1. Genel Tasdik Usulü ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 224 Düzenlemesi
Yurtdışından Alınan Boşanma Kararı, Vekaletname, Doğum Belgesi Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? Apostil, Tasdik ve Tanıma–Tenfiz Rehberi Yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmi belgelerin (boşanma kararı, vekaletname, doğum belgesi, sağlık raporu vb.) Türkiye’de resmi belge vasfını taşıması ve hukuki sonuç doğurabilmesi, temel olarak belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır (HMK m. 224/1). 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 195. maddesi uyarınca da yabancı memleketlerde usulüne uygun yapılan noterlik işlemlerinin altındaki imza ve mühürlerin konsolos tarafından onanması esastır. Bu onay zinciri sağlanmadığı takdirde, sunulan belgeler Türkiye’de “resmi belge” vasfını kazanamaz ve mahkemelerce delil olarak dikkate alınamaz.
2. Lahey Apostil Sözleşmesi Kapsamındaki Tasdik Süreci
Türkiye’nin taraf olduğu 5 Ekim 1961 tarihli “Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi” (Lahey Apostil Sözleşmesi), sözleşmeye taraf devletler arasında diplomasi ve konsolosluk onayı zorunluluğunu kaldırmaktadır.
Apostil Şerhinin İşlevi: Belge üzerine veya ekli bir kağıda konulan “Apostille” şerhi; belgedeki imzanın doğruluğunu, belgeyi imzalayan kişinin sıfatını ve belge üzerindeki mühür veya damganın aslı ile aynı olduğunu teyit eder.
Uygulama Alanı: Sözleşmeye taraf olan ülkelerden (örneğin Almanya, İtalya, Fransa, Rusya, Yunanistan, Finlandiya, Hollanda) alınan belgelerde Apostil şerhi bulunması durumunda, ayrıca Türk Konsolosluğu onayı aranmaz.
İstisnalar: Kanada gibi bu sözleşmeye taraf olmayan ülkelerden alınan belgelerde, HMK m. 224 uyarınca belgenin verildiği devletin yetkili makamı ve ilgili Türk konsolosluk makamının onayı (tasdik zinciri) zorunludur.
3. Yabancı Mahkeme Kararlarının (Boşanma vb.) Tanınması ve Tenfizi İçin Gerekli Belgeler
MÖHUK m. 53 (eski 2675 sayılı Kanun m. 37) uyarınca, yabancı mahkeme ilamlarının Türkiye’de tanınması veya tenfizi için dilekçeye şu belgelerin eklenmesi zorunludur:
İlamın Aslı veya Onaylı Örneği: Yabancı mahkeme kararının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği.
Kesinleşme Şerhi: Kararın o ülke kanunlarına göre kesinleştiğini gösteren, yetkili makamlarca onanmış yazı veya belge. Bazı durumlarda “istinaf yoluna başvurulmadığına dair belge” de kesinleşme kanıtı olarak kabul edilebilir.
Onaylı Tercümeler: Hem mahkeme kararının hem de kesinleşme belgesinin onanmış Türkçe tercümeleri.
Apostil Zorunluluğu: Tanınması istenen yabancı mahkeme kararında ve kesinleşme şerhinde Apostil bulunması, belgenin güvenilirliği ve “asıl” olduğunun kabulü için zorunludur. Apostil şerhinin de onaylı tercümesinin dosyada bulunması gerekmektedir.
4. Tercüme ve Noter Onay Prosedürü Yabancı dildeki belgelerin Türkiye’de geçerli olması için tercüme süreci şu kurallara tabidir:
Türkiye’de Yapılan Tercümeler: Yerli istekliler veya Türk vatandaşları tarafından sunulan belgelerin tercümelerinin Türkiye’deki yeminli tercümanlarca yapılması ve noter tarafından onaylanması zorunludur.
Yurtdışında Yapılan Tercümeler: Tercüme, belgenin düzenlendiği ülkedeki yeminli tercüman tarafından yapılmışsa ve tercüme üzerinde de “Apostil” şerhi varsa, Türkiye’de ayrıca bir onay aranmaz. Apostil yoksa, tercümedeki imza ve mührün o yerdeki Türk Konsolosluğu tarafından onaylanması gerekir.
Konsolosluk Onayı: Yabancı mahkeme kararının ve kesinleşme belgesinin Türkçe tercümesinin Türk Konsolosluğu tarafından onaylanmış olması, bu belgeleri tanıma ve tenfiz işlemleri için elverişli hale getirir.
5. Eksikliklerin Giderilmesi ve Mahkemelerin Yükümlülüğü
Yargı kararları, tasdik veya tercüme eksikliği durumunda izlenecek usulü şu şekilde belirlemiştir:
Süre Verilmesi: Mahkeme, sunulan yabancı belgede Apostil şerhi, kesinleşme belgesi veya usulüne uygun onanmış tercüme eksikliği tespit ederse, davacıya bu eksiklikleri tamamlaması için uygun bir mehil (süre) vermelidir.
Adalet Bakanlığı Aracılığı: Gerekli hallerde mahkeme, Apostil şerhi konulması için belgeyi Adalet Bakanlığı aracılığıyla ilgili devlete gönderebilir.
Red Kararı: Verilen süreye rağmen Apostil şerhli asıl belge veya onaylı tercüme sunulmazsa, belgenin resmi vasfı oluşmadığından davanın usulden reddi gerekir. Onaysız fotokopi belgeler üzerinden hüküm kurulamaz.
Özetle: Yurtdışından alınan bir belgenin Türkiye’de geçerli olması için; belgenin aslı (veya onaylı örneği) üzerinde Apostil şerhi bulunmalı, bu belge ve kesinleşme şerhi yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmeli ve bu tercüme noter veya konsolosluk tarafından onaylanmalıdır. Ülke Apostil Sözleşmesi’ne taraf değilse, yerel makam onayı sonrası Türk Konsolosluğu tasdiki şarttır. Bir yazı önerisi.
Yabancı Belgelerin Tanınması ve Apostil Sürecinde Neden Uzman Avukat Desteği Gereklidir?
Yabancı ülkelerde düzenlenen resmi belgelerin (boşanma kararları, vekâletnameler, doğum belgeleri, mahkeme ilamları vb.) Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi; Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.224, MÖHUK m.53 ve Lahey Apostil Sözleşmesi hükümlerinin birlikte ve doğru şekilde uygulanmasına bağlıdır. Bu süreç, uygulamada sanıldığından çok daha teknik ve hata payı yüksek bir alandır.
Özellikle;
Belgenin Apostil Sözleşmesi’ne taraf bir ülkeden mi yoksa taraf olmayan bir ülkeden mi alındığının yanlış değerlendirilmesi,
Apostil şerhinin yanlış belgeye veya eksik içerikle konulması,
Yabancı mahkeme kararlarında kesinleşme şerhinin usulüne uygun olmaması,
Tercümelerin yeminli tercüman / noter / konsolosluk onayı zincirine uygun yapılmaması,
Fotokopi veya eksik onaylı belgelerle tanıma–tenfiz davası açılması,
durumlarında mahkemelerce usulden ret kararları verilebilmekte ve süreç aylarca, hatta yıllarca uzayabilmektedir.
Uygulamada özellikle İstanbul’da Fatih, Şişli, Kadıköy, Beşiktaş, Üsküdar, Ataşehir, Pendik ve Tuzla gibi yabancı nüfusun yoğun olduğu ilçelerde; yabancı boşanma kararlarının tanınması, yurtdışı vekâletnamelerin geçerliliği ve Apostil eksikliği kaynaklı ciddi uyuşmazlıklar sıklıkla yaşanmaktadır.
Bu noktada, İstanbul Tuzla merkezli olarak faaliyet gösteren 2M Hukuk Avukatlık Bürosu, yabancı resmi belgelerin tasdiki, Apostil işlemleri, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi ile konsolosluk onay süreçlerinde uygulamaya hâkim, eksiksiz ve sonuç odaklı hukuki danışmanlık sunmaktadır.
