
Bir projeden noterde satış vaadi sözleşmesiyle konut aldınız ve bedelin yarısını ödediniz. Aradan iki yıl geçti; şantiyede ya hiçbir hareket yok ya da sadece bir hafriyat çukuru var. Kalan taksitlerin vadesi yaklaşıyor, satış ofisi ise inşaatın yakında başlayacağını söylemeye devam ediyor. Bu noktada alıcının aklındaki soru nettir: Sözleşmeden dönüp ödediğim parayı geri alabilir miyim, alırsam satıcı yüzde 8 kesinti yapabilir mi, iki yıllık süre geçtiyse hakkımı kaybettim mi?
Bu yazıda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.45 ile Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik m.9 hükümlerini fıkra fıkra ele alıyor, bu senaryoya nasıl uygulandığını Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarıyla birlikte açıklıyoruz.
Kısaca
1. Kanun ve Yönetmelik, ön ödemeli konutta iki ayrı dönme yolu tanır: Sözleşme tarihinden itibaren 24 aya kadar gerekçesiz dönme (kesintili) ve satıcı yükümlülüklerini yerine getirmediğinde bedelsiz dönme (kesintisiz).
2. Bedelsiz dönme hakkı 24 ayla sınırlı değildir. Yönetmelik m.9/4 bu hakkı devir veya teslime kadar tanır. İki yıl geçmiş olması tek başına dönmeyi engellemez.
3. İnşaata hiç başlanmaması, ruhsat veya teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ya da teslim süresinde bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması, bedelsiz dönmenin dayanağı olarak ileri sürülebilir.
4. Dönme bildirimi satıcıya ulaştıktan sonra ödenen paranın ve senetlerin en geç 180 gün içinde iadesi gerekir. Yargıtay, iadenin denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenmiş değerle yapılmasını kabul etmektedir.
İçindekiler
- 1. Ön ödemeli konut satışı nedir, sizin sözleşmeniz bu kapsamda mı?
- 2. 6502 sayılı Kanun m.45 ne düzenliyor?
- 3. Yönetmelik m.9 dönme hakkını nasıl ayrıntılandırıyor?
- 4. İki yıl geçti, inşaata hiç başlanmadı: Alıcı sözleşmeden dönebilir mi?
- 5. İnşaata başlamamak satıcının yükümlülüğünü yerine getirmemesi sayılır mı?
- 6. Yargıtay inşaatı başlamamış veya erken aşamada durmuş projelerde ne diyor?
- 7. Kalan taksitleri ödemeye devam etmeli misiniz?
- 8. Dönme bildirimi nasıl yapılmalı?
- 9. 180 günlük iade süresi ve faizin başlangıcı
- 10. Ödenen paranın güncel değeri istenebilir mi?
- 11. Bağlı kredi kullandıysanız bankaya karşı hangi süre işler?
- 12. Teminat varsa alıcı doğrudan teminata başvurabilir mi?
- 13. Hangi mahkemede dava açılır, arabuluculuk şart mı?
- 14. Adım adım yol haritası
- 15. Sık Sorulan Sorular
- 16. Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?
1. Ön ödemeli konut satışı nedir, sizin sözleşmeniz bu kapsamda mı?
6502 m.40’a göre ön ödemeli konut satışı, tüketicinin konut amaçlı bir taşınmazın bedelini önceden peşin veya taksitle ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen veya kısmen ödenmesinden sonra taşınmazı devir veya teslim etmeyi üstlendiği sözleşmedir. Kısacası henüz yapılmamış ya da yapımı süren bir projeden, bedeli teslimden önce ödenerek alınan konutların hemen hepsi bu kapsamdadır.
- Alıcının tüketici olması gerekir; konut kendi kullanımı veya ailesi için alınmış olmalıdır. Çok sayıda bağımsız bölümün yatırım amacıyla alındığı dosyalarda bu sıfat tartışılabilir.
- Satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket eden bir müteahhit, inşaat şirketi ya da gayrimenkul yatırım ortaklığı olması gerekir.
- Satış vaadi noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır (6502 m.41/1; Yönetmelik m.6). Yapılmamışsa satıcı bu geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremez.
- Yapı ruhsatı alınmadan ön ödemeli konut satış sözleşmesi yapılamaz (6502 m.40/3).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.02.2020 tarihli, E. 2017/2618, K. 2020/184
Genel Kurul, kanun koyucunun bu tür satışlarda tüketicilerin mağdur edildiğini görerek 6502 sayılı Kanunda ön ödemeli konut satışlarının yapı ruhsatı alınmadan yapılamayacağını ve şekil kurallarına uyulmaması hâlinde satıcının geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremeyeceğini açıkça düzenlediğini vurgulamıştır. Karar, somut olayda Kanunun yürürlük tarihi nedeniyle uygulanmasa da kanun koyucunun amacını ortaya koyması bakımından sık atıf yapılan bir karardır.
2. 6502 sayılı Kanun m.45 ne düzenliyor?
Madde üç fıkradan oluşur ve ön ödemeli konut alıcısına genel hükümlerde bulunmayan, emredici nitelikte bir dönme rejimi getirir. Maddenin bugünkü metni 684 sayılı KHK ile değiştirilmiş, bu değişiklik 7074 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir; aynı değişiklikle iade süresi doksan günden yüz seksen güne çıkarılmıştır.
| Fıkra | Düzenleme | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|---|
| 45/1 | Sözleşme tarihinden itibaren 24 aya kadar gerekçe göstermeden dönme hakkı. Satıcı vergi, harç ve benzeri yasal masraflar ile kademeli tazminat isteyebilir. | Alıcı hiçbir sebep göstermeden çıkabilir, ama kesintiye katlanır. |
| 45/2 | Satıcı yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmezse tüketiciden herhangi bir bedel isteyemez. Tüketicinin ölümü, kazanç elde etmekten sürekli yoksun kalması ve taksitle satış önerisinin reddi hâlleri de aynıdır. | Satıcının kusurlu olduğu her durumda dönme kesintisizdir. |
| 45/3 | İade edilecek tutar ve tüketiciyi borç altına sokan her türlü belge, dönme bildiriminin satıcıya ulaşmasından itibaren en geç 180 gün içinde geri verilir. Tüketici, iadeden itibaren 10 gün içinde edinimlerini iade eder. | Önce satıcı iade eder; senetler de bu kapsamdadır. |
Kesinti oranları nasıl uygulanır?
Gerekçesiz dönmede satıcının isteyebileceği tazminat, sözleşme tarihinden itibaren geçen süreye göre kademelenir. Bu oranlar üst sınırdır; Kanun “kadar” ifadesini kullanır. Aşağıdaki tablo, 6.000.000 TL bedelli bir sözleşmede bedelin yarısı ödenmişken yapılan dönmenin sonucunu göstermektedir.
| Dönme zamanı | Gerekçesiz dönmede azami tazminat | Örnek sözleşmede tutar | Satıcı yükümlülüğünü yerine getirmemişse |
|---|---|---|---|
| İlk 3 ay | Sözleşme bedelinin yüzde 2’si | 120.000 TL | Hiçbir bedel istenemez |
| 3-6 ay | Yüzde 4 | 240.000 TL | Hiçbir bedel istenemez |
| 6-12 ay | Yüzde 6 | 360.000 TL | Hiçbir bedel istenemez |
| 12-24 ay | Yüzde 8 | 480.000 TL | Hiçbir bedel istenemez |
| 24 aydan sonra | Gerekçesiz dönme hakkı yoktur | – | Devir veya teslime kadar bedelsiz dönme mümkündür |
Tablodaki tutarlara ayrıca konutun satışı veya satış vaadi nedeniyle doğan vergi, harç ve benzeri yasal masraflar eklenebilir. Dikkat edilmesi gereken nokta, tazminatın ödenen tutar üzerinden değil sözleşme bedeli üzerinden hesaplanmasıdır. Bedelin yarısını ödemiş bir alıcı için yüzde 8, ödediği paranın yüzde 16’sına denk gelir. Bu nedenle dönmenin hangi fıkraya dayandırıldığı, alıcı açısından yüz binlerce liralık fark yaratır.
3. Yönetmelik m.9 dönme hakkını nasıl ayrıntılandırıyor?
6502 m.46’nın verdiği yetkiyle çıkarılan Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 27.11.2014, Sayı 29188), 9. maddesinde dönmeyi sekiz fıkra hâlinde düzenler. Madde 11.03.2017 tarihli ve 30004 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan değişiklikle Kanuna uyumlu hâle getirilmiştir.
| Fıkra | Düzenleme |
|---|---|
| 9/1 | Sözleşme tarihinden itibaren 24 aya kadar, cayma hakkı saklı kalmak üzere gerekçesiz dönme hakkı. |
| 9/2 | Dönme bildiriminin satıcıya noterlik aracılığıyla yöneltilmesi yeterlidir. Bağlı kredi varsa satıcı, dönmeyi konut finansmanı kuruluşuna derhal bildirir. |
| 9/3 | Gerekçesiz dönmede satıcının isteyebileceği masraflar ve yüzde 2-4-6-8 kademeli tazminat. |
| 9/4 | Devir veya teslime kadar; satıcının yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmemesi, tüketicinin ölümü, kazanç elde etmekten sürekli yoksun kalması veya taksitle satış önerisinin reddi hâllerinde hiçbir bedel ödemeksizin dönme. |
| 9/5 | Konutun birden fazla tüketiciye satılması hâlinde, devir veya teslime kadar bedelsiz dönme. |
| 9/6 | İade edilecek tutar ve borç belgeleri, dönme bildiriminin satıcıya ulaşmasından itibaren en geç 180 gün içinde geri verilir. |
| 9/7 | Bağlı kredide ödenen bedel, satıcı tarafından 180 gün içinde konut finansmanı kuruluşuna iade edilir; kuruluş tutarı tüketiciye derhal öder. |
| 9/8 | Tüketici, iadeden itibaren 10 gün içinde edinimlerini iade eder. |
Kritik ayrıntı: Bedelsiz dönmenin süresi
Kanunun 45/2 fıkrasında bedelsiz dönme için bir süre öngörülmemiştir. Yönetmelik m.9/4 ve 9/5 ise bu hakkı açıkça devir veya teslime kadar tanır. Yani 24 aylık süre yalnızca gerekçesiz dönme için öngörülmüş bir sınırdır; satıcının yükümlülüğünü yerine getirmediği durumda dönme hakkı, konut devredilinceye veya teslim edilinceye kadar devam eder.
4. İki yıl geçti, inşaata hiç başlanmadı: Alıcı sözleşmeden dönebilir mi?
Senaryomuzu iki ihtimale ayırmak gerekir, çünkü sözleşme tarihinden itibaren 24 ayın dolup dolmadığı sonucu doğrudan etkiler.
Birinci ihtimal: 24 ay henüz dolmadı
Alıcının elinde iki ayrı dayanak vardır. Gerekçesiz dönme hakkı (m.45/1) hâlâ mevcuttur; buna ek olarak satıcının yükümlülüklerini yerine getirmediği ileri sürülerek bedelsiz dönme (m.45/2) talep edilebilir. Bu durumda dönme bildirimi gerekçeli yapılmalı ve satıcının hangi yükümlülüğü yerine getirmediği açıkça yazılmalıdır. Böylece satıcının kusuru ispatlanırsa kesintisiz iade, ispatlanamasa bile en azından gerekçesiz dönmenin sonuçları güvence altına alınmış olur.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 23.06.2021 tarihli, E. 2021/273, K. 2021/682
Ruhsattan itibaren 24 ayda teslim taahhüt edilen ve 21 ay geçmesine rağmen projede yalnızca hafriyat yapıldığı ileri sürülen dosyada Daire, dönme beyanı tarihinde alıcının gerekçesiz dönme hakkı bulunsa da gerekçe ileri sürülmüş olmasının, tüketiciye tazminat yükü getiren 45/1 karşısında önem taşıdığını; 6502 m.45/2 ve Yönetmelik m.9/4 uyarınca yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmeyen satıcının tüketiciden herhangi bir tazminat isteyemeyeceğini belirtmiştir.
İkinci ihtimal: 24 ay doldu
Gerekçesiz dönme hakkı sona ermiştir. Satıcılar bu aşamada genellikle alıcının dönme hakkının düştüğünü savunur. Ancak Kanun m.45/2 ve Yönetmelik m.9/4 uyarınca satıcının yükümlülüklerini yerine getirmediği hâllerde bedelsiz dönme, devir veya teslime kadar mümkündür. Ayrıca genel hükümler de saklıdır: Satıcı temerrüde düşmüşse Türk Borçlar Kanunu m.125 uyarınca dönme hakkı ayrıca doğar.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 13.12.2023 tarihli, E. 2023/1972, K. 2023/3711
Sözleşmenin 25.04.2013 tarihinde yapıldığı, alıcının 36 ayı aşan gecikme nedeniyle 05.04.2017 tarihli ihtarnameyle sözleşmeyi feshettiğini bildirdiği dosyada satıcı, dönmenin hak düşürücü süre geçtikten sonra yapıldığını ve kesintilerin sözleşmeye uygun olduğunu savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, satıcının taşınmazı zamanında teslim etmediğinin sabit olduğunu, bu nedenle yüzde 2 cezai şart kesintisinin yerinde olmadığını kabul etmiş; Yargıtay, 6502 sayılı Kanun kapsamındaki ön ödemeli konut satış sözleşmesine göre alıcının dönme talebinin yerinde olduğunu belirterek kesintinin ve sözleşme masraflarının iadesine, menfi zararın tazminine ilişkin kararı onamıştır.
24 Aylık Süre Dolmak Üzereyse Beklemeyin
Gerekçesiz dönme hakkının sona ermesinden önce yapılacak gerekçeli bir dönme bildirimi, alıcıya iki ayrı dayanak sağlar. Sözleşmenizin tarihinin ve satıcının yükümlülüklerinin değerlendirilmesi için görüşme talep edebilirsiniz.
5. İnşaata başlamamak satıcının yükümlülüğünü yerine getirmemesi sayılır mı?
Bu, dosyanın kilit sorusudur. Teslim tarihi henüz gelmemişse satıcı, “teslim süresi dolmadan yükümlülüğümü ihlal etmiş sayılmam” savunmasını yapar. Bu savunmaya karşı ileri sürülebilecek başlıca dayanaklar şunlardır:
- Ruhsat yükümlülüğü: Satış tarihinde yapı ruhsatı yoksa satıcı 6502 m.40/3 ve Yönetmelik m.6’daki yükümlülüğü baştan ihlal etmiştir.
- Teminat yükümlülüğü: 30 ve üzeri konutlu projelerde satıcının satışa başlamadan önce bina tamamlama sigortası veya banka teminat mektubu, hakediş sistemi ya da bağlı kredi teminatı gibi bir güvence sağlaması zorunludur (6502 m.42; Yönetmelik m.12). Bu güvence sağlanmamışsa yükümlülük ihlali açıktır.
- Teslim süresinin fiilen imkânsızlaşması: Sözleşmedeki teslim süresi ve her hâlde 48 aylık yasal üst sınır (6502 m.44; Yönetmelik m.10) içinde bitirilmesi teknik olarak mümkün olmayan bir projede, satıcının teslim borcunu yerine getirmeyeceği açıkça anlaşılmış olur. TBK m.124 uyarınca borçlunun durumundan süre vermenin sonuçsuz kalacağı anlaşılıyorsa alıcının teslim gününü beklemesi gerekmez.
- Sözleşmedeki ara yükümlülükler: İnşaata başlama tarihi, iş programı, kat irtifakı kurulması veya belirli aşamaların tamamlanması gibi taahhütler varsa bunların ihlali doğrudan yükümlülük ihlalidir.
- Dürüstlük kuralı: Yargıtay, sözleşmenin ifasının alıcı tarafından beklenmesinin objektif iyiniyet kurallarına göre artık mümkün olmadığı durumlarda iadeyi kabul etmektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 04.03.2025 tarihli, E. 2024/415, K. 2025/1303
Ankara’da inşa edileceği belirtilen apartmandan konut satın alıp bedelini ödeyen alıcının, satıcının yıllarca inşaata başlamadığı, sözleşmeyi yeniledikten sonra da başlamadığı dosyasında, sözleşmenin ön ödemeli konut satışı niteliğinde olduğu, inşaat ruhsatı alınmaksızın sözleşme yapılmış olması nedeniyle satıcının ifa edilememede kusurlu olduğu ve sözleşmenin ifasının alıcı tarafından beklenmesinin objektif iyiniyet kuralları gereğince mümkün olmadığı gerekçeleriyle ödenen bedelin denkleştirici adalet ilkesine göre iadesine ilişkin karar onanmıştır.
Eser sözleşmelerinde yüklenicinin işe zamanında başlamaması hâlinde iş sahibine teslim gününü beklemeden dönme imkânı tanıyan TBK m.473/1 de benzer bir düşünceyi yansıtır. Ancak ön ödemeli konut satışının niteliği gereği bu hükmün doğrudan uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır; dosyada asıl dayanak olarak 6502 m.45/2, Yönetmelik m.9/4 ve TBK m.124-125 kullanılmalıdır.
6. Yargıtay inşaatı başlamamış veya erken aşamada durmuş projelerde ne diyor?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 17.12.2025 tarihli, E. 2025/2897, K. 2025/6199
İstanbul Kadıköy’de ruhsattan itibaren 24 ayda anahtar teslim taahhüt edilen projede, savcılık soruşturmasında ve mahkemece yapılan keşifte inşaatın hâlâ temel aşamasında olduğu ve faaliyetin durdurulduğu tespit edilmiştir. Daire, noterde düzenlenen ön ödemeli konut satış sözleşmesinin geçerli olduğunu, kredinin bağlı kredi niteliği taşıdığını ve dönme hâlinde satıcı ile bankanın müteselsilen sorumlu olduğunu kabul eden kararı onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 06.06.2023 tarihli, E. 2023/1489, K. 2023/1801
24 ayda tamamlanması taahhüt edilen konutun 30 ay sonunda yüzde 30 seviyesinde, kaba inşaat hâlinde kaldığı ve inşaatın uzun süredir durduğu dosyada banka, dönmenin Yönetmelik m.9 ve m.10 uyarınca kesintiye tabi olması gerektiğini savunmuştur. Daire, geçerli satış vaadinde temerrüt nedeniyle dönen alıcının ödediği bedelin dava tarihi itibarıyla denkleştirici adalet ilkesine göre ulaştığı değeri isteyebileceğini, bağlı kredi veren bankanın da kredi miktarıyla sınırlı olarak sorumlu olduğunu belirterek kararı onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 19.09.2023 tarihli, E. 2023/1380, K. 2023/2290
Sözleşme tarihinden itibaren 24 ay içinde konutun inşa edilip teslim edilmediği dosyada ilk derece mahkemesi, 6502 m.35 ve m.45 uyarınca alıcının sözleşmeden dönerek ödediklerini denkleştirici adalet ilkesine göre her iki davalıdan isteyebileceğine karar vermiş; Yargıtay bağlı kredi limitiyle sınırlı banka sorumluluğunu da yerinde bularak kararı onamıştır.
7. Kalan taksitleri ödemeye devam etmeli misiniz?
Paranın yarısını ödemiş bir alıcının en çok tereddüt ettiği konu budur. Dönme bildirimi satıcıya ulaştığı anda sözleşmeden doğan ifa borçları sona erer; bu nedenle dönmeden sonra kalan taksitlerin ödenmesi gerekmez. Kanun m.45/3 ve Yönetmelik m.9/6, satıcının yalnızca ödenen parayı değil, tüketiciyi borç altına sokan her türlü belgeyi, yani imzalanmış senetleri de iade etmesini zorunlu kılar.
Riskli olan, dönme bildirimi yapmadan ödemeleri kesmektir. Bu durumda satıcı alıcıyı temerrüde düşmüş gösterebilir, senetleri icraya koyabilir ve sözleşmedeki ödeme temerrüdü hükümlerine dayanabilir. Doğru sıra şudur: önce noter aracılığıyla gerekçeli dönme bildirimi, ardından ödemelerin durdurulması. Senetlerin icraya konulma ihtimaline karşı menfi tespit davası ve ihtiyati tedbir yolu da değerlendirilmelidir.
8. Dönme bildirimi nasıl yapılmalı?
Yönetmelik m.9/2, bildirimin noterlik aracılığıyla yöneltilmesini yeterli sayar. İspat kolaylığı nedeniyle noter ihtarnamesi her durumda tercih edilmelidir. Bildirimde şu unsurlar bulunmalıdır:
- Sözleşmenin noter, tarih ve yevmiye numarası ile bağımsız bölümün blok, kat ve numarası,
- Yapılan ödemelerin tarih ve tutarlarıyla dökümü ve verilen senetlerin listesi,
- Dönmenin hukuki dayanağı: 6502 m.45/2, Yönetmelik m.9/4 ve gerektiğinde TBK m.125; 24 ay dolmamışsa ayrıca ve ikincil olarak m.45/1,
- Satıcının yerine getirmediği somut yükümlülükler: inşaata başlanmaması, ruhsat veya teminat eksikliği, teslim süresinde bitirilemeyecek olması,
- Ödenen bedelin ve senetlerin 180 gün içinde, herhangi bir kesinti yapılmaksızın iadesi talebi,
- Bağlı kredi varsa ihtarnamenin bankaya da gönderilmesi.
Seçimlik hak bir kez kullanılıp karşı tarafa ulaştıktan sonra kural olarak geri alınamaz. İstanbul BAM 45. Hukuk Dairesinin yukarıda anılan kararında da, ödenen bedelin iadesinin talep edilmesiyle sözleşmeden dönüldüğünün kabulü gerektiği ve dönen alıcının sonradan tapu iptali ve tescil isteyemeyeceğine ilişkin Yargıtay içtihadına yer verilmiştir. Bu nedenle bildirim göndermeden önce dairenin tescili mi yoksa paranın iadesi mi istendiğine karar verilmelidir.
Dönme Bildirimi Davanın Temelidir
Bildirimde dayanılan fıkra, ileri sürülen ihlaller ve bankaya yapılan bildirim, kesintisiz iade ve faiz başlangıcı bakımından belirleyicidir. Bildirim metninin hazırlanması için görüşme talep edebilirsiniz.
9. 180 günlük iade süresi ve faizin başlangıcı
Satıcı, dönme bildirimi kendisine ulaştıktan sonra en geç 180 gün içinde iadeyi yapmak zorundadır. Bu süre, satıcının kusurlu olduğu durumlarda da uygulanır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, iade süresinin henüz doksan gün olduğu döneme ilişkin kararlarında, 45/3’teki sürenin satıcının yükümlülüğünü yerine getirmediği hâllerde de istisnasız uygulanacağını, satıcının bu sürenin sonunda temerrüde düşeceğini ve iade alacağının dava veya takip yoluyla istenebilmesinin de bu sürenin geçmesine bağlı olduğunu kabul etmiştir (İstanbul BAM 45. HD, 30.06.2021 tarihli, E. 2021/275, K. 2021/713; 08.06.2022 tarihli, E. 2022/206, K. 2022/706).
Bugün bu süre 180 gündür. Bu nedenle iade alacağı için icra takibi veya dava açılmadan önce bu sürenin dolması beklenmeli ya da dava stratejisi buna göre kurulmalıdır. Faiz, kural olarak 180 günlük sürenin bitiminden itibaren istenir; dava tarihinden ve ıslah tarihinden faiz uygulaması da dosyanın kuruluşuna göre değişebilir.
10. Ödenen paranın güncel değeri istenebilir mi?
Bedelin yarısının birkaç yıl önce ödendiği bir dosyada nominal iade, alıcının kaybını telafi etmez. Yargıtay bu dosyalarda alıcının ödediği bedelin denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenmiş değerini istemesini kabul etmektedir. Geçerli sözleşmede alıcı ayrıca dairenin rayiç değeri üzerinden müspet zarar da isteyebilir; hangi talebin seçileceği taleple bağlılık kuralı nedeniyle dava öncesinde hesaplanmalıdır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 08.05.2025 tarihli, E. 2024/3409, K. 2025/2667
Alıcının, 18 ayda teslim edilmesi gereken konutun sözleşmeden 44 ay sonra hâlâ teslim edilmediğini ileri sürdüğü dosyada alıcı, temerrüt ve ifa imkânsızlığı nedeniyle dönerek peşinat, senet ve banka ödemelerinin denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenmiş değerini istemiştir. Daire, ön ödemeli konut satış sözleşmesinden dönülmesi ve ödenen bedelin denkleştirici adalet kapsamında iadesine ilişkin uyuşmazlıkta hükme esas bilirkişi raporunu elverişli bularak satıcının tüm temyiz itirazlarını reddetmiştir.
Menfi zarar kapsamında noter masrafları, harçlar ve sözleşme nedeniyle yapılan diğer giderler de istenebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 13.12.2023 tarihli kararında, kesinti iadesinin yanında menfi zarara da hükmedilmesi onanmıştır.
11. Bağlı kredi kullandıysanız bankaya karşı hangi süre işler?
Bedelin bir kısmı satıcının anlaşmalı olduğu bankadan kullandırılan krediyle ödenmişse Yönetmelik m.9/7 uyarınca satıcı iadeyi 180 gün içinde konut finansmanı kuruluşuna yapar, kuruluş da tutarı tüketiciye derhal öder. 6502 m.35/2 uyarınca bankanın sorumluluğu kullandırılan kredi miktarıyla sınırlıdır ve teslim edilmeyen konutta sözleşmedeki teslim tarihinden itibaren bir yıl sürer.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 21.06.2023 tarihli, E. 2022/7055, K. 2023/1974
Satıcının teslim tarihini tek taraflı olarak ertelediği ve bankanın bir yıllık sürenin ilk teslim tarihinden başlatılması gerektiğini savunduğu dosyada Daire, teslim tarihinin revize edildiğine ilişkin bildirimin bankaya yapılmamış olmasının tüketici aleyhine sonuç doğuramayacağını, bu bildirimi yapmanın satıcının yükümlülüğünde olduğunu ve davanın bir yıllık süre içinde açıldığını kabul etmiştir.
Bu karar alıcı lehine önemli olsa da, bir yıllık süre konusunda risk almamak gerekir. Dönme bildirimi bankaya da aynı gün gönderilmeli ve dava gecikmeden açılmalıdır.
12. Teminat varsa alıcı doğrudan teminata başvurabilir mi?
Yönetmelik m.12 uyarınca 30 ve üzeri konutlu projelerde satıcı, satışa başlamadan önce bina tamamlama sigortası yaptırmak veya banka teminat mektubu, hakediş sistemi ya da bağlı kredi teminatından birini sağlamak zorundadır.
| Teminat türü | Yönetmelikteki dayanak | Alıcı açısından önemi |
|---|---|---|
| Bina tamamlama sigortası | m.12, m.13; 6502 m.42/2 | Sigorta güvenceleri iflas masasına girmez, haczedilemez; kapsamı genel şartlara göre belirli rizikolarla sınırlıdır. |
| Banka teminat mektubu | m.14 | Satıcı teslim yükümlülüğünü yerine getirmezse tüketicinin ödediği bedelin bankadan ilk talepte ödenmesini sağlayan güçlü bir güvencedir. |
| Hakediş sistemi | m.15 | Ödemeler blokeli hesapta tutulur, hakedişe göre serbest bırakılır; satıcı yükümlülüğünü yerine getirmezse kalan tutar tüketiciye iade edilir. |
| Bağlı kredi ile teminat | m.16 | Kredi tutarı teminat altındadır; kredi dışındaki ödemeler için satıcının ayrıca güvence sağlaması gerekir. |
Sözleşmenizde ve ön bilgilendirme formunda teminat türü belirtilmiş olmalıdır. Bedelin yarısını peşin ödemiş bir alıcı için teminat mektubu veya hakediş hesabı, davadan çok daha hızlı bir tahsil yolu olabilir. Teminat hiç sağlanmamışsa bu durum, bedelsiz dönmenin dayanağı olan yükümlülük ihlalini de güçlendirir.
Projenizde Teminat Var mı?
Teminat mektubu, hakediş hesabı veya bina tamamlama sigortası, paranızın geri alınmasında davadan önce başvurulacak kaynak olabilir. Sözleşmenizdeki teminat hükümlerinin incelenmesi için görüşme talep edebilirsiniz.
13. Hangi mahkemede dava açılır, arabuluculuk şart mı?
- Görevli mahkeme tüketici mahkemesidir; yetkili mahkeme olarak tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi de seçilebilir.
- Bedel iadesi ve tazminat talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.73/A). Taşınmazın aynından doğan tapu iptali ve tescil talepleri bu şartın dışındadır.
- Satış vaadinden doğan iade alacağında genel on yıllık zamanaşımı uygulanır; ancak bağlı kredide bankaya karşı bir yıllık süre, senetlerin icraya konulma riski ve satıcının malvarlığının erimesi gibi nedenlerle beklemek alıcının aleyhinedir.
- Satıcının konkordato veya iflas sürecine girmesi ihtimaline karşı ihtiyati haciz ve tedbir talepleri dava ile birlikte değerlendirilmelidir.
14. Adım adım yol haritası
- Sözleşme tarihini, teslim tarihini ve 24 aylık sürenin dolduğu günü takvime yazın.
- Belediyeden yapı ruhsatını, tapudan kat irtifakı ve takyidat durumunu, satıcıdan teminat bilgisini öğrenin.
- Şantiyenin durumunu tarihli fotoğraflarla belgeleyin; gerekirse mahkemeden delil tespiti isteyin.
- Noter aracılığıyla gerekçeli dönme bildirimini satıcıya ve bağlı kredi varsa bankaya gönderin.
- Bildirimden sonra kalan taksitleri durdurun; senetler için menfi tespit ve tedbir ihtiyacını değerlendirin.
- Teminat mektubu veya hakediş hesabı varsa teminata başvurun.
- 180 günlük süre sonunda iade yapılmazsa arabuluculuğa başvurun, anlaşma olmazsa güncellenmiş değer, menfi zarar ve faiz talepleriyle tüketici mahkemesinde dava açın.
15. Sık Sorulan Sorular
Sözleşmeyi iki yıl önce imzaladım; gerekçesiz dönme hakkım bitti mi?
Sözleşme tarihinden itibaren 24 ay dolduysa gerekçesiz dönme hakkı sona ermiştir. Ancak satıcı yükümlülüklerini yerine getirmiyorsa 6502 m.45/2 ve Yönetmelik m.9/4 uyarınca devir veya teslime kadar hiçbir bedel ödemeden dönebilirsiniz.
Satıcı yüzde 8 kesinti yapacağını söylüyor; haklı mı?
Yüzde 8, yalnızca 12-24 ay arasında yapılan gerekçesiz dönmede istenebilecek azami tazminattır. Satıcı yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmemişse hiçbir kesinti yapamaz.
İnşaata başlanmaması tek başına yeterli mi?
Teslim tarihi gelmemişse satıcı bu savunmayı yapacaktır. Ruhsat veya teminat eksikliği, sözleşmedeki ara taahhütlerin ihlali ve projenin teslim süresi ile 48 aylık yasal sınır içinde bitirilemeyeceğinin teknik olarak ortaya konması dönmenin dayanağını güçlendirir.
Dönme bildirimini noterden göndermek zorunlu mu?
Yönetmelik noterlik aracılığıyla bildirimi yeterli sayar. Bildirimin ispatı ve tarihin kesinleşmesi açısından noter ihtarnamesi her zaman tercih edilmelidir.
Paranın tamamı ne zaman iade edilmeli?
Dönme bildiriminin satıcıya ulaştığı tarihten itibaren en geç 180 gün içinde. Bağlı kredide iade bankaya yapılır, banka tutarı derhal tüketiciye öder.
Senetlerim ne olacak?
Kanun, tüketiciyi borç altına sokan her türlü belgenin de 180 gün içinde iadesini zorunlu kılar. Senetler icraya konulursa menfi tespit davası ve tedbir yoluna gidilebilir.
Ödediğim paranın sadece nominal tutarını mı alırım?
Hayır. Yargıtay, ön ödemeli konut dosyalarında ödenen bedelin denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenmiş değerinin istenmesini kabul etmektedir. Geçerli sözleşmede rayiç değer üzerinden müspet zarar da seçenektir.
Sözleşme noterde yapılmamış; dönme hakkım yine var mı?
Evet. Satıcı, ön ödemeli konut sözleşmesinin şekle aykırılığını tüketici aleyhine ileri süremez. Ödenen bedelin iadesi bu durumda da istenebilir.
Bankaya karşı ne kadar sürem var?
Bankanın sorumluluğu, teslim edilmeyen konutta sözleşmedeki teslim tarihinden itibaren bir yıl sürer ve kredi tutarıyla sınırlıdır. Bildirimin bankaya da gönderilmesi ve davanın gecikmeden açılması gerekir.
Dönme bildiriminden sonra fikrimi değiştirip daireyi isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Seçimlik hak karşı tarafa ulaştıktan sonra geri alınamaz ve dönen alıcı sonradan tapu iptali ve tescil isteyemez. Bu nedenle karar bildirim öncesinde verilmelidir.
16. Neden Uzman Avukat Desteği Gerekli?
Ön ödemeli konutta sözleşmeden dönme, ilk bakışta bir ihtarnameden ibaret görünür. Oysa 24 aylık sürenin dolup dolmadığı, dönmenin 45/1’e mi yoksa 45/2’ye mi dayandırılacağı, satıcının hangi yükümlülüğünün ispatlanabilir şekilde ihlal edildiği, bankaya bildirimin zamanı, senetlerin akıbeti, teminata başvuru ve 180 günlük sürenin dava stratejisine etkisi birbirine bağlı kararlardır. Yanlış kurulan bir bildirim, sözleşme bedelinin yüzde 8’ine varan kesintiye ya da bankaya karşı hakkın kaybına yol açabilir.
2M Hukuk Avukatlık Bürosu, Tuzla merkezli olarak Pendik, Kartal, Maltepe, Kadıköy, Ataşehir, Ümraniye, Üsküdar, Sancaktepe ve Sultanbeyli başta olmak üzere İstanbul Anadolu Yakasında; Avrupa Yakasında maketten satış yoğunluğu bulunan ilçelerde; Gebze, Çayırova, Darıca ve İzmit’te ön ödemeli konut alıcılarının dönme, iade ve teminat süreçlerini takip etmektedir. Türkiye’nin farklı illerindeki projelerden konut alan ve yurt dışında yaşayan alıcıların dosyaları da vekâletname ile yürütülebilmektedir.
Dosyada izlenecek yol; sözleşme, ödeme ve teminat belgelerinin incelenmesi, ruhsat ve tapu kayıtlarının araştırılması, gerekçeli dönme bildiriminin satıcıya ve bankaya gönderilmesi, teminata başvuru, arabuluculuk ve tüketici mahkemesinde güncellenmiş değer ile menfi zarar taleplerinin ileri sürülmesi şeklinde planlanır.
Mevzuat ve Kaynaklar
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.30, 35, 40-46, 73/A
Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik — Resmî Gazete 27.11.2014, Sayı 29188; değişiklikler: RG 11.03.2017, Sayı 30004 (m.9) ve RG 04.08.2022, Sayı 31913 (m.10)
Ticaret Bakanlığı — Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik duyurusu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112, 123-125, 473
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.706
İlgili yazılarımız: Arsa Payı Karşılığı İnşaat ve Satış Sözleşmesi · Müteahhit İnşaata Başlamazsa Ne Yapılır?


