başka bir ülkede olabilir. Bu risk, deniz hukukuna özgüdür.

Borçlunun teminata kaydırma hamlesi doğru yönetilmelidir. TTK m. 1371 uyarınca borçlu haczi teminata kaydırdığında, alacaklının ilk yatırdığı teminatın durumu, iadesi ve korunması ayrı bir uzmanlık gerektirir. Bu nedenle İstanbul merkezli, özellikle Tuzla Tersaneler Bölgesi, liman ve gemi ihtiyati haczi uygulamalarında tecrübeli bir deniz ticareti hukuku ekibiyle çalışmak, alacağın tahsili açısından lüks değil zorunluluktur. Bu alanda 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, deniz alacakları, gemi ihtiyati haczi, teminat yönetimi ve haczin teminata kaydırılması süreçlerinde İstanbul ve liman uygulamalarına hâkim uzman yaklaşımıyla öne çıkmaktadır.

Çıplak Kira, Donatan Sorumluluğu ve Acenteye Ödeme Savunması

Bu rehber; İstanbul, özellikle Tuzla tersaneler bölgesi, Ambarlı Limanı, Haydarpaşa Limanı ve Tuzla tersanelerinde faaliyet gösteren gemi sahipleri, kiracılar ve acenteler için hazırlanmıştır.
Uygulamada en sık karşılaşılan savunma olan “çıplak kira nedeniyle malik sorumlu değildir” iddiası, yargı kararları ışığında ele alınmaktadır.

1. Çıplak Kira Sözleşmesi (TTK m. 1127) ve Donatan Sıfatının Devri

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1061 ve m. 1127 uyarınca, bir geminin çıplak kira sözleşmesi (bareboat charter) ile kiraya verilmesi durumunda, geminin işletilmesiyle ilgili sorumlulukların mülkiyet sahibinden (malik) kiracıya geçtiği yargı kararlarında istikrarlı bir şekilde kabul edilmektedir.

Donatan Sıfatının Belirlenmesi: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2018/222 E., 2020/25 K.) ve (2017/180 E., 2020/222 K K.) sayılı kararlarında, geminin çıplak kira sözleşmesi ile gemi adamlarından ari olarak kiraya verilmesi durumunda, sicilde kayıtlı malikin “donatan” olarak addolunamayacağına hükmetmiştir. TTK m. 1127 uyarınca, çıplak kira sözleşmesi akdedildiğinde gemi adamları ile ilgili borç ve yükümlülüklerin kiracıya ait olduğu vurgulanmıştır.

Zilyetliğin Devri ve İşletme Müteahhitliği: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi (2020/581 E., 2021/1339 Kaynak K.), “Barecon 89” tipi sözleşmelerde geminin teknik ve ticari yönetiminin kiracıya devredilmesiyle, kiracının TTK m. 1061(2) anlamında “gemi işletme müteahhidi” sıfatını kazandığını ve üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde donatan sayıldığını belirtmiştir. Bu durumda, gemi sahibi donatan sıfatını yitirmekte ve işletme giderlerinden sorumlu tutulamamaktadır.

2. İşletme Giderleri ve Acentelik Ücretlerinden Sorumluluk

Yargı kararları, çıplak kira sözleşmesi varlığında gemi adamı ücretleri, yakıt, kumanya ve acentelik ücreti gibi harcamalardan malikin sorumlu tutulamayacağını somut örneklerle ortaya koymaktadır.

Acentelik ve İşletme Masrafları: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2018/222 E.), geminin çıplak kira sözleşmesi ile kiraya verilmiş olması ve sözleşmede işletme masraflarının kiracıya ait olduğunun düzenlenmesi nedeniyle; yağ, yakıt, kumanya ve acentelik ücreti gibi harcamalardan dolayı davalı gemi malikinin sorumlu tutulamayacağına karar vermiştir.

Hizmet Faturaları ve Nispilik İlkesi: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (2021/1003 E. , 2024/47 K.  faturaların düzenlendiği dönemde geminin kiracı tarafından işletildiğinin sabit olması durumunda, malikin borçtan sorumlu tutulmasını “sözleşmelerin nispiliği ilkesine” aykırı bulmuştur. Mahkeme, gemi kiralayanı tarafından yaptırılan işlerden dolayı malikin şahsi sorumluluğunun bulunmadığını teyit etmiştir.

Yakıt Tedariki: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2014/437 E., 2021/182 K K.), yakıt tedarik sözleşmesi çerçevesinde borçlu sıfatının zilyet/kiracı üzerinde olduğunu, bu nedenle malik aleyhine açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir.

3. Zaman Çarteri ve Çıplak Kira Ayrımı

Savunmanın geçerliliği, sözleşmenin niteliğine sıkı sıkıya bağlıdır. Eğer sözleşme “çıplak kira” değil de “zaman çarteri” niteliğindeyse, donatanın sorumluluğu devam edebilmektedir.

Teknik Yönetimin Devredilmemesi: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2018/168 E., 2024/365 K K.), sözleşmede geminin “sadece ticari yönetiminin kiracıya ait olduğu” ve gemi adamlarının kiraya veren tarafından istihdam edileceği şartı varsa, bu sözleşmenin TTK m. 1131 uyarınca “zaman çarteri” sayılacağına ve malikin donatan sıfatıyla sorumlu kalacağına hükmetmiştir.

4. Acenteye Yapılan Ödemelerin Sorumluluğa Etkisi

Ödemenin acenteye yapılmış olması, donatanın sorumluluğunu her zaman ortadan kaldırmamaktadır.

Müteselsil Sorumluluk: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (2014/15674 E., 2015/11140  K.), kılavuzluk ve fener ücretleri gibi kalemlerde acentenin donatan ile birlikte müteselsilen sorumlu olduğunu, paranın acenteye yatırılmasının donatanın borcunu sona erdirmediğini kabul etmiştir.

Acenteye Ödeme Savunmasının Reddi: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (2014/15124 E., 2015/11141 K K.), donatanın kılavuzluk ücretlerini acentenin banka hesabına gönderdiği yönündeki savunmasını yerinde bulmayarak, hizmeti veren kuruma ödeme yapılmadığı sürece donatanın sorumluluğunun devam ettiğine dair ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.

5. İkincil Kaynaklar ve Ek Bağlam

Aşağıdaki hususlar karar metinlerinde sınırlı bilgi sağlayan ikincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir:

Gemi Yöneticisi (Manager) Ayrımı: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/16 E. ), gemi yöneticisinin (manager) gemiyi kendi nam ve hesabına işletmediği sürece donatan sayılmayacağını, borçların donatana ait olduğunu vurgulamıştır.

Sigorta ve Halefiyet: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2019/415 E. ), çıplak kira sözleşmesinde kiracının donatan sıfatı taşıması nedeniyle sigorta tazminatını talep etme hakkının da kiracıya ait olduğunu, malikin sorumluluğunun bu kapsamda sınırlanabileceğini dolaylı olarak işaret etmiştir.

Navlun İadesi: İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi (2017/123 E. K), navlun ödemesinin acenteye yapılmasının acenteye “taşıyan” sıfatı kazandırmadığını, navlun iadesinden donatanın sorumlu olduğunu belirtmiştir.

Liman Masrafları ve Konşimento: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (2023/83 E. K), acentenin taşıyan adına yaptığı masrafların tahsilinde konşimento kayıtlarının (CY-CY, CFS vb.) esas alınacağını, çıplak kira ilişkisinin ispatlanamadığı durumlarda bu savunmanın zayıf kalabileceğini göstermiştir.

Alt Kira İlişkisi: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi (2021/1057 E. K), malikin yazılı izni olmaksızın yapılan alt kira veya işletme hakkı devrinin, donatanın üçüncü kişilere (liman işletmesi gibi) karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmayabileceğini vurgulamıştır.

Sonuç: Yargı kararları uyarınca, geminin çıplak kira sözleşmesiyle kiraya verilmesi ve bu durumun sicile tescil edilerek aleniyet kazanması halinde, malikin TTK m. 1127 uyarınca işletme giderlerinden sorumlu olmadığı savunması güçlü bir şekilde kabul görmektedir. Ancak, ödemenin sadece acenteye yapılmış olması, asıl alacaklıya karşı borcu her zaman sona erdirmemekte; ayrıca sözleşmenin teknik yönetimi de devreden gerçek bir çıplak kira sözleşmesi olması şartı aranmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Gemi çıplak kira (bareboat charter) ile kiraya verilmişse donatan kim sayılır?

Çıplak kira sözleşmesinde, gemi gemi adamlarından ari şekilde kiracıya teslim edilmiş ve teknik–ticari yönetim kiracıya devredilmişse, TTK m. 1127 uyarınca donatan sıfatı kiracıya geçer. Bu durumda sicilde malik olarak görünen kişi, üçüncü kişilere karşı işletme giderlerinden sorumlu tutulamaz.

Yakıt, kumanya ve acentelik ücretlerinden gemi maliki sorumlu olur mu?

Hayır, kural olarak olmaz. Yargı kararlarına göre; gemi gerçek bir çıplak kira kapsamında kiracı tarafından işletiliyorsa, yakıt, yağ, kumanya, acentelik ve benzeri işletme giderleri kiracıya aittir. Bu tür alacaklar için gemi malikine yöneltilen talepler çoğu zaman pasif husumet yokluğu nedeniyle reddedilmektedir.

Sözleşme çıplak kira değil de zaman çarteri ise sonuç değişir mi?

Evet, tamamen değişir. Eğer sözleşmede gemi adamları malikte kalmış, sadece ticari yönetim kiracıya bırakılmışsa, bu ilişki TTK m. 1131 kapsamında zaman çarteri sayılır. Bu durumda malik donatan sıfatını korur ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk devam eder. Uygulamada savunmanın kaderi, sözleşmenin bu ayrımına bağlıdır.

Borcun acenteye ödenmiş olması donatanın sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?

Her zaman hayır. Özellikle kılavuzluk, fener ve liman hizmetleri gibi kalemlerde Yargıtay; acenteye yapılan ödemenin, hizmeti sunan asıl alacaklıya ödeme yapılmadıkça donatanın borcunu sona erdirmeyeceğini kabul etmektedir. Bu nedenle “acenteye ödedim” savunması her olayda geçerli değildir.

Somut Örnek Olay

Çıplak Kira (Bareboat Charter) ve Gemi İşletme Müteahhidinin Sorumluluğu

Bir gemi sahibi şirket (malik), aralarında Chalna gemisinin de bulunduğu bazı gemilerini çıplak kira sözleşmesi (Barecon 89) ile dava dışı bir şirkete kiralamıştır. Bu sözleşme kapsamında gemilerin zilyetliği, teknik ve ticari yönetimi tamamen kiracıya devredilmiş; kiracı ayrıca bir gemi yöneticisi (manager) atamıştır. Kiracı döneminde, gemilere uydu haberleşme sistemi (Iridium / Inmarsat) hizmeti sağlandığı iddiasıyla, hizmet sağlayıcı şirket tarafından faturalara dayalı icra takibi başlatılmıştır. Takip, gemi maliki (eski donatan) aleyhine yöneltilmiştir. Malik ise;

Söz konusu hizmetlerin kendi döneminde alınmadığını,

Gemilerin çıplak kira ile kiracı tarafından işletildiğini,

Kiracının kendi gemileri için yaptığı harcamaları malike fatura ettirdiğini, ileri sürerek menfi tespit davası açmıştır.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Bölge Adliye Mahkemesi, dosya kapsamındaki Barecon 89 tipi çıplak kira sözleşmesini ayrıntılı biçimde incelemiş ve şu tespitleri yapmıştır:

Çıplak kira sözleşmesiyle geminin zilyetliği kiracıya geçmiştir.

Bu zilyetlik devriyle birlikte kiracı, TTK m. 1061/2 anlamında “gemi işletme müteahhidi” sıfatını kazanmıştır.

Gemi işletme müteahhidi olan kiracı, üçüncü kişilerle ilişkilerinde donatan gibi sorumlu kabul edilir.

Bu aşamadan sonra gemi sahibi malik donatan sıfatını kaybeder ve geminin işletilmesinden doğan giderlerden sorumlu tutulamaz. Mahkeme ayrıca, fatura ve ticari defter kayıtlarının tek başına alacağın varlığını ispatlamaya yetmeyeceğini, hizmetin gerçekten verildiğinin ve kime verildiğinin somut delillerle ispatlanması gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda;

Faturaların kiracı adına düzenlendiği,

Hizmetin kiracının işletme dönemine ait olduğu,

Gemi malikinin, gemiyi denize elverişli şekilde teslim etme borcunu zaten ifa ettiği tespit edilmiştir.

Sonuç (Gemi İşletme Müteahhidi Açısından Net İlke)

Bu karar, gemi işletme müteahhidi bakımından şu somut sonucu ortaya koymaktadır: Çıplak kira sözleşmesiyle gemiyi fiilen işleten kiracı, gemi işletme müteahhididir. Gemi işletme müteahhidi, geminin işletilmesine ilişkin yakıt, kumanya, haberleşme, bakım ve benzeri giderlerden sorumludur. Sicilde malik görünen gemi sahibi, bu aşamadan sonra donatan sayılmaz ve bu tür alacaklardan sorumlu tutulamaz. Hizmet sağlayanlar, alacaklarını doğru muhataba (kiracı/gemi işletme müteahhidi) yöneltmek zorundadır

Bu karar;

Çıplak kira savunmasının teorik değil, fiilî işletme ve zilyetlik devriyle ispatlanması gerektiğini,

Gemi işletme müteahhidinin, alacaklılar açısından asıl muhatap olduğunu,

Yanlışlıkla gemi malikine yöneltilen takiplerin menfi tespit yoluyla bertaraf edilebileceğini açık ve net biçimde göstermektedir.

Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?

(2M Hukuk Avukatlık Ofisi – İstanbul / Tuzla Deniz Hukuku Uygulaması)

Çıplak kira savunması, deniz hukukunda en teknik ve en sık yanlış uygulanan savunmalardan biridir. Yanlış kurulan bir savunma;

Malikin hiç sorumlu olmadığı bir borçtan dolayı hacze maruz kalmasına,

Acenteye ödeme yapılmasına rağmen borcun devam ettiğinin kabul edilmesine,

Zaman çarteri–çıplak kira ayrımının yanlış yapılması nedeniyle donatan sıfatının hatalı belirlenmesine

yol açabilir. Özellikle İstanbul, Tuzla tersaneleri, Ambarlı ve Haydarpaşa limanları gibi yoğun deniz ticareti bölgelerinde;

Sözleşmenin niteliğinin doğru tespiti,

Sicil kayıtlarının ve fiilî işletmenin birlikte değerlendirilmesi,

Hangi alacaklarda acenteye ödemenin borcu sona erdirip erdirmediğinin ayırt edilmesi ancak deniz ticareti içtihatlarına hâkim uzman avukatlık ile mümkündür. Bu nedenle, çıplak kira savunmasının ileri sürülmesi veya bu savunmaya karşı hareket edilmesi gereken durumlarda, 2M Hukuk Avukatlık Ofisi gibi İstanbul ve Tuzla merkezli deniz hukuku pratiği bulunan bir hukuk bürosu ile çalışmak, hak kaybı riskini ortadan kaldırır ve sürecin doğru stratejiyle yürütülmesini sağlar.

Deniz Alacağı, Gemi Haczi ve Tahsilat Yolları

Gemiye sağlanan yedek parça, teknik servis ve bakım hizmetleri karşılığında düzenlenen faturaların ödenmemesi, deniz ticaretinde en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardandır. Bu tür alacakların deniz alacağı sayılıp sayılmadığı, kime karşı takip yapılacağı, gemiye haciz konulup konulamayacağı gibi sorular, tahsilatın kaderini doğrudan belirler.

1. Gemiye Verilen Yedek Parça Ücretinin Tahsil Yöntemleri

Yargı kararları incelendiğinde, gemiye sağlanan yedek parça ve teknik servis hizmetlerinden doğan alacakların tahsili için temel olarak icra takibi ve dava yollarının kullanıldığı görülmektedir. Tahsilat sürecinde öne çıkan hukuki mekanizmalar şunlardır:

İcra Takibi ve İtirazın İptali: Alacaklılar genellikle faturalara ve teslim belgelerine dayanarak genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatmaktadır. Borçlunun itirazı halinde, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 67. maddesi uyarınca “itirazın iptali” davası açılarak alacağın tahsili ve icra inkar tazminatı talep edilmektedir (Yargıtay 11. HD, 2023/5955 E. K; İstanbul 17. ATM, 2016/148 E.

Deniz Alacağı ve Gemi Alacaklısı Hakkı: Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1352/1-(l) uyarınca, geminin işletilmesi, bakımı ve korunması için sağlanan malzeme ve teçhizat (yedek parça dahil) “deniz alacağı” niteliğindedir. Bazı durumlarda bu alacaklar, TTK m. 1320 ve m. 1235 (Eski TTK m. 946) kapsamında “gemi alacaklısı hakkı” bahşeder. Bu hak, alacaklıya gemi üzerinde kanuni rehin hakkı tanır (Bursa 1. ATM, 2018/1560 E. K; Yargıtay 11. HD, 2019/3544 E.

Gemi Üzerinde Haciz ve Seferden Men: Alacağın güvence altına alınması amacıyla gemi üzerine haciz konulması ve geminin seferden men edilmesi kararları alınabilmektedir (İstanbul 17. ATM, 2015/504 E. ; İstanbul 17. ATM, 2015/502 E. 

İspat Araçları: Alacağın varlığının ispatında; gemi kaptanı veya yetkilileri tarafından mühürlenip imzalanmış sevk irsaliyeleri, iş teslim belgeleri, servis raporları ve faturalar temel delil kabul edilmektedir (Bursa 1. ATM, 2018/1560 E. ; İstanbul 17. ATM, 2015/506 E. 

2. Acentanın Sorumluluğu ve Husumet Durumu

Yedek parçaların acenta aracılığıyla gemiye verilmesi durumunda acentanın sorumluluğu, acentanın işlemi kendi adına mı yoksa donatanı temsilen mi yaptığına göre değişmektedir:

Temsilci Sıfatı ve Pasif Husumet Yokluğu: 

Kararların çoğunda, acentanın donatan adına ve hesabına hareket ettiği, faturaların gemiye izafeten veya “C/O” (care of) ibaresiyle acentaya düzenlendiği durumlarda, acentanın şahsi sorumluluğunun bulunmadığı vurgulanmıştır. Bu tür durumlarda acentaya karşı açılan davalar “pasif husumet yokluğu” nedeniyle reddedilmektedir (İstanbul 17. ATM, 2019/387 E. K; İstanbul 17. ATM, 2016/148 E.  İstanbul Anadolu 1. ATM, 2024/763 E. K

Akdi Taraf Olma Durumu: 

Eğer acenta, donatanın acentası olduğunu ispatlayamazsa veya doğrudan akdi ilişkinin tarafı olarak fatura muhatabı olmuşsa, borcun şahsi sorumlusu olarak kabul edilebilmektedir (İstanbul BAM 12. HD, 2021/1003 E. 

3. Müteselsil Sorumluluk

Müteselsil sorumluluk konusu, taraflar arasındaki hukuki ilişkiye ve hizmetin niteliğine göre farklılık göstermektedir:

Donatan ve Kiracı Sorumluluğu: Gemiye verilen yedek parça veya tamir hizmeti geminin “denize ve yola elverişliliği” için yapılmışsa, bu işlerden dolayı donatan ile kiracının müteselsilen sorumlu olduğu kabul edilmektedir (İstanbul 17. ATM, 2015/504 E. K; İstanbul 17. ATM, 2015/502 E. K).

Gemiye Verilen Yedek Parça ve Tamir Hizmetleri – Donatanın Sorumluluğu somut örnek:

İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 16.07.2018 tarihli kararına konu olayda; bir gemi donatanı, kendisine ait gemileri çıplak kira (bareboat charter) sözleşmesiyle üçüncü bir şirkete kiralamıştır. Daha sonra kiracının, kendi gemileri için aldığı yedek parça, tamir-bakım ve teknik hizmetleri, donatanın mülkiyetindeki gemilere verilmiş gibi göstererek fatura ettirdiği iddiası ortaya çıkmıştır. Bu faturalar gerekçe gösterilerek donatan aleyhine icra takibi başlatılmış, ödeme emrine itiraz edilmemesi üzerine takip kesinleşmiş ve gemi üzerine haciz ile seferden men kararı uygulanmıştır. Donatan ise, söz konusu hizmetlerin kendi gemisine verilmediğini, faturaların muvazaalı olduğunu ileri sürerek menfi tespit davası açmıştır. Mahkemece yapılan yargılamada;

Faturalar acenteye hitaben düzenlenmiş olsa dahi, İş teslim belgelerinde gemi kaşesi, mühür ve kaptan imzasının bulunması, Yapılan işlerin şaft, balast pompası, kaplin tamiri gibi geminin denize ve yola elverişliliğini doğrudan etkileyen tamir-bakım işleri olması hususları birlikte değerlendirilmiştir. Mahkeme; bu nitelikteki yedek parça ve tamir hizmetlerinin deniz alacağı olduğunu, hizmeti fiilen kiracı almış olsa bile, geminin denize ve yola elverişliliği için yapılmış işler bakımından donatan ile kiracının müteselsilen sorumlu olduğunu kabul etmiştir.

Bu karar somut olarak şunu göstermektedir:

Yedek parça ve tamir hizmetleri, geminin elverişliliğine ilişkinse deniz alacağıdır

Fatura acenteye kesilmiş olsa bile, hizmetin gemiye verildiği ispatlanırsa donatan sorumludur

Kiracı hizmeti almış olsa dahi, bu tür işler bakımından donatan müteselsil sorumluluktan kaçamaz

Ancak fazla veya hatalı fatura varsa, menfi tespit yoluyla bu kısım bertaraf edilebilir. Bu yönüyle karar, gemiye verilen yedek parça ve teknik servis bedellerinin tahsili bakımından uygulamada yol gösterici bir emsal niteliğindedir.

Donatan ve Gemi Yöneticisi: 

Bazı kararlarda gemi yöneticisi ile donatanın müteselsil sorumluluğuna gidilmişse de, Yargıtay bu durumda sorumluluğun her bir davalı için ayrı ayrı irdelenmesi gerektiğini belirterek müteselsil sorumluluk kararlarını bozabilmektedir (Yargıtay 11. HD, 2019/3544 E.

Acenta ile Müteselsil Sorumluluk: 

Genel kural olarak yedek parça tedarikinde acenta ile donatan arasında müteselsil sorumluluk öngörülmemiştir. Ancak acentanın akdi ilişkiye doğrudan girdiği veya özel düzenlemelerin bulunduğu haller istisnadır.

Gemiye Mal ve Hizmet Tedarikinde Acentanın Sorumluluğu somut örnek :

(İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi – 10.11.2020)

Bir tedarikçi şirket, gemilere verilen mal ve hizmet bedellerinin tahsili amacıyla, faturaların muhatabı olarak görünen denizcilik acentesi aleyhine icra takibi başlatmış; borçlu acentenin itirazı üzerine itirazın iptali davası açmıştır. Davacı;

Faturaların acente adına düzenlendiğini, Faturalarda acentenin kaşe ve imzasının bulunduğunu, Bu nedenle bedellerden acentenin sorumlu olduğunu ileri sürmüştür. Davalı acente ise;

Kendilerinin yalnızca denizcilik acentesi olduklarını,

Faturalarda yer alan “C/O (Care Of)” ibaresinin “vasıtasıyla” anlamına geldiğini,

Malların doğrudan gemiler/donatanlar adına satın alındığını,

Kendilerinin sözleşmenin tarafı olmayıp sadece aracılık yaptıklarını savunarak pasif husumet yokluğu itirazında bulunmuştur. Mahkemece yapılan incelemede;

Faturalarda gemi ve donatan isimlerinin açıkça yer aldığı,

“C/O” ibaresinin ticari teamüllerde acentenin temsilci/aracı olduğunu gösterdiği,

Davacının da malları yabancı gemilere sattığını bildiği,

Acentenin, malı kendi adına satın aldığına veya akdi taraf olduğuna dair herhangi bir delil bulunmadığı

tespit edilmiştir. Bu gerekçelerle mahkeme; acente sıfatıyla hareket eden davalının, fatura bedellerinden şahsen sorumlu tutulamayacağına, alacağın doğrudan gemi/donatanlara ait olduğuna hükmetmiş ve davayı pasif husumet yokluğu nedeniyle reddetmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Gemiye verilen yedek parça ve teknik servis bedeli “deniz alacağı” mıdır?

Evet. Türk Ticaret Kanunu m. 1352 uyarınca, geminin işletilmesi, bakımı ve denize elverişliliği için sağlanan yedek parça ve teknik hizmetler deniz alacağı niteliğindedir. Bu nitelik, alacaklıya gemi üzerinde haciz, ihtiyati haciz ve bazı hâllerde kanuni rehin (gemi alacaklısı hakkı) talep etme imkânı verir. Ancak her yedek parça alacağı otomatik olarak gemi alacaklısı hakkı doğurmaz; hizmetin niteliği somut olaya göre değerlendirilir.

Yedek parça acenta aracılığıyla teslim edilmişse acenta borçtan sorumlu olur mu?

Kural olarak hayır. Yargı kararlarında ağırlıklı görüş; acentanın donatan adına ve hesabına hareket eden temsilci olduğu, bu nedenle doğrudan sözleşme tarafı olmadığı sürece şahsi sorumluluğunun bulunmadığı yönündedir. Bu tür davalarda acentaya yöneltilen talepler çoğu zaman pasif husumet yokluğu nedeniyle reddedilmektedir.
Ancak acenta, sözleşmenin doğrudan tarafı gibi hareket etmişse veya temsil yetkisini ispatlayamazsa, istisnai olarak sorumlu tutulabilir.

Yedek parça bedeli için gemi haczi ve seferden men kararı alınabilir mi?

Evet, mümkündür. Alacağın deniz alacağı niteliği taşıması hâlinde, gemi üzerine haciz veya ihtiyati haciz konulabilir. Uygulamada bu yol, alacağın tahsili açısından en etkili baskı aracıdır. Özellikle geminin sefer hazırlığında olması, haczin fiilî etkisini artırır. Gemi satılsa dahi, haciz veya haciz yerine yatırılan teminat korunur.

4. İkincil Kaynaklardan Edinilen Bilgiler

Raporun bu bölümünde yer alan bilgiler, karar metinlerinde sınırlı bilgi olduğunda ek bağlam sağlayan ikincil kaynaklar olarak değerlendirilmelidir:

Görevli Mahkeme: İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2017/949 E. K), gemiye yedek parça tedarikini “deniz alacağı” (TTK m. 1352) olarak nitelendirmiş ve bu tür davalarda Deniz İhtisas Mahkemelerinin görevli olduğuna hükmederek görevsizlik kararı vermiştir.

Hizmet Bedellerinde Müteselsil Sorumluluk Örneği: Yargıtay 11. HD (2014/12251 E.  ve (2014/15674 E. K) kararlarında, fener ve kılavuzluk gibi belirli hizmet bedelleri için tarife hükümleri uyarınca donatan ve acentenin müteselsilen sorumlu olduğu belirtilmiştir. Ancak bu durumun yedek parça tedariki gibi genel ticari satışlara doğrudan teşmil edilip edilemeyeceği hususu, ilgili hizmetin özel mevzuatına bağlıdır.

İhtiyati Haciz: Gemiye sağlanan hizmet ve malzemelerden doğan deniz alacaklarının tahsilinde, geminin seferden men edilmesi ve ihtiyati haciz yolunun etkili bir yöntem olduğu, bu süreçte gemi yöneticilerinin donatan namına hareket edebileceği belirtilmiştir (İstanbul BAM 14. HD, 2017/103 E. K

İspat Zorluğu: Yedek parça satışlarında faturaların tek taraflı düzenlenmesi, servis raporlarının eksikliği veya gemi kaptanının imzasının bulunmaması durumunda davanın ispat yetersizliğinden reddedilebileceği görülmektedir (İstanbul 21. ATM, 2024/335 E. 

Sonuç: Gemiye verilen yedek parça ücreti, donatan aleyhine başlatılacak icra takibi veya gemi alacağı hakkına dayalı kanuni rehin/haciz yollarıyla tahsil edilebilir. Acenta genellikle temsilci sıfatıyla hareket ettiğinden, doğrudan sözleşme tarafı olmadığı sürece şahsen sorumlu tutulmamakta ve müteselsil sorumluluk genellikle donatan ile kiracı arasında, hizmetin geminin elverişliliğine etkisi bağlamında doğmaktadır.

Neden Uzman Deniz Hukuku Avukatı Desteği Gerekli?

Gemiye verilen yedek parça ve teknik servis alacakları, klasik ticari alacaklardan farklı olarak çok katmanlı bir hukuki yapı içerir: Yanlış Taraf Riski

Uygulamada en sık yapılan hata, acenta aleyhine dava veya icra takibi başlatılmasıdır. Oysa birçok dosyada acentanın yalnızca temsilci olduğu kabul edilmekte ve davalar usulden reddedilmektedir. Bu durum hem zaman hem de ciddi maliyet kaybına yol açar.

Deniz Alacağı – Gemi Alacaklısı Hakkı Ayrımı

Her deniz alacağı, otomatik olarak gemi alacaklısı hakkı doğurmaz. Yanlış hukuki nitelendirme; haczin reddine, hatta teminat yükümlülüklerine sebep olabilir. Bu ayrım, ancak deniz ticareti içtihatlarına hâkim uzmanlıkla doğru yapılabilir.

Müteselsil Sorumluluk Karmaşası

Donatan, kiracı, gemi yöneticisi ve acenta arasındaki ilişkiler çoğu zaman iç içedir. Yargıtay, müteselsil sorumluluğu her somut olayda ayrı ayrı değerlendirmektedir. Hatalı şekilde herkese birlikte dava açılması, davanın bozulmasına veya reddine neden olabilir.

İspat ve Delil Sorunları

Yedek parça alacaklarında;

Kaptan imzası olmayan teslim belgeleri,

Eksik servis raporları,

Tek taraflı düzenlenmiş faturalar nedeniyle davalar ispat yetersizliğinden kaybedilebilmektedir. Delillerin dava öncesinde doğru şekilde toplanması kritik önemdedir.

Süreler ve Usul Hataları

İhtiyati haciz sonrası açılması gereken davalar, hak düşürücü sürelere tabidir. Bir günlük gecikme dahi, alınmış haczin kendiliğinden hükümsüz kalmasına yol açabilir. Bu nedenle gemiye verilen yedek parça ve teknik servis alacaklarında sürecin; deniz ticareti hukuku, gemi haczi pratiği ve yerleşik Yargıtay içtihatlarını bilen uzman bir avukat tarafından yürütülmesi, alacağın gerçekten tahsil edilebilmesinin en önemli şartıdır.

1. Alacağın Hukuki Niteliği 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1352/1-l maddesi uyarınca; geminin işletilmesi, yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt ve bu amaçlarla verilen hizmetler doğrudan “deniz alacağı” olarak kabul edilmektedir. Yargı kararlarında (İstanbul Anadolu 5. ATM – 2020/418 E. ; İstanbul 2. ATM – 2016/710 E. K, gemiye teslim edilen meyve, sebze, et, gıda ve dayanıklı tüketim malzemeleri ile mürettebata verilen yemek hizmetleri bu kapsamda değerlendirilmiştir. Bazı kararlarda bu tür alacaklar “gemi alacağı” olarak da nitelendirilmiş ve TTK 1320 vd. maddeleri uyarınca kanuni rehin hakkı doğurabileceği tartışılmıştır (Bursa 1. ATM – 2018/1560 E. 

2. Görevli ve Yetkili Mahkeme 

Deniz alacaklarından kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Denizcilik İhtisas Mahkemeleridir. İstanbul’da bu davalar için İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi ve İstanbul Anadolu mahkemeleri bünyesindeki ihtisas mahkemeleri görevlendirilmiştir. Görevsiz mahkemede açılan davalar, dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddedilerek dosya görevli ihtisas mahkemesine gönderilmektedir (İstanbul Anadolu 2. ATM – 2017/949 E.  İstanbul 14. ATM – 2025/894 E.

3. Alacağın Tahsili İçin Başvurulabilecek Hukuki Yollar ve Davalar

 Kumanya ve ihtiyaç malzemesi bedelini tahsil etmek isteyen alacaklılar aşağıdaki yollara başvurabilir:

İcra Takibi ve İtirazın İptali Davası: Alacaklı, borçlu aleyhine ilamsız icra takibi başlatabilir. Borçlunun itirazı halinde İİK m. 67 kapsamında “İtirazın İptali Davası” açılmalıdır (Yargıtay 17. HD – 2014/10935 E.İstanbul Anadolu 2. ATM – 2025/713 E. 

Alacak Davası: Doğrudan genel hükümler çerçevesinde alacak davası açılması mümkündür (Yargıtay 11. HD – 2013/15215 E. 

İhtiyati Haciz: TTK m. 1353 ve 1362 uyarınca, deniz alacağını teminat altına almak amacıyla gemi üzerinde ihtiyati haciz talep edilebilir. Bu yol için alacağın varlığı ve deniz alacağı niteliği hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller sunulmalı ve 10.000 Özel Çekme Hakkı (SDR) tutarında teminat verilmelidir (İstanbul BAM 12. HD – 2022/782 E.; Denizli BAM 4. HD – 2024/36 E. 

Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip: Alacağın gemi alacağı niteliğinde olduğu durumlarda, taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir (İstanbul Anadolu 2. ATM – 2025/713 E

Kanuni Rehin Hakkı Tanınması Talebi: Davacı, gemi üzerinde TTK m. 1320 vd. uyarınca kanuni rehin hakkı tesis edilmesini talep edebilir. Ancak bazı kararlarda, kumanya alımında “zorunluluk” unsuru ispatlanamadığı takdirde rehin talebi reddedilerek sadece alacağın tahsiline karar verilmiştir (Yargıtay 11. HD – 2010/6726 E. 

4. İleri Sürülebilecek İddialar ve Savunmalar

Alacaklı Tarafından: Malzemelerin geminin işletilmesi için zorunlu olduğu, kaptan veya donatanın acentesi tarafından sipariş edildiği, ürünlerin eksiksiz teslim edildiği ve alacağın likit (belirlenebilir) olduğu ileri sürülmelidir. Ayrıca geminin yurt dışına çıkma veya mal kaçırma riski ihtiyati haciz gerekçesi olarak sunulabilir.

Borçlu Tarafından: Kumanyanın yolculuğun devamı için zaruri olmadığı, siparişin yetkisiz kişilerce verildiği, ödemenin acenteye yapıldığı veya geminin çıplak kira sözleşmesiyle kiraya verilmesi nedeniyle donatanın sorumlu olmadığı (TTK m. 1127) savunulabilir (Yargıtay 11. HD – 2011/8125 E. K; İstanbul BAM 13. HD – 2019/1313 E. 

5. Sunulması Gereken Deliller Mahkemelerce kabul gören temel deliller şunlardır:

Faturalar ve Sevk İrsaliyeleri: Teslim edilen ürünlerin miktarını ve bedelini gösteren belgeler.

Teslim Belgeleri: Gemi kaşesi ve kaptan imzası taşıyan eşya teslim listeleri veya mal teslim fişleri (Bursa 1. ATM – 2018/1560 E. 

Ticari Defter ve Kayıtlar: Tarafların usulüne uygun tutulmuş ticari defterleri ve cari hesap dökümleri.

Yazışmalar: Sipariş taleplerini içeren e-posta yazışmaları.

Bilirkişi Raporları: Alacağın miktarı ve deniz alacağı niteliği üzerine yapılan teknik incelemeler.

Banka Kayıtları: Varsa kısmi ödemeleri gösteren dekontlar veya virman talimatları.

6. İkincil Kaynaklardan Edinilen Ek Bilgiler 

İkincil kaynak niteliğindeki kararlarda şu hususlar vurgulanmıştır:

Zamanaşımı: Bu tür alacaklarda zamanaşımı süresi genel olarak TBK m. 146 uyarınca 10 yıl olarak kabul edilmektedir (İstanbul 17. ATM – 2021/72 E. 

İspat Standardı: İhtiyati haciz aşamasında “yaklaşık ispat” yeterli görülmekte; kaptan imzalı belgeler ve proforma faturalar bu aşamada kanaat getirici delil sayılabilmektedir (Samsun BAM 3. HD – 2024/1905 E. 

Sorumluluk: Gemi donatanı ile işleteninin organik bağı veya iktisadi özdeşliği durumunda, tüzel kişilik perdesinin aralanması yoluyla sorumluluğun genişletilebileceği belirtilmiştir (İstanbul 17. ATM – 2021/72 E.

Sık Sorulan Sorular

Gemiye kumanya veya ihtiyaç malzemesi verdim, param ödenmedi. Bu bir deniz alacağı mı?

Evet. TTK m. 1352/1-l uyarınca geminin işletilmesi, yönetimi, korunması ve bakımı için sağlanan kumanya, yakıt ve ihtiyaç malzemeleri doğrudan deniz alacağıdır. Yargı kararlarında meyve, sebze, et, gıda ürünleri ve mürettebata verilen yemek hizmetleri açıkça bu kapsamda kabul edilmiştir. Bu nedenle alacak, sıradan ticari alacaklardan daha güçlü hukuki korumaya sahiptir.

Bu tür alacaklarda hangi mahkeme görevlidir?

Kumanya ve ihtiyaç malzemesi alacakları deniz alacağı niteliğinde olduğundan, görevli mahkeme Denizcilik İhtisas Mahkemesi sıfatıyla Asliye Ticaret Mahkemesidir. İstanbul’da özellikle İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi ve Anadolu yakasındaki ihtisas mahkemeleri görevlidir. Yanlış mahkemede açılan davalar usulden reddedilerek dosya görevli mahkemeye gönderilir; bu da ciddi zaman kaybına yol açar.

Gemiye kumanya veya ihtiyaç malzemesi verdim, param ödenmedi. Alacağımı tahsil etmek için hangi yolları kullanabilirim?

Alacaklı, somut duruma göre birden fazla hukuki yolu birlikte veya ayrı ayrı kullanabilir:
İlamsız icra takibi ve borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası,
Doğrudan alacak davası,
İhtiyati haciz yoluyla geminin seferden alıkonulması (10.000 SDR teminatla),
Alacak gemi alacağı niteliğindeyse rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip,
Şartları varsa kanuni rehin hakkı tanınması talebi.
Bu yolların hangisinin seçileceği, geminin limandaki durumu ve delillerin gücüne göre belirlenir.

Neden Deniz Alacaklarında Uzman Avukat Desteği Gerekli?

Kumanya, yakıt ve ihtiyaç malzemesi alacakları kâğıt üzerinde “güçlü” görünse de, uygulamada en sık tahsil edilemeyen deniz alacakları arasındadır. Bunun temel nedeni, hukuki yolun yanlış seçilmesi ve delillerin eksik sunulmasıdır.

Uzman avukat desteği şu noktalarda belirleyicidir: Yanlış mahkemede açılan dava aylarca kaybettirir.
Deniz alacağı olmasına rağmen genel mahkemede açılan davalar usulden reddedilir; bu sırada gemi çoktan limanı terk edebilir. İhtiyati haciz fırsatı tek seferliktir. Gemi bugün Tuzla, Ambarlı veya Aliağa limanındayken haciz konulamazsa, yarın yabancı bir bayrak altında başka bir ülkede olabilir. Bu riski zamanında yönetmek uzmanlık gerektirir. Rehin hakkı her zaman otomatik doğmaz. Kumanya alacaklarında “zorunluluk” unsuru ispatlanamazsa kanuni rehin talebi reddedilebilir. Bu ayrım, ancak içtihat pratiğine hâkim bir avukat tarafından doğru kurgulanabilir. Donatan – kiracı – acente ayrımı kritik önemdedir. Yanlış kişiye husumet yöneltilmesi, davanın esasına girilmeden reddine neden olabilir. Bu nedenle özellikle İstanbul limanları, Tuzla Tersaneler Bölgesi ve yabancı bayraklı gemilere ilişkin uygulamalara hâkim, deniz ticareti hukuku alanında uzman bir ekip ile çalışmak, alacağın tahsili açısından zorunluluktur. Bu tür uyuşmazlıklarda 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, kumanya ve ihtiyaç malzemesi alacakları, gemi ihtiyati haczi ve deniz alacaklarının tahsili konularında İstanbul merkezli uygulama tecrübesiyle öne çıkmaktadır.

1. Alacağın Hukuki Niteliği: Deniz Alacağı

 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1352/1-l bendi uyarınca; geminin işletilmesi, yönetimi, korunması veya bakımı için sağlanan eşya, malzeme, kumanya, yakıt ve teçhizat ile bu amaçlarla verilen hizmetlerden doğan alacaklar açıkça “deniz alacağı” olarak tanımlanmıştır. Meyve, sebze, et ve benzeri gıda maddelerinin (kumanya) gemiye tedarik edilmesi bu kapsamda değerlendirilmektedir. Yargı kararları, bu tür alacakların deniz ticareti hukukuna özgü usullerle takip edilmesi gerektiğini istikrarlı bir şekilde vurgulamaktadır (Antalya BAM 11. HD-2017/556 K, İstanbul Anadolu 2. ATM-2025/713 K).

2. Başvurulabilecek Temel Hukuki Yollar

A. İhtiyati Haciz ve Geminin Seferden Men Edilmesi 

TTK m. 1353 uyarınca, deniz alacaklarının teminat altına alınması için geminin ihtiyati haczine karar verilebilir. Kumanya alacaklısı, alacağının varlığına ve miktarına dair mahkemeye kanaat getirecek delil (fatura, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı vb.) sunduğunda gemi üzerine ihtiyati haciz koydurabilir (Antalya BAM 11. HD-2017/556 

Örnek Olay: Gemiye Verilen Kumanya Bedelinin Tahsili

Bir kumanya tedarikçisi şirket, M/V INA adlı gemiye farklı tarihlerde yiyecek ve hizmet temininde bulunmuş, ancak düzenlenen faturalar gemi donatanı tarafından ödenmemiştir. Bunun üzerine alacaklı, kumanya bedelinin tahsili amacıyla dava açmış; dava sürecinde gemi hakkında seferden men (ihtiyati tedbir) kararı alınmıştır. Geminin seferine devam edebilmesi için, geminin yeni maliki adına acente tarafından icra dosyasına nakdi teminat yatırılmış, alınan tedbir gemi üzerinden kaldırılarak teminat üzerine kaydırılmıştır. Bu sırada gemi el değiştirmiş ve yeni malik, davaya fer’i müdahil olarak katılmıştır. Yeni malik; kumanya alacağının zamanaşımına uğradığını, kendisinin önceki donatanın borcundan sorumlu olmadığını ve yatırılan teminatın kendisine iade edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

İlk derece mahkemesi; Zamanaşımı itirazının asıl borçlu tarafından süresinde ileri sürülmediğini, Fer’i müdahilin tek başına zamanaşımı def’inde bulunamayacağını, Kumanya bedelinin alacaklı tarafından ispatlandığını kabul ederek davayı kabul etmiş, teminatın iadesi talebini reddetmiştir. Karar Yargıtay incelemesine gelmiş; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, kumanya alacağının varlığını, teminatın korunmasını ve fer’i müdahilin sınırlı haklara sahip olduğunu vurgulayarak yerel mahkeme kararını onamıştır. (Yargıtay 11. HD-2012/1298 

B. İcra Takibi ve İtirazın İptali Davası 

Alacaklı, ödenmeyen kumanya bedelleri için ilamsız icra takibi başlatabilir. Borçlunun (donatan veya işleten) takibe itiraz etmesi durumunda, İİK m. 67 uyarınca “itirazın iptali davası” açılması gerekmektedir.

Somut Örnek: MV … ve MV … isimli gemilere kuru kumanya tedarik eden bir firma, faturaların ödenmemesi üzerine başlattığı icra takibine yapılan itirazı, Denizcilik İhtisas Mahkemesi’nde açtığı itirazın iptali davası ile gidermiş; mahkeme %20 icra inkar tazminatına ve asıl alacağın tahsiline hükmetmiştir (İstanbul 17. ATM-2019/160 

Somut Örnek: Gemi malzemesi satışından doğan alacak için başlatılan “Örnek 7” ilamsız takipte, ticari defterler ve faturaların delil kabul edilmesiyle itiraz iptal edilmiş ve takibin devamına karar verilmiştir (İstanbul 11. ATM-2018/913 

C. Alacak Davası ve Kanuni Rehin Hakkı Talebi 

Alacaklı, doğrudan bir alacak davası açarak kumanya bedelinin tahsilini talep edebilir. Bazı durumlarda alacaklılar, alacağın “gemi alacağı” niteliği gereği gemi üzerinde “kanuni rehin hakkı” tanınmasını da talep etmektedir. Ancak güncel yargı pratiğinde, kredili işlemlere dayanan kumanya satışlarında kanuni rehin hakkı talebi genellikle reddedilmekte, sadece alacağın tahsiline hükmedilmektedir (Yargıtay 11. HD-2013/15215 , 2011/8125).

3. Usuli Gereklilikler ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Görevli Mahkeme: Kumanya alacağı TTK m. 1352 kapsamında bir deniz alacağı olduğundan, uyuşmazlıkların çözümünde “Denizcilik İhtisas Mahkemeleri” (veya bu sıfatla hareket eden Asliye Ticaret Mahkemeleri) görevlidir. Genel ticaret mahkemelerinde açılan davalar görevsizlik nedeniyle reddedilmektedir (İstanbul Anadolu 9. ATM-2016/745  İstanbul 14. ATM-2016/278 

Husumet (Doğru Borçlu): Alacak davası veya icra takibi doğrudan gemi donatanına veya işletenine yöneltilmelidir. Gemi acentesi, TTK m. 119/2 uyarınca mal bedellerinden şahsen sorumlu tutulamaz; bu nedenle acenteye karşı açılan davalar husumet yokluğu nedeniyle reddedilebilir (Yargıtay 19. HD-2014/4441 

İspat Araçları: Teslimatın yapıldığını gösteren kaptan imzalı makbuzlar, sevk irsaliyeleri, e-arşiv faturaları ve ticari defter kayıtları en kritik delillerdir. Faturalara 8 gün içinde itiraz edilmemesi, içeriğinin kabul edildiğine dair karine teşkil eder (İstanbul 17. ATM-2019/160, İstanbul 11. ATM-2018/913).

Sonuç: Gemiye kumanya sağlayan kişi; öncelikle ihtiyati haciz yoluyla gemiyi seferden men ederek alacağını güvenceye alabilir, ardından Denizcilik İhtisas Mahkemesi’nde icra takibi veya itirazın iptali davası açarak alacağını faizi ve icra inkar tazminatı ile birlikte tahsil edebilir.

Merak Edilenler ve Uygulamada Karşılaşılan Sorular

Kumanya alacağı için gemi hakkında alınan ihtiyati tedbir veya yatırılan teminat, gemi satıldıktan sonra yeni malik tarafından geri alınabilir mi?

Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 06.12.2012 tarihli kararına göre; kumanya alacağı nedeniyle geminin seferden men edilmesi üzerine geminin seferine devam edebilmesi için yatırılan nakdi teminat, gemi sonradan el değiştirmiş olsa dahi yeni malik tarafından geri istenemez.
Tedbir, gemi yerine teminat üzerinde devam eder ve alacak kesinleşinceye kadar korunur.

Yeni gemi maliki, kumanya alacağına karşı zamanaşımı def’inde bulunabilir mi?

Hayır. Kararda açıkça belirtildiği üzere; fer’i müdahil sıfatıyla davaya katılan yeni gemi maliki, davalı donatan adına zamanaşımı def’inde bulunamaz. Zamanaşımı itirazı yalnızca asıl borçlu tarafından süresi içinde ileri sürülebilir; aksi hâlde mahkemece re’sen dikkate alınamaz.

Gemi limandayken hangi adım alacağı gerçekten güvence altına alır?

En etkili yol, ihtiyati hacizdir. Mahkemeler, kumanya alacaklarında fatura, sevk irsaliyesi ve teslim tutanağı gibi belgelerle yaklaşık ispatın sağlanması hâlinde, geminin seferden men edilmesine karar verebilmektedir. Bu adım atılmadan gemi limanı terk ederse, alacağın fiilen tahsili çoğu zaman imkânsız hâle gelir.

Borçlu olarak acente mi, donatan mı muhatap alınmalı?

Bu ayrım kritik önemdedir. Gemi acentesi, kural olarak kumanya bedelinden şahsen sorumlu değildir. Takibin veya davanın doğrudan gemi donatanına ya da işletenine yöneltilmesi gerekir. Aksi hâlde dosya, esasa girilmeden husumet yokluğu nedeniyle reddedilebilir.

Kumanya alacağı için gemi üzerinde rehin hakkı her zaman doğar mı?

Hayır. Her kumanya alacağı otomatik olarak kanuni rehin hakkı vermez.
Yargı uygulamasında özellikle kredili ve rutin tedariklerde, “zorunluluk” unsuru ispatlanamazsa rehin talepleri reddedilmekte, sadece alacağın tahsiline karar verilmektedir. Bu nedenle rehin talebi dikkatle kurgulanmalıdır.

Neden Bu Tür Alacaklarda Uzman Avukatla Hareket Edilmeli?

Kumanya alacakları, teoride güçlü; pratikte ise en hızlı kaybedilen deniz alacakları arasındadır. Bunun sebebi çoğu zaman alacağın değil, usulün yanlış kurulmasıdır.

Yanlış kişiye yöneltilen takipler

Yanlış mahkemede açılan davalar

Gemi limandayken haciz fırsatının kaçırılması

Rehin hakkının hatalı ileri sürülmesi

Yabancı bayraklı gemilerde zaman baskısının yönetilememesi özellikle İstanbul limanları, Tuzla Tersanesi, marina ve transit liman uygulamalarında sıkça görülür. Bu nedenle kumanya, yakıt ve gemi ihtiyaç malzemesi alacaklarında; liman pratiğini, ihtiyati haciz refleksini ve deniz ticareti yargısını bilen bir hukukçu ile ilerlemek, çoğu zaman alacağın tahsil edilip edilememesini belirler. İstanbul merkezli deniz ticareti uyuşmazlıklarında uygulama tecrübesi bulunan 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, kumanya ve gemi tedarik alacaklarının hızlı haciz, doğru husumet ve etkin tahsil stratejileriyle takip yapmaktadır.